قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ ۇلان-باتىر قالاسىندا وتكەن ەۋروپا جانە ازيا ەلدەرىنىڭ حI ءسامميتىنىڭ پلەنارلىق سەسسياسىندا ءسوز سويلەدى.
ءوز سوزىندە ك.ءماسىموۆ قازاقستاننىڭ جەتكەن جەتىستىگى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق يدەياسىن بەلسەندى تۇردە دامىتىپ وتىرعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا عانا مۇمكىن بولىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى.
«مەملەكەتتەردىڭ جەتىستىكتەرى كەيدە ءبىر ادامنىڭ ەرىك-جىگەرى مەن كورەگەندىگىنە بايلانىستى بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باعىنا بارلىق شەتەلدىك ارىپتەس ەلدەردى ينتەرناتسيونالدانۋعا جانە ءوزارا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا ۇندەپ جۇرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي كوشباسشى بۇيىردى. ەلباسىنىڭ كۇش سالۋىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ (تمد) جانە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (شىۇ) نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. قازاقستان پرەزيدەنتى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلۋىنا, سونداي-اق, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە باستاماشى بولدى», دەدى ك.ءماسىموۆ.
پرەمەر-مينيستر الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 50%-ى جانە جەر شارى حالقىنىڭ 60%-ى ەۋرازيا قۇرىلىعىنداعى ەلدەرگە تيەسىلى ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان, اشىق تا بىرىككەن ەۋرازيانىڭ قالىپتاسۋى ءۇشىن ۇكىمەتتەردىڭ پارىزى مەن مىندەتى ىنتىماقتاستىق بولىپ تابىلادى.
بۇل ورايدا «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جالعاسۋدا. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جولى ازيا مەن ەۋروپانىڭ اۆتوكولىكتىك ينفراقۇرىلىمىن جالعاستىرۋعا ارنالسا, قازاقستان – ءتۇرىكمەنستان – يران تەمىرجولى ءبىزدىڭ ەلىمىزدى پارسى شىعاناعىمەن بايلانىستىردى, قازاقستاننان قىتايلىق ليانيۋنگان تەڭىز پورتىنا دەيىن جول تارتىلدى. بۇل كۇرەجولدار اسەم ەلدەرى اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋى ءتيىس», دەدى ك.ءماسىموۆ.
قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ ۇلان-باتىر قالاسىندا وتكەن ەۋروپا جانە ازيا ەلدەرىنىڭ حI ءسامميتىنىڭ پلەنارلىق سەسسياسىندا ءسوز سويلەدى.
ءوز سوزىندە ك.ءماسىموۆ قازاقستاننىڭ جەتكەن جەتىستىگى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق يدەياسىن بەلسەندى تۇردە دامىتىپ وتىرعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا عانا مۇمكىن بولىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى.
«مەملەكەتتەردىڭ جەتىستىكتەرى كەيدە ءبىر ادامنىڭ ەرىك-جىگەرى مەن كورەگەندىگىنە بايلانىستى بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باعىنا بارلىق شەتەلدىك ارىپتەس ەلدەردى ينتەرناتسيونالدانۋعا جانە ءوزارا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا ۇندەپ جۇرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي كوشباسشى بۇيىردى. ەلباسىنىڭ كۇش سالۋىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ (تمد) جانە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (شىۇ) نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. قازاقستان پرەزيدەنتى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلۋىنا, سونداي-اق, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە باستاماشى بولدى», دەدى ك.ءماسىموۆ.
پرەمەر-مينيستر الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 50%-ى جانە جەر شارى حالقىنىڭ 60%-ى ەۋرازيا قۇرىلىعىنداعى ەلدەرگە تيەسىلى ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان, اشىق تا بىرىككەن ەۋرازيانىڭ قالىپتاسۋى ءۇشىن ۇكىمەتتەردىڭ پارىزى مەن مىندەتى ىنتىماقتاستىق بولىپ تابىلادى.
بۇل ورايدا «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جالعاسۋدا. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جولى ازيا مەن ەۋروپانىڭ اۆتوكولىكتىك ينفراقۇرىلىمىن جالعاستىرۋعا ارنالسا, قازاقستان – ءتۇرىكمەنستان – يران تەمىرجولى ءبىزدىڭ ەلىمىزدى پارسى شىعاناعىمەن بايلانىستىردى, قازاقستاننان قىتايلىق ليانيۋنگان تەڭىز پورتىنا دەيىن جول تارتىلدى. بۇل كۇرەجولدار اسەم ەلدەرى اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋى ءتيىس», دەدى ك.ءماسىموۆ.
سونداي-اق, قازاقستان وزگە دە مەملەكەتتەرمەن ەكونوميكالىق قاتىناستاردى دامىتۋ جانە وسىمگە قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن ينستيتۋتتاردى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى رەفورمالاردى جۇرگىزىپ وتىر.
سوڭعى جيىرما جىلدىقتا ازيا جاھاندىق ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزىنە اينالدى. سونىمەن بىرگە, ەۋروپا ساياسات, ەكونوميكا جانە قاۋىپسىزدىك سالالارىندا عالامدىق ويىنشى ءرولىن ساقتاپ قالادى, سونداي-اق, ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جانە تۇراقتى دامۋعا باعىتتالعان جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردىڭ قاينار كوزى. ازيا مەن ەۋروپا ەلدەرى بىرىگىپ ادامزاتتىڭ جارقىن بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الەمدىك قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا شەشۋشى ۇلەس قوسا الادى.
وسى ماقساتتارعا جەتۋدىڭ جولى رەتىندە قازاقستاندىق تاراپ ىنتىماقتاستىقتى ەكى باعىت بويىنشا: ازيا جانە ەۋروپا ەلدەرى اراسىندا عىلىمي زەرتتەۋ سالاسىنداعى ينتەگراتسيانى نىعايتۋ, سونداي-اق, مەملەكەتتەر اراسىندا اشىقتىق پەن ءوزارا ءىس-قيمىل ورناۋعا نەگىز بولاتىن ءتيىمدى ينستيتۋتتار قۇرۋ بويىنشا دامىتۋدى ۇسىنادى, دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى.
ۇلان-باتىردا ءوتىپ جاتقان XI اسەم ءسامميتى اياسىندا قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
اتاپ ايتقاندا, چەح رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ميلوش زەمانمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا كارىم ءماسىموۆ ماشينا جاساۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىندا قازاقستان-چەحيا ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋداعى الەۋەتتى اتاپ ءوتىپ, قازاقستان چەحيانى ماڭىزدى ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىراتىنىن ايتتى.
سامميت الاڭدارىندا ك. ءماسىموۆ موڭعوليا پرەمەر-ءمينيسترى جارگالتۋلگا ەردەنەباتپەن كەزدەسىپ, اسەم ءسامميتىنىڭ ءساتتى وتۋىمەن قۇتتىقتادى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە, ۇلان-باتىردا اسا جوعارى دەڭگەيدە فورۋم وتكىزۋ ەلدىڭ الداعى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
تاراپتار ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتۋ جانە ەكى ەلدىڭ بيزنەس قاۋىمداستىقتارىنىڭ قارىم-قاتىناستارىن نىعايتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
ك.ءماسىموۆ ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىن ارتتىرۋعا زور الەۋەتتىڭ بار ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى كەڭەيتۋگە جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى جانداندىرۋعا ىقىلاس ءبىلدىردى.
ونىڭ پىكىرىنشە, ەنەرگەتيكا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك ينفراقۇرىلىمى, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى, التىن جانە ۋران ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتى جولعا قويۋ ءۇشىن اسا پەرسپەكتيۆالى سالالار بولىپ تابىلادى.
فينليانديا پرەمەر-ءمينيسترى يۋحوي سيپيليامەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ك.ءماسىموۆ جان-جاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا مۇددەلىلىك ءبىلدىرىپ, فينليانديالىق ءارىپتەستەردى قازاقستان اۋماعىنداعى بىرلەسكەن جوبالارعا قاتىسۋعا شاقىردى.
سونداي-اق, ك.ءماسىموۆتىڭ نيدەرلاند پرەمەر-ءمينيسترى مارك ريۋتتەمەن كەزدەسۋى ءوتتى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا تاراپتار اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىن قاراپ, ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇددەلىلىكتەرىن راستادى.
قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى مەن رۋمىنيا پرەمەر-ءمينيسترى داچيان چولوشتىڭ كەزدەسۋىندە ءوزارا ساۋدا مەن ينۆەستيتسيالاردى ارتتىرۋ جانە كەڭەيتۋ مۇمكىندىكتەرى, سونداي-اق, بۇۇ, ەقىۇ مەن باسقا حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى ۇيلەستىرۋ جايى تالقىلاندى.
وسى كۇنى قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ موڭعوليا پرەزيدەنتى تساحياگين ەلبەگدورجبەن كەزدەستى.
ك.ءماسىموۆ موڭعول كوشباسشىسىن ۇلتتىق مەيرامى نااداممەن قۇتتىقتاپ, باۋىرلاس ەلگە بەيبىتشىلىك, اماندىق جانە گۇلدەنۋ تىلەدى.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا تاراپتار ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالار سالاسىنداعى ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋدىڭ اعىمداعى جاعدايىن جانە پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى.
«ەگەمەن-اقپارات»