ءبىز بۇگىن ءوز وقىرماندارىمىزعا ءبىر توپ ولەڭىن ۇسىنىپ وتىرعان شاندور لەجاك ‒ ماجاردىڭ كورنەكتى اقىنى, ۇستاز, ساياساتكەر, ماجار دەموكراتيالىق فورۋمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى. 2006 جىلدان بەرى ماجارستان پارلامەنتىنىڭ سپيكەرى. لاكيتەلەك قورى مەن حالىق مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى.
1949 جىلى 30 قازاندا كيشپەشتە (قازىر بۋداپەشتىڭ 19-ىنشى اۋدانى) دۇنيەگە كەلگەن. توعىزدار ادەبي سىيلىعى (1982, سىيلىق الپىسىنشى جىلدارداعى ماجاردىڭ توعىز اقىن-جازۋشىسىنىڭ قۇرمەتىنە تاعايىندالعان), كليۆلەند ماجارلارىنىڭ اتتيلا يوجەف قوعامىنىڭ ادەبي سىيلىعى (1984), فلوريدالىق «حەليكون» حالىقارالىق مادەني قوعامىنىڭ سىيلىعى (1990), يانوش پيلينسكي سىيلىعى (1993), گابور بەتلەن سىيلىعى (2003), سەنت ادالبەرت سىيلىعى (2013) جانە تاعى باسقا ادەبيەت پەن مادەنيەت, قوعامدىق قىزمەت بويىنشا مەملەكەتتىك سىيلىقتاردىڭ يەگەرى. «تىنىش ءتۇن» (1983), «اق بۇلتتار, ءشاي جاپىراقتارى» (1988), «دوستارى قۇتقارۋشىنى كورۋگە كەتتى» (2015) اتتى ولەڭدەر جيناقتارىنىڭ, سونداي-اق «سەكسەن شەلەك اۋا» (1988) اتتى درامانىڭ, «اتتيلا, قۇداي قىلىشى» (1993) روك-وپەراسىنىڭ, «ساياسات مەكتەبى» (2007) اتتى ساياسي تاقىرىپتاعى جازبالاردىڭ اۆتورى.
شاندور لەجاك,
ماجار اقىنى
انام, ماديار يلونا
شوقتى دا تازارتقان
قۇشاعىڭنان ءۇزىلدىم.
پاراقتاپ ءӀنجىل-ءجۇزىڭدى
وتىرام.
ماڭدايىم- تاعدىرىڭ.
قورعانىم- سابىرىڭ.
سەنسىڭ مەنى قولدايتىن,
ءوزىڭسىز مايىسقاق جاس تالدايمىن.
ۇيقىسىز ايعا يىق تايادىڭ,
جۇلدىزدى تۇندەردە اياعىڭ
سىزدايدى,
دەرتىڭ مەنى دە قيناعان.
سەن باردا ءومىر بار, يلانام,
اناشىم ‒ ماديار يلونا.
قۇس قاناتىندا …
الىسقا كەتكىم كەلەدى, كوشكىم كەلەدى …
سام جامىراعاندا aۋىسسام
اناۋ اق قابىرعاعا ‒
انامنان قالعان مايلى بوياۋ سۋرەتكە,
بالا شاعىمنىڭ جاسىل باعىنا!
تەرەك پەن اق تالى مايىسقان
سول قايىڭدى جازدى ساعىنام,
اعاشى, ادامى, ارمانى تازا-تازا,
مۇنتازداي …
سانىندە بار ەدى ماعىنا.
ءسوزىڭدى ءورىپ, قوسىپ كور اسەم اۋەنگە
شوشكۋتقا باراتىن اربانىڭ جولىن,
قۇمدى ءشول, قۇمايتتى سورىن …
سۋرەتتە ورتادا ─ اناۋ ادەمى قاريا
اجەمنەن اۋمايدى.
فورگاش جۋجاننا ─
كوكىرەگى جازعان حاتپەن تەڭ ەدى,
ءتۇپسىز دە تەرەڭ ءبىر داريا.
الاقانىمەن جىپ-جىلى,
بالا ماڭدايىمنان سيپاپ وتەتىن
بويىما شيپا جەتەتىن …
كومارومداعى اعاما
راحمەت, اعا, ءدىن امانمىن.
قانداي جاقسى سۇراعانىڭ.
سىلكىندى جەر, جىرا قالدى,
تەڭسەلدىم تەك, قۇلامادىم.
قايعىرمادىم, نالىمادىم,
قاتتى اياز دا قارىمادى.
تۇك قىلماي سۋ تاسىعانى,
قايراتتاندىم, جاسىمادىم.
باسىم امان, باۋىر ءبۇتىن,
جاقسىلىقتىڭ تاڭىن كۇتتىم,
قاق ايىرىلسا دا كوك پەن جەردە,
ۇلى توي دەپ كوپپەن كورگەن,
وتباسىممەن «شۇكىر» دەدىم,
ءتورت قابىرعام ءبۇتىن دەدىم.
وتانىمىز بومبالانباي,
جەردى دۇشپان قانعا مالماي,
شاڭىراعىمىز شايقالماسىن,
كەتسىن الىس شايتان قاشىپ,
ارباۋىنان ساقتانايىق,
بولماسىن كەز الماعايىپ.
جاقسى دەيمىن, ءحالىم جاقسى,
جاماندىق تەك الىستاسىن.
ءمارمار تاستاي دەنساۋلىعىم,
جانىم تازا, ءتانىم مىعىم.
اينا-كوڭىلىم دەرسىڭ ‒ كۇندىز
كوك توسىندە كورسەڭ جۇلدىز.
حال سۇرايتىڭ اعا باردا,
جامان دەۋگە شاما بار ما؟!
ولەڭىم شارشادى ىشىمدە …
ولەڭىم شارشادى ىشىمدە,
قارياداي قاۋقارسىز توسەك تارتقان,
قازاننىڭ الا اسپانىن باعىپ.
قاسىندا سۋ قۇمىرا, سونگەن شام …
اينەكتى قاراعاش بۇتاعى تۇر قاعىپ.
«قۇدايىم!‒ دەيدى سول قاريا ‒ قولداي گور,
قۇستارعا جەم شاشىپ كەلەيىن.
كەشەگى سورپا دا جارايدى بۇگىنگە.
كيىمدى جۋماسام بولمايدى,
ەستىسەم راديو ءۇنىن دە».
ولەڭىم شارشادى, مۇقتاج جىلۋعا,
قارياداي توسەكتە وتىر ويلانىپ,
قيال ما, ەلەس پە ‒ كەشەگى سۇيگەن قول
تازا سۋ اكەلىپ الدىنا قويعانى؟
ەسىكتىڭ الدىندا يت ۇزاق ۇلۋدا …
قارا شاڭىراقتى جاڭالاۋ
(ولەڭدەر شوعىرى)
قارتتىڭ وسيەتى
كەزىندە,
وتباسىم تۇگەلىندە,
مۇڭ جوق ەد جۇرەگىمدە.
قارتتىقتا جالعىز قالدىم,
ءيتىم دە مەنى قورىماي,
باق تا قورشاماي.
ناشارلاپ ءوز ءحالىم,
اياعىم ارەڭ قوزعالىپ,
تاياقسىز ءجۇرۋ مۇڭ بولدى.
جانارىم سولدى.
ءۇيدىڭ دە قيراپ شاتىرى,
كەشەگى گۇلزار-باقتىڭ
شىققان بۇگىن تاقىرى.
قىستا جىلىتۋ قيىن-دى,
كوشەمىن قالاعا, تاستاپ ءۇيىمدى.
«ءبىر بولمەنى ساعان بەرەمىز,
باعامىز-قاعامىز», – دەيدى بالا-شاعا.
ساتامىن, قالاساڭ ال!
ءۇيدىڭ ءبىل, بىراق, قاسيەتىن,
بار مەنىڭ وسيەتىم:
– شيە اعاشىن كەسپەگىن!
سول اعاشتىڭ استىندا
ماحاباتتىمدى وپكەمىن,
عۇمىرىمنىڭ كوكتەمىن.
جولىعام ونىمەن تاياۋدا
ءϴمىردىڭ كەشىپ وتكەلىن.
ءۇي بۇزۋ, سالۋ
شاتىردىڭ استىنان
جەل كەۋلەگەن
كۇرسىنىپ قارادىم.
قيالىمدا بورەنەلەر
جەڭىل قونىپ يىعىما
اۋىرلاپ بارادى.
شاتىردى بۇزىپ,
كوتەرۋ كەرەك جاڭاسىن.
قابىرعاسى بار جانە دە.
تيىن-تەبەننەن دانەڭە …
بىراق تۋىس كوپ, دوس كوپ,
سالامىز اسارلاپ, ەپتەپ.
شاتىردان باسقىشپەن ءتۇستىم,
«عاسىرداي كورىندى-اۋ ءۇش كۇن».
ىسكە اسار ءالى-اق ويىمىز,
جاقىن قونىس تويىمىز.
قارا شاڭىراق
جۇتاعان سول باقتا,
ەسكى جۇرتتاعى
سامان ۇيدە كەشكەن
داۋرەن-عۇمىر
كورگەن ءبىر ءتۇس ەدى …
كونە سىرىعى قولىم تيسە-اق
ۇگىلىپ تۇسەدى.
بەلا كورشىمەن
ەرتەڭ بۇزامىز.
اتا-بابامىزدىڭ
قولىنىڭ تابى قالسا دا,
بولسا دا مۇرامىز,
جونىلعان
بورەنەلەرىن
كەرەكسە, جىعامىز,
ءتۇزۋىن تاستاماي,
قايتا ءىس قىلامىز.
قويامىز كەيبىرىن وڭاشا,
قايتا سالۋعا جاراسا.
اسار
اۋىل شەتىندەگى بورەنەلى, ەسكى
سامان ءۇيدى جاتىرمىز بۇزىپ,
شاتىرىن تازالاپ, تاڭبالى كىرپىشىن
سۇرىپتاپ, ءبۇتىنىن بولەك ءتىزىپ.
دوس-جاران «ءانشى قۇس» دەگەن انگە ەرىپ,
ىستىق نان, پالينكا داستارحانعا ءسان بەرىپ
قىزعان جۇمىس.
«مىنە, بەرەكە» , –
دەيدى قيسىق شەگەنى تۇزەتىپ كارى اكە.
قيالداعى ەرتەڭ
وتىرارمىن ءبىر كۇن
ءۇي الدىندا
وتكەندى ەسكە الىپ,
كارى شيە اعاشى
بۇرشىك جارىپ.
كوكتەم لەبى ەسىپ:
كوك اسپان, كۇن نۇرى …
جەمىس باعىنا تونالعان
قارارمىن
قويۋلاپ كوڭىلدىڭ مۇڭى.
وتكەن كۇن سۋرەتى:
دەۆا قامالى, تاستار,
اكەم قابىرىندەگى ‒ راۋشان
جانە قارا شاڭىراق
كوك ءشوپ باسقان.
وتىرارمىن ويلانىپ شەكسىزدىكتە
وتكەننەن قالعان ۇيدە
ەستەلىكتەردى تالعاپ
وتكىزىپ كوز الدىمنان,
بۇگىنگىممەن جالعاپ.
ۋاقىت-ساعىم شاقىرىپ,
قارت اجەمىزدىڭ تامشى كوز جاسى سول ءسات
بالا-نەمەرەلەردىڭ جۇزدەرىن
جاسىرىپ الىپ ىشىنە
دومالاپ تۇسەر اقىرىن.
قارا شاڭىراقتا
قالعان ميراس
اتامنان قالعانى ‒ قىلىشى قۇدىرەتتى
جانە كوزاينەگى كىتاپ وقيتىن.
اجەمنەن قالعانى ‒ تاسپيىق,
انامنان ‒ ءӀنجىل سۋرەتتى.
اكەمنىڭ حاتتارىن اقتاردىم:
اراسىندا ءپىرادار-شاكىرت
يشتۆان كاساپتىڭ سۋرەتى,
ۇتپاعان 31-ءىنشى اپتا لوتەرەياسى
ءجۇر ەكەن ساقتاۋلى.
حالىق قالاۋلىسىنىڭ قابىلداۋ ساعاتى
كومەكتەسەسىز عوي ماعان, ءيا؟‒
دەپ جالبارىنا قارايدى.
ءار ءسوزىن جۇرەگىمە قادايمىن.
تاعدىرىن ماعان تاپسىرىپ
تۇرعانىن تۇسىنەم جانىممەن,
جۇرەگىمدەگى سوققان دابىلمەن.
جالعىزبىن, جەتەم بە مىڭ كىسىگە؟!
كوپ بولسام ەتتى, شىركىن,
شىركەۋدەگى سان مۇسىندەي.
ولەڭدەردى ماجار تىلىنەن اۋدارعان تولەگەن ايبەرگەنوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن راۋشانگۇل زاقانقىزى