ء «ادىل جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسياسى ءۇشىن!» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ وكىلدەرى م. وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىمەن جانە ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەستى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
دەلەگاتسيانى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا باسقاردى. ءىس-شاراعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, كونستيتۋتسيالىق رەفورما كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى جانە باسقا دا تۇلعالار قاتىستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ جانە ادام كاپيتالىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى ستراتەگيالىق باعدارىن كورسەتەتىنىن ايتتى. وسىعان وراي ءىلىم بەرۋ, عىلىم, مادەنيەت جانە يننوۆاتسيالار باستى باسىمدىقتار رەتىندە ايقىندالدى.
«قازىرگى تاڭدا الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزگەن مەملەكەتتەر ەڭ الدىمەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ينۆەستيتسيا سالىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتىن قولداۋعا باسىمدىق بەرگەن. سەبەبى جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەر, تسيفرلىق ەكونوميكا جانە كرەاتيۆتى يندۋستريا ءدال وسى ادامي كاپيتالدىڭ ساپاسىنا نەگىزدەلەدى. عىلىم مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋ – ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ باستى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى. بۇل جاڭا وندىرىستەردى قالىپتاستىرۋعا, تەحنولوگيالىق تاۋەلسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى رەتتە جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەت جانە يننوۆاتسيا سالالارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنۋى – قازاقستاننىڭ بىلىمگە نەگىزدەلگەن ەكونوميكا قۇرۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق تاڭداۋىنىڭ ايقىن كورىنىسى دەپ بىلەمىن. بۇل جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلىلىگىن كوتەرۋگە جانە يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى دامىتۋعا باعىتتالعان ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەردىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالايدى», دەدى ا. بالاەۆا.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاڭا كونستيتۋتسيادا ەلدىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن ادام, ونىڭ ءبىلىمى, قۇزىرەتتىلىگى جانە الەۋەتى دامۋ مودەلىنىڭ ورتاسىنا قويىلاتىندىعىن جانە وسى باعىتتا ەلدىڭ دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە ءوتۋدىڭ زاڭدى نەگىزدەرى قاراستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا دا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وزەگى – ادام جانە ادام الەۋەتى ەكەنى ناقتى ايقىندالعان. بۇل – ەلىمىزدىڭ دامۋ مودەلىنىڭ تۇبەگەيلى جاڭعىرۋىن بىلدىرەتىن ماڭىزدى ۇستانىم. سەبەبى قازىرگى جاھاندىق باسەكەلەستىك جاعدايىندا تابىستى دامۋ بىلىمگە, عىلىمعا جانە تەحنولوگيالىق پروگرەسكە نەگىزدەلگەن ادامي الەۋەتتىڭ ساپاسىنا تاۋەلدى. وسى تۇرعىدا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ 3-بابىنىڭ 2-تارماعىندا: «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادامي كاپيتالدى, ءبىلىمدى, عىلىمدى جانە يننوۆاتسيانى دامىتۋدى مەملەكەت قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتى دەپ تانيدى» دەپ ناقتى كورسەتىلگەن. بۇل نورما ەندىگى جەردە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەردى قولداۋ جانە يننوۆاتسيالىق باستامالاردى ىلگەرىلەتۋ تەك الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ءبىر باعىتى عانا ەمەس, ۇلتتىق دامۋدىڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق باسىمدىعىنا اينالاتىنىن بىلدىرەدى. ياعني, مەملەكەت بولاشاعى ەڭ الدىمەن ازاماتتاردىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىنە, كاسىبي دايارلىعىنا جانە شىعارماشىلىق مۇمكىندىكتەرىنە تاۋەلدى بولادى. باسقاشا ايتقاندا, XXI عاسىرداعى باستى كاپيتال – بۇل ءبىلىمدى, بىلىكتى جانە جاڭاشىل ويلايتىن ادام», دەپ تۇيىندەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرىك ەگىزباەۆ كونستيتۋتسيالىق رەفورما سوڭعى جىلدارداعى اۋقىمدى ساياسي وزگەرىستەردىڭ لوگيكالىق جالعاسى بولعانىن جانە قوعامنىڭ سۇرانىسى نەگىزىندە قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق مەملەكەتتىك پلاتفورمالار ارقىلى كوپتەگەن ۇسىنىس ءتۇستى, بۇل ازاماتتاردىڭ قۇجاتتى ازىرلەۋگە بەلسەندى قاتىسقانىن ايقىن كورسەتتى جانە جوبانىڭ شىنايى «حالىقتىق» سيپاتى تۋرالى ايتۋعا نەگىز بولدى.
قازىرگى زامان قاتەرىنە توقتالا كەلە, ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرگەي پونومارەۆ تسيفرلىق كۇن تارتىبىنە جانە مەملەكەتىنىڭ ونلاين ورتاداعى جاۋاپكەرشىلىگىنە, سونداي-اق جوبادا ەكولوگيالىق نورمالاردىڭ كۇشەيتىلۋىنە ەرەكشە ءمان بەردى.
«بۇگىن ءبىز الەۋمەتتىك جەلىدە حات الماسۋ جانە جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ قۇقىعىن كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتەمىز. ماڭىزدىسى, مەملەكەت تەك وفلاين عانا ەمەس, ونلاين دا ءبىزدى قورعاۋعا مىندەتتەلەدى. سونىمەن قاتار, جوبادا ەكولوگيالىق باعىت كۇشەيتىلگەن: ەندى تابيعاتقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى تەك سوزبەن ايتۋ جەتكىلىكسىز – ونى قورعاپ, ساقتاۋعا مىندەتتىمىز, ال قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, ايتىسكەر جانسايا مۋسينا قوعامدىق كەلىسىم, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى جانە جاستاردى ءبىلىم مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتار نەگىزىندە تاربيەلەۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
«كونستيتۋتسيا – بۇل تەك زاڭدار جيناعى ەمەس. بۇل مەملەكەتتىڭ تىرەگى, ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ايعاعى جانە ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعايتىن نەگىزگى قۇجات. سوندىقتان جاڭا اتا زاڭىمىز – ەلدىڭ بولاشاعىنا نەگىزدەلگەن مىقتى ىرگەتاس جانە ءبىز وسى باستامالاردى قولدايمىز», دەدى ول.
جاستار اتىنان 3-كۋرس ستۋدەنتى, «بيولوگيا» ماماندىعىنىڭ ستۋدەنتى گۇلناز ەسقايىروۆا ءسوز سويلەپ, ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم سالاسىنداعى باسىمدىقتاردىڭ جاستار ءۇشىن بولاشاققا جاسالاتىن ينۆەستيتسيا جانە ءوزىن-ءوزى دامىتۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشاتىنىن ايتتى.
رەفەرەندۋم: داۋىس بەرۋ ۋچاسكەسىن قايدان بىلۋگە بولادى؟
كەزدەسۋ بارىسىندا ستۋدەنتتەر تاراپىنان ءبىلىمدى ناسيحاتتاۋعا جانە قورشاعان ورتاعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا باعىتتالعان ەكولوگيالىق جانە اعارتۋشىلىق جوبالار سياقتى باستامالار كوتەرىلدى. قاتىسۋشىلار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى قوعامدا قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ, ەلدىڭ بولاشاعىن ايقىنداۋدىڭ باستى نەگىزىنە اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
رەفەرەندۋم-2026: شەتەلدەگى داۋىس بەرۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ ءتىزىمى جاريالاندى