ودان قالاي ارىلۋعا بولادى؟
اقتوبە ءوڭىرىنىڭ اۋاسى تابيعي تۇنىق تاپ-تازا دەپ ەشكىم دە ايتا الماسى انىق. مۇنايدان ءبولىنەتىن ءتۇرلى زياندى زاتتاردىڭ بار ەكەنى راس. ال وبلىس ورتالىعىنداعى اۋا رايىنىڭ كۇردەلىلىگى جايلى جىل سايىن دابىل قاعىلىپ ءجۇر. ونىڭ ۇستىنە ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ قالا ماڭىنا جاقىن سالىنۋى, ەسكى كاسىپورىنداردان شىعاتىن قالدىقتاردىڭ زالالسىزداندىرىلۋىنىڭ كەمشىندىگى بۇل ماسەلەنى بۇدان گورى دە ۋشىقتىرىپ بارادى. اۋانىڭ لاستىعىنا قالالىقتاردان ەڭ كوپ ارىز-شاعىم ءتۇسۋى دە سوندىقتان. وسىنى ەسكەرگەن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ اقتوبە قالاسىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالىمەن تانىسىپ شىقتى. ول اتموسفەرالىق اۋا قاباتىنا زياندى قالدىقتار شىعارۋى مۇمكىن نىسانداردى ارالادى, كەمشىلىكتەردى كوزبەن كورىپ, كوڭىل جابىرقاتاتىنداي جايتتارعا كۋا بولدى.
ءوڭىر باسشىسى ونەركاسىپتىك اۋداندى, رىسقۇلوۆ كوشەسىندەگى جابدىقتالماعان اعىن ستانساسى, تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار پوليگونىن, اقتوبە قالاسىنىڭ كارىز تازارتۋ قوندىرعىلارى مەن سپيرت ءوندىرىسى قالدىقتارى توگىلەتىن بۇرىنعى ەت كومبيناتىنىڭ بۋلانۋ الاڭىن كوردى.
سونىمەن قاتار, وبلىس اكىمى ەكولوگيالىق جاعدايى سىن كوتەرمەيتىن شانحاي اۋدانىندا بولدى. تۇرعىندار اۋاعا جانە تازالىققا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى ءوڭىر باسشىسىنا تىكەلەي جەتكىزدى, ولاردى كوبىنە جاعىمسىز ءيىس الاڭداتادى. اقتوبەلىكتەر وبلىس باسشىسىنا وزەكتى ماسەلەلەرگە بەيجاي قارامايتىنى ءۇشىن العىستارىن جاۋدىرىپ, وزدەرىن الاڭداتقان ماسەلەلەردىڭ تاياۋ ۋاقىتتا وڭتايلى شەشىلەتىنىنە سەنىم بىلدىرەدى.
ەكولوگياسى ناشار اۋدانداردى ارالاعان ءوڭىر باسشىسى اقتوبە قالاسىنداعى اتموسفەرالىق اۋا جاعدايى ماسەلەلەرى بويىنشا ءوتكىزىلگەن كوشپەلى كەڭەسكە قاتىستى. كەڭەستى اشقان وبلىس اكىمى اۋا لاستانۋىنىڭ اقتوبەلىكتەر مەن جەرگىلىكتى بيلىك ءۇشىن وزەكتى ەكەنىن العا تارتا وتىرىپ, جاعدايدى جاقسارتۋ ماقساتىندا ۇتىمدى شارالاردى قولعا الۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
كەزدەسىپ وتىرعان قيىندىقتارعا قاراماستان, وڭىردە ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن جۇيەلى جۇمىستار ءجۇرگىزىلۋدە. 2015-2017 جىلداردى قامتيتىن شارالار جوسپارى ازىرلەنگەن. بۇل ماقساتتارعا بيىل 1,1 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. كوگالداندىرۋ, كارىز جۇيەلەرىن قايتا سالۋ جانە جوندەۋ, ونەركاسىپتىك قالدىقتاردى تازارتاتىن لوكالدى جۇيەلەر ورناتۋ جۇمىستارى كوزدەلۋدە, سونىمەن بىرگە, اۋدان ورتالىقتارىندا تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار پوليگوندارى قۇرىلىسى جوسپارلاندى. كولىك اعىندارىن باسقارۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جانە اۆتوكولىكتەردى سۇيىتىلعان گازعا اۋىستىرۋ بويىنشا شارالار قولعا الىندى. ايتا كەتەيىك, بۇگىندە بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردىڭ 850 كولىكتەن تۇراتىن اۆتوپاركى تولىعىمەن گازبەن جۇرەدى.
وڭىردەگى ءىرى ەلدى مەكەندەردەگى اعىن سۋلاردى تازارتۋ ءۇشىن جاڭا قوندىرعىلاردى قايتا سالۋ ماسەلەلەرى شەشىمىن تابادى. 2016 جىلى اقتوبەدە 3 اعىن سۋ ستانساسى قۇرىلىسى باستالادى دەپ كۇتىلۋدە. ونىڭ ەكەۋى جىل سوڭىنا دەيىن قولدانىسقا بەرىلەدى, سونداي-اق, ورتالىقتاندىرىلعان كارىز جۇيەسىن كەڭەيتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلادى.
سونىمەن بىرگە, كەشەندى تازارتۋ قوندىرعىلارىنا تۇسەتىن اۋىرتپالىقتى ازايتۋ ءۇشىن ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردا لوكالدى تازارتۋ قوندىرعىلارىمەن جابدىقتاۋ بويىنشا شارالار قولعا الىنىپ جاتىر. قىركۇيەك ايىندا تۇرعىندار قالاشىعى اۋدانىندا قۇنى 679,5 ملن. تەڭگە بولاتىن كارىز كوللەكتورىن قايتا سالۋ جۇمىستارى باستالادى. سپيرت ءوندىرىسىنىڭ قالدىقتارىن جويۋ بويىنشا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە ازىرلەنۋدە.
جالپى, جوسپاردىڭ 16 ءبولىمىنىڭ 13-ءى اۋانى تازارتۋعا باعىتتالعان. وسى ماقساتتاردا اقتوبە قالاسىنىڭ اينالاسىندا «جاسىل بەلدەۋ» قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار قولعا الىنادى. اۋقىمدى جوبا بويىنشا, 2 209,61 گەكتار القاپتا باتىس قازاقستاننىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىنە ءتوزىمدى 12 اعاش پەن بۇتاق ءتۇرى وسىرىلەدى دەپ جوسپارلاعان. 1278 گەكتار جەرگە تال ەگۋ ءۇشىن توپىراق دايىندالدى. 3 ساتىدان تۇراتىن جۇمىس 9 جىل كولەمىندە جۇزەگە اسىرىلادى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن شامامەن 2 ملرد. تەڭگە جۇمسالادى.
ءوڭىر باسشىسى ەكولوگيا سالاسىنداعى ماسەلەلەر ءبىر جىلدا ەمەس, ۇزاق جىلدار بويى جينالعانىن, ونىمەن ءبىر ساتتە كۇرەسۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن جەتكىزدى. الايدا العا قويىلعان ماقساتتاردى ساۋاتتى, جۇيەلى ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن قولعا السا, بارلىعى شەشىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ شەشىمىنە از قاراجات كەتپەيتىنى ءارى ءىرى قارجى ينستيتۋتتارى تاراپىنان ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ورىندى ەكەنى ايتىلدى.
– قازىردە اقتوبە قالاسىنىڭ ەكولوگياسى مەن اتموسفەرالىق اۋا قاباتىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك بار. ەكولوگيا ماسەلەلەرىن شەشۋگە از قاراجات بولىنبەيدى. ەڭ باستىسى, تاپسىرمالاردى ۋاقتىلى جانە ساپالى ورىنداۋ كەرەك, جوسپارلى جانە جاۋاپتىلىقپەن قولعا السا, بارلىق ماسەلە شەشىمىن تابادى, – دەدى ب.ساپارباەۆ.
كەڭەس بارىسىندا وبلىس اكىمى كاسىپورىن جەتەكشىلەرىنە, ونىڭ ىشىندە اۋانى لاستاپ جاتقان سپيرت زاۋىتتارىنىڭ, «اقبۇلاق» اق, «اقتوبە تازا قالا» جشس باسشىلارىنا بىرقاتار ەسكەرتۋلەر جاساپ, وندىرىستەگى ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋدى تاپسىردى. اسىرەسە, سپيرت زاۋىتىنىڭ قالدىعىنان بۋلانىپ شىعاتىن ساسىق يىسكە قالالىقتار كومىلىپ وتىر دەۋگە بولادى. جەل سول جاقتان سوقسا سول ماڭداعى شاعىن اۋدانداردىڭ تۇرعىن ۇيلەرى ەسىك-تەرەزەلەرىن بىتەپ, سىرتقا شىعۋدان قالادى.
شاھارداعى اتموسفەراعا شىعارىلاتىن زياندى زاتتاردىڭ 70 پايىزى «ازحس» اق, «اقتوبەفەرروقورىتپازاۋىتى» اق «جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى» اق كاسىپورىندارىنىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى ەكەن. ءتيىستى ورىندارعا شەكتەۋلى رۇقسات ەتىلگەن نورمادان ارتىق زياندى زاتتار شىعارسا ايىپپۇلدى كوبەيتۋ قاجەتتىگى ەسكەرتىلدى.
كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا ەكولوگيا زاڭنامالارىن بۇزعاندارعا قاتىستى قاتال شارالار قولدانۋ كەرەكتىگى ايتىلىپ, قورشاعان ورتانى جاقسارتۋعا باعىتتالعان ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى. ماسەلەن, ءبىر ايدىڭ ىشىندە تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار پوليگونىن جونگە كەلتىرۋ تاپسىرىلدى, ويتكەنى, پوليگوننىڭ قازىرگى جاعدايى ينۆەستور تارتۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ءبىر اي ۋاقىت ىشىندە قالالىق كارىز جۇيەسىنە جەكە اسسەنيزاتورلىق كولىكتەرمەن لاس قالدىقتاردى زاڭسىز توگۋ دەرەكتەرى بويىنشا تەكسەرۋ جۇمىستارىن قولعا الۋ جۇكتەلدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى