ەلباسى ن.نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋى مەن «عاسىرلار توعىسىندا» اتتى ەڭبەگىندە كونە مادەني مۇرالاردى جيناپ قورلاندىرۋ, زيالى قاۋىمعا مەملەكەتتىك تىلدە الەمدىك عىلىمي ويلاردىڭ, ءمادەنيەت پەن ادەبيەتتىڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرى نەگىزىندە گۋمانيتارلىق ءبىلىم بەرۋدىڭ تولىمدى قورىن جاساۋدى مىندەتتەگەن ەدى.
ەلباسىنىڭ وسى تاريحي ستراتەگيالىق باعىت-باعدارىن ىسكە اسىرۋ جولىندا پروفەسسور ش.بەركىمباەۆا باستاعان قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىر توپ عالىمدارى 2004 جىلدان بەرى قازاق ءتالىمىنىڭ 30 عاسىردى قامتيتىن 10 تومدىعىن شىعارۋ (رەداكتورى جانە قۇراستىرۋشى پروفەسسور س.قاليەۆ) ىسىمەن ۇزدىكسىز اينالىسىپ كەلەدى. تاياۋدا ءتالىم انتولوگياسىنىڭ سوڭعى 9 جانە 10 تومدارىن «ءسوزدىك-سلوۆار» باسپاسى ارقىلى شىعارىپ, وقىرمان كوپشىلىككە ۇسىندى.
انتولوگيانىڭ ءار تومى ءار ءداۋىردىڭ مادەني مۇرالارىن ءسوز ەتۋگە ارنالعان. ماسەلەن, ءبىرىنشى توم «جىر تاعىلىمدارى» دەپ اتالادى. وندا اۋىز ادەبيەتى ۇلگىلەرىنىڭ حالىقتىق ءتالىم ونەگەلەرى مازمۇنى مەن مانىنە قاراي 41 تارماقشاعا ءبولىنىپ, جىر, تاقپاق, تولعاۋ, جۇمباق, ماقال-ماتەل, ايتىس تۇرلەرىندە بەرىلگەن. وندا بالانىڭ دەنەسىن, اقىل-ويىن جەتىلدىرۋ, ەڭبەككە, ونەرگە باۋلۋ, ءتورت ت ۇلىكتىڭ پايداسى, قورشاعان ورتانىڭ سىرىن تانىپ بىلۋگە باۋلۋ, اڭشىلىق پەن قولونەرىنىڭ ادامعا پايداسى, جاس ۇرپاقتى مەرگەندىككە, باتىرلىققا, شىنشىلدىققا, ادالدىققا تاربيەلەۋ ت.ب. ماسەلەلەرگە زەر سالىنعان.
“قاراسوز تاعىلىمدارى” دەپ اتالاتىن ەكىنشى تومدا حالىق ەرتەگىلەرىنىڭ مازمۇنى مەن ءمانىن اشۋدىڭ جولدارى كورسەتىلگەن. بۇل تومنىڭ حالىق مەديتسيناسىنا ارنالعان ءبولىمىندە اۋرۋ-سىرقاۋلاردى, جانۋارلار اعزاسى مەن وسىمدىكتەردىڭ گ ۇلىمەن, تامىرىمەن ەمدەۋدەگى حالىقتىق باي تاجىريبەلەر ءسوز بولادى.
ءۇشىنشى توم “كونە جازبا مۇرالار تاعىلىمى” دەپ اتالعان. وندا ءبىزدىڭ جىل ساناۋ ءداۋىرىمىزدەن بۇرىنعى 1-مىڭجىلدىقتاعى زاراتۋشترا, اۆەستا جىرلارى, اناحارسيس, تۇمار, زارينا پاتشالاردىڭ ەرلىك ىستەرى جايىنداعى اڭىزدار مەن جازبا دەرەكتەر, “V-VIII عع. جازبا تاعىلىمدار” (ورحون جازۋى, وعۇز قاعان, قارلۇق كەمەڭگەر, “ىرق بىلىگ” ەسكەرتكىشتەرى) – “IX-XIII عع. مۇسىلماندىق تاعىلىمدار (قورقىت اتا, ءال-حورەزمي, ءال-فارابي, بيرۋني, ءابۋ ءالي يبن سينا, ج.بالاساعۇني, م.قاشعاري, ا.يۇگنەكي, ا.ياساۋي ت.ب.) تۋرالى ماعلۇماتتار بەرىلگەن.
ءتورتىنشى توم “حاندىق ءداۋىردەگى (XV-XVIII ع.ع.) بيلەر مەن اقىن-جىراۋلاردىڭ تالىمدىك ويلارىنا” ارنالىپ, مايقى بي, اسان قايعى باستاعان قازاقتىڭ 30-عا تارتا شەشەن-بيلەرى مەن اقىن-جىراۋلاردىڭ وي-تولعاۋلارى ۇسىنىلعان.
بەسىنشى توم “قازاقستاننىڭ رەسەيگە باعىنۋ كەزىندەگى اعارتۋشىلىق-دەموكراتيالىق ويلار” دەپ اتالىپ, وعان شوقان, ىبىراي, اباي, شاكارىم باستاعان 14-15 اعارتۋشى اقىن-جازۋشىلار ەڭبەكتەرىنەن ۇزىندىلەر بەرىلگەن.
“كەڭەستىك داۋىردەگى پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ قالىپتاسىپ دامۋى” دەپ اتالاتىن التىنشى تومدا ا.بايتۇرسىنوۆ, م.دۋلاتوۆ, ح.دوسمۇحامەدوۆ, ن.قۇلجانوۆا, ج.ايماۋىتوۆ, م.جۇماباەۆ, ق.جۇبانوۆ, م.اۋەزوۆ باستاعان اعارتۋشى قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرى, وقۋلىقتارى مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارىنىڭ مازمۇنى باياندالعان.
جەتىنشى توم “مەرزىمدى باسىلىمدار تاعىلىمى” دەپ اتالادى. وندا “دالا ءۋالاياتى”, “تۇركىستان ءۋالاياتى”, “قازاق” گازەتتەرى مەن “ايقاپ”, “مۇعالىم”, “اباي” جۋرنالدارىنان باستاپ, XX ع. اياعىنا دەيىنگى ءار جىلداردا جارىق كورگەن 100-گە تارتا گازەت-جۋرنالدار بەتتەرىندە جاريالانعان وقۋ-اعارتۋ, مەكتەپ, ۇلت مادەنيەتى جايىنداعى ماقالالاردىڭ ۇزىندىلەرى سۇرىپتالىپ ۇسىنىلعان.
سەگىزىنشى توم “شەتەل عالىمدارىنىڭ قازاق ءتالىمى جونىندەگى ويلارى” دەپ اتالىپ, بەس بولىممەن بەرىلگەن. 1-ءبولىمدە ەجەلگى تاريحتىڭ اتاسى گەرودوتتان باستاپ, اممياني مارتسەللين, گيلوم دە رۋبرۋك, پلانو كارپيني, ماركو پولولاردىڭ (IX-XIII عع.) ەڭبەكتەرىنەن ءۇزىندىلەر كەلتىرىلگەن. 2-ءبولىمدە قىتاي, موڭعول, جاپون عالىمدارى سۋ-بيحاي, ۆاڭ مينجى, ۋان پينحۋا, ۆاڭ حۋان, تىڭ شىمين, ۆەي لەنتوو, ۋان چيلۋن, تسەۆەن جامەرانو ەڭبەكتەرىنەن ءۇزىندىلەر بەرىلگەن. 3-ءبولىمدە پارسى, اراب ساياحاتشى عالىمدارىنىڭ (IX-XV عع.) كوشپەندىلەر مادەنيەتى ءجونىندەگى جازبالارى ۇسىنىلعان بولسا, 4-ءبولىمدە XVIII-XX ع.ع. رەسەي, باتىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ 14-15 ساياحاتشى عالىمدارىنىڭ قازاق مادەنيەتى ءجونىندەگى جازبالارى بەرىلگەن. ال 5-ءبولىمدە XIX اياعى مەن كەڭەستىك ءداۋىر كەزىندەگى XX ع. رەسەي وتارشىلارىنىڭ توتاليتارلىق ساياساتىن اشكەرەلەيتىن اقش, كانادا, اۆستراليا عالىمدارى ەڭبەكتەرىنەن ءۇزىندىلەر ۇسىنىلعان.
ونىنشى تومدا ەگەمەن قازاقستاندا قازاق حالقىمەن بىرگە ەڭبەك ەتىپ, ۇلتتار دوستىعىن كۇشەيتۋگە ءتيىستى ۇلەس قوسىپ وتىرعان مادەني ورتالىق وكىلدەرىنىڭ بالا ءتاربيەلەۋ داستۇرلەرى ءسوز بولعان.
انتولوگيا تومدارىن قۇراستىرۋشى عالىمدار تاريحي قۇجاتتار مەن ارحيۆ ماتەريالدارىنىڭ, سونداي-اق شەتەل تىلدەرىندە جاريالانعان ەڭبەكتەردىڭ اۋدارمالارىنىڭ تۇپنۇسقامەن سايكەستىگىنە, فوتوسۋرەتتەر مەن تۇسىنىكسىز سوزدەرگە تۇسىنىكتەمەلەر بەرۋگە مۇقيات زەر سالىپ, وراسان ەڭبەك سىڭىرگەن
ماۋلەن قۇدايقۇلوۆ, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
سەرىك نەگيموۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.