25 جىلدىڭ 25 ءساتى
وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ ساتىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىزدىڭ بارىمىزگە ارتار مىندەتى مول. ەندى ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ جولىنا شىنداپ ءتۇسۋىمىز كەرەك. اۋلەتىمىزدىڭ اسۋى دا, داۋلەتىمىزدىڭ تاسۋى دا ءوز قولىمىزدا», دەگەن ەدى. ارادا 25 جىل وتكەن ۋاقىت بەدەرىنەن قاراعاندا, بۇل پىكىردىڭ ءباسى تومەندەمەيدى. «ەڭسەلى ەل بولا الدىق پا؟» دەگەن ماڭگىلىك ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋ ارقىلى ءبىز ءاردايىم بيىكتەرگە ۇمتىلامىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى مەن «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭ ءبىر جارقىن كەزەڭدەرى مەن ايشىقتى مەزەتتەرىن اشىپ كورسەتۋگە ارنالعان «25 جىلدىڭ 25 ءساتى» اتتى بىرلەسكەن جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الدى. ونىڭ اياسىندا جارىق كورەتىن ماقالالاردا ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن وسى شيرەك عاسىرلىق مەرزىم ىشىندە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەلىمىزدىڭ اسقان اسۋلارى مەن جەتكەن جەتىستىكتەرى, الەمدىك دەڭگەيدە اتقارعان ايتۋلى شارالارى مەن رەسپۋبليكانىڭ كەمەل كەلەشەگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان شارۋالارى – ەل ومىرىندەگى, حالىق تاعدىرىنداعى ماڭىزدى ساتتەرى مۇمكىندىگىنشە اشىلىپ, تالداپ كورسەتىلەدى. البەتتە, بۇگىندە جاھان جۇرتى جاقسى تانىپ ۇلگەرگەن, حالىقارالىق قوعامداستىق اراسىندا زور بەدەلگە يە, الدىنا الەمدەگى دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنۋدى ماقسات ەتىپ قويعان قازاقستاننىڭ 25 جىلدىق تاريحىندا ءبىزدىڭ ءبارىمىز قۋانا ەسكە الاتىن, سۇيىنە ءسوز ەتەتىن جارقىن بەتتەر, شىرايلى ساتتەر, ماڭىزدى مەزەتتەر بۇدان الدەقايدا كوپ. الايدا, جوبانىڭ مەزىرەتتى مەجەسى وسىنىڭ بارلىعىن عاسىرعا بەرگىسىز 25 جىلدىڭ بەل-بەلەستەرىندەگى 25 تولايىم ءساتتىڭ قاۋىزىنا سىيدىرا بايانداپ بەرۋ بولعاندىقتان, ولاردىڭ ارقايسىسىنا تۇگەل توقتالۋدىڭ ورايى كەلمەدى. ال تاڭداۋلىلاردىڭ توپتاماسىنان تابىلعان وسىناۋ 25 مەزەتتىڭ بەدەرىندە ەلىمىز ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتىڭ ارايلى اق تاڭى اتقان شاقتى اڭگىمەلەيتىن كوسەمسوزدەن باستاپ, پرەزيدەنتتىڭ العاش رەت بۇۇ-نىڭ مىنبەرىنەن ءسوز سويلەگەن كەزىن, ەلىمىزدىڭ قۇرىش قالقانى – دەربەس قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلعان مەزگىلىن, قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش ەلتاڭباسى مەن ءانۇرانى قابىلدانعان كۇندەردى, اتاجۇرتقا ورالعان قانداستاردى قارسى الۋدىڭ قۋانىشتى قايىرىن, تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ءتول اقشاسى – تەڭگەنىڭ اينالىمعا قوسىلعان كەزەڭىن, ەل بايتاعىنىڭ الماتىدان استاناعا كوشىرىلگەن بەتبۇرىستى بەتتەرىن, شەكارالىق شەپتەرىمىزدى شەگەندەپ شىعۋدى شەگىنە جەتكىزىپ بىتىرگەن بەكەم ىستەرىن سۋرەتتەپ بەرەتىن ماقالالار جاريالاناتىن بولادى. بۇلاردىڭ سىرتىندا استانانىڭ حالىقارالىق تۇساۋكەسەرى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلۋى, ازات ەلدىڭ اتا زاڭىنىڭ قابىلدانۋى, استانا ءسامميتى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش جەر سەرىگىنىڭ ۇشىرىلۋى, يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا سياقتى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان تاريحي وقيعالار جايىندا سىر شەرتەتىن دۇنيەلەر بار. ءبىز بۇگىن سول بىرلەسكەن جوبانىڭ ءبىرىنشى بەتاشار جاريالانىمى – ەركىن قىدىردىڭ «تاۋەلسىزدىك – تەكتى ءسوز» اتتى تولعاۋ-ماقالاسىن گازەتىمىزدىڭ 3-بەتىنەن وقي الاسىزدار.تاۋەلسىزدىك - تەكتى ءسوز
1991 جىلعى 16 جەلتوقسان! قازاق ەلى تاريحىنداعى اقجارىلقاپ ءساتتىڭ تۋعانىن كۇللى الەمگە ايعاق ەتكەن ەڭ ۇلى كۇن. بۇل – سوناۋ ساق, عۇن, تۇركى, قىپشاق زاماندارىنان بەرى ۋاقىت كوشىمەن بىرگە جارىسىپ كەلە جاتقان, سول ۇزاققا سوزىلعان ۇلان جولداردىڭ تابانىندا مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن حالقىمىزدىڭ شەجىرەسىندە التىن ارىپتەرمەن ايشىقتالىپ جازىلاتىن اياۋلى دا ارداقتى كۇن. بۇل كۇنى ءبىز وزىمىزگە سوم بىلەكتىڭ كۇشىمەن, اق نايزانىڭ ۇشىمەن كەڭدىگىنەن ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالىپ, جۇگىرگەن اڭنىڭ تۇياعى توزاتىن وسىناۋ ۇلان-بايتاق دالانى امانات ەتىپ, ەنشىمىزگە قالدىرىپ كەتكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ سان عاسىرلار بويى اڭساۋمەن وتكەن اسقاق ارمانىنا قول جەتكىزىپ, قازىرگى زامانعى تاۋەلسىز مەملەكەتتىك قۇرىلىم قۇرۋعا قاراي باتىل قادام باستادىق. بابالار ارمانىن بۇدان ءۇش عاسىر بۇرىن ءومىر سۇرگەن ايگىلى اقتامبەردى جىراۋ: كەۋدە ءبىر جەردى جول قىلسام, شولەڭ ءبىر جەردى كول قىلسام, قۇراپ جاندى كوپ جيىپ, ءوز الدىنا ەل قىلسام! – دەپ توگىپ وتكەن جىر جولدارىمەن دە انىق اڭعارتىپ ەدى. سول ارمانعا, سول ماقساتقا ەكى عاسىردىڭ توعىسار تۇسىندا باق قونىپ, قىدىر دارىعان ءبىزدىڭ ۇرپاق جەتتى. ءۇمىت, ءتوزىم, سابىر, جىگەر جەتەگىنە ەرگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاۋىمەن, باسشىلىعىمەن جەتتى. عاسىرلار بويى ءتاتتى قيال, ءتاتتى ءسوز بولىپ قانا كەلگەن تاۋەلسىزدىك ەندى تەكتى سوزگە, كۇندەلىكتى قولدانىستاعى قاسيەتتى ۇعىمعا اينالدى. تاۋەلسىز ەل, ازات ۇرپاق, تاۋەلسىزدىك سارايى, تاۋەلسىزدىك الاڭى, تاۋەلسىزدىك داڭعىلى, تاۋەلسىزدىك فەنومەنى ساناعا ساۋلە ءتۇسىرىپ جاتتى. بۇل تاۋەلسىزدىك بىزگە باستاپقىدا تاعدىردىڭ توتەننەن جاساعان توسىن سىيىنداي, كوپتەن بەرى ءبىر اڭساپ كۇتكەن باسىرەلى بۇيىمداي, كەنەتتەن انتەك سوعىپ وتكەن جانعا جايلى قۇيىنداي, تۇنەك ءتۇننىڭ ارايلاپ اتقان تاڭىنداي, اپتاپ ىستىقتا سەبەلەپ وتكەن جاۋىنداي, ءبىر بەلەستىڭ بەلىنەن قول بۇلعاعان ساعىمداي بولىپ كەرەمەت اسەر ەتىپ, ءوزىمىزدى نۇرعا بولەدى. جۇرەكتى تولقىتىپ, جاندى تەبىرەنتكەن سول ءبىر مارتەبەلى مەزەتتەردە ويدا-جوقتا اسىپ-تاسقان ابىرجۋلى كوڭىلدەن, اقەدىل كۇيدە اقتارىلعان الاساپىران پەيىلدەن كوكىرەكتى شادىمان شاتتىق پەن شەرلى شەمەن كەزەك كەرنەدى, تاماققا وكسىك تىعىلىپ, كوزگە مولتىلدەپ جاس تۇندى... مىنە, سودان بەرى دە تابانى كۇرەكتەي 25 جىل ۋاقىت وتە شىعىپتى. شيرەك عاسىر! بۇل, البەتتە, ءداۋىر دۇرمەگىنىڭ دەڭگەيىنەن قاراعاندا, تىم كوپ تە مەرزىم ەمەس. بىراق مەنىڭ تاۋەلسىز ەلىم, ەگەمەن جەرىم وسى جىلداردا عاسىرعا بەرگىسىز جولداردىڭ جوندارىمەن ءجۇرىپ ءوتتى. ونىڭ عاسىرعا بەرگىسىز بولاتىنى, ءبىز وسى جىلدارى بۇرىنعى ءجۇز جىلدىقتار اۋماعىنا استە سىيا بەرمەيتىن وراسان زور ىستەرگە قۇلاش ۇرىپ, تولاعاي تابىستارعا تۇياق ىلىكتىردىك. جاس مەملەكەتىمىز قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك سالالاردا كوپتەگەن كەلەلى, بەلەستى كەزەڭدەردەن ءوتتى. قازاقستاننىڭ الەم قاۋىمداستىعىن قۇرايتىن بۇۇ-عا مۇشە 193 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋى ءوز الدىنا, ول جەر-جاھاننىڭ جۇرت ساناسىپ, ەل اقىلداساتىن بەلدى دە بەدەلدى مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرىنە اينالدى. عالام عاقلياسىندا وزىندىك ورنى مەن داۋسى بار بيىك بەدەلگە يە بولدى. ەكى قۇرلىق توعىسىنداعى ەل ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتىپ, استانا ءسامميتىن وتكىزدى, ەلباسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى بۇۇ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەسمي قۇجاتى مارتەبەسىن الدى, قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسىنە سايلاندى, شيرەك عاسىر بۇرىن بۇل ءبىزدىڭ تۇسىمىزگە دە ەنبەيتىن جۇلدىزدى وقيعالار عوي. بۇگىندە قازاقستان تەك ءوزى ورنالاسقان ايماق قانا ەمەس, سونىمەن قاتار, پلانەتا پروبلەمالارى توڭىرەگىندە پىكىر ايتىپ, وي ءبولىسەتىن دارەجەگە جەتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە دۇنيە ءجۇزىنىڭ دارگەيى مىقتى, دامۋى جوعارى ەڭ ۇزدىك 50 ەلى قاتارىنا قوسىلۋدى اسىل مۇرات ەتىپ الدىنا قويا الاتىنداي مۇمكىندىك جاسالدى. ەلباسىنىڭ كورەگەندىگى, كوپشىلدىگى, بىتىمگەرشىلىگى, تەگەۋرىندىلىگى ارقاسىندا ۇزىندىعى 14 مىڭ شاقىرىمنان استام اتىراپتى جالعايتىن شەكارامىزدىڭ ءون بويىن شەگەندەپ, الىپ كورشىلەرىمىزبەن كەلىسىمگە كەلىپ, ىرگەسىن بەكىتىپ الدىق. ءتول ۆاليۋتامىز – تەڭگە تورىمىزگە وزىپ, اينالىمعا ەندى. جاڭا اتا زاڭىمىز قابىلدانىپ, وندا قاسيەتتى قازاق جەرىنىڭ مەملەكەت پەن حالىقتىڭ ەنشىسى ەكەنى ناقتى اتاپ كورسەتىلدى. دەگەنمەن, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ورىندى اتاپ كورسەتكەندەي, «تاۋەلسىزدىك – تاريحتىڭ سىيى نەمەسە بۇگىنگى بۋىننىڭ مەنشىگى ەمەس» ەدى. «ول – وتكەن بابالاردىڭ الدىنداعى قاسيەتتى بورىش جانە كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى زور جاۋاپكەرشىلىك». سەبەبى, «تاريحسىز بولاشاق جوق. ۇلى دالادا كۇللى ەۋرازيا قۇرلىعىن ۋىسىندا ۇستاعان الىپ مەملەكەتتەر بولعان. الىپ كەڭىستىكتى ەن جايلاپ, ەركىن بيلەپ-توستەگەن ايبارلى حالىقتار ءومىر سۇرگەن». «بۇگىنگى قازاقستان – سول بابالاردىڭ زاڭدى مۇراگەرى, – دەپ جالعاستىرادى مەملەكەت باسشىسى وسى ويدى بۇدان ءارى. – ادامزات تاريحىندا قازىرگى قالىپتاعى مەملەكەت ۇلگىسى تەك سوڭعى بىرنەشە عاسىردا عانا پايدا بولدى. بۇل كەز حالقىمىزدىڭ بوستاندىقتان ايىرىلىپ, بوداندىققا تۇسكەن مەزەتىنە تاپ كەلدى. كوك تۇرىكتەر مەن التىن وردانىڭ ايبارىن ايتپاعاندا, قازاق حاندىعى – ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزدىڭ ءتۇپ-تامىرى. تاۋەلسىز قازاقستان حالقىمىزدىڭ ازاتتىق جولىنداعى سان عاسىرلىق ارمانىن اقيقاتقا اينالدىردى. ءبىزدىڭ بۋىن جاڭا تاريحقا قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەگەن اتپەن اياق باسىپ, جاس مەملەكەتتى الەمنىڭ تورىنە وزدىردى». وسىلايشا قازاق حالقى الەمدەگى 4 مىڭعا جۋىق ۇلتتار مەن ۇلىستار اراسىنداعى ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىمى بار ەكى جۇزگە جۋىق ءناسىلدىڭ ورتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الدى. ال جەر شارىندا مولشەرى ميلليونداپ سانالعانىمەن, دەربەس مەملەكەت قۇرۋ ءمۇمكىندىگىنە جەتە الماي كەلە جاتقان حالىقتار قانشاما! تاۋەلسىزدىك بىزگە 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» زاڭىنا قول قويۋى ارقىلى كەلدى. زاڭدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىز, دەموكراتيالىق, قۇقىقتىق مەملەكەت ەكەنى جاريالاندى. رەسپۋبليكانىڭ ءوز تەرريتورياسى اۋماعىندا وكىمەت بيلىگىن تولىق يەمدەنۋگە, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن دەربەس جۇرگىزۋگە قۇزىرلى ەكەنى اتاپ كورسەتىلدى. مەملەكەت تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەكونوميكالىق نەگىزدەرى رەتىندە جەر مەن ونىڭ قويناۋى, سۋ, اۋە كەڭىستىگى, وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسى, باسقا دا تابيعي رەسۋرستار, ەكونوميكالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتى اتاپ ءوتىلدى. وسىندا رەسپۋبليكانىڭ حالىقارالىق حۇقتىڭ سۋبەكتىسى بولىپ تابىلاتىنى, ونىڭ باسقا ەلدەرمەن ديپلوماتيالىق جانە كونسۋلدىق وكىلدىكتەر الماساتىنى, حالىقارالىق ۇيىمدارعا, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنە كىرۋىنە جانە ولاردىڭ قىزمەتىنە قاتىسۋىنا بولاتىنى كورسەتىلدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاننان كەيىن نەبارى 18 مينۋت وتكەندە تۇرىك رەسپۋبليكاسى ءبىرىنشى بولىپ ءۇن قاتىپ, ونىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىدى. «قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن تانۋ ءۇشىن ەرتەڭگى كۇننىڭ تاڭى اتۋىن كۇتىپ وتىرا المادىق», دەدى ءبىزدىڭ دەربەس داۋلەت اتانعانىمىز ءۇشىن قۋانىشتان جۇرەگى جارىلارداي كۇي كەشكەن تۇركيا پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزال. وسى باۋىرمالدىعى مەن ادالدىعىنا ساي نۇرسۇلتان نازارباەۆ ونى ايرىقشا قۇرمەت تۇتتى, جاناشىر دوسقا سانادى. سونىڭ ارتىنشا جاھاننىڭ اقش, گەرمانيا, فرانتسيا, ۇلىبريتانيا سەكىلدى تاعى بىرقاتار ءىرى دەرجاۆالارى ءبىزدىڭ ەگەمەن ەلدى مويىندايتىندارىن ءبىلدىرىپ ۇلگەردى. ال وزىمىزبەن بىرگە جاڭا مەملەكەتتەر شەرۋىن تۇزۋگە قاتىسقان بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالار اراسىندا قايىرىلىپ قايتا قاراپ, قايىرلى قادام تىلەمەگەندەرى ءتىپتى جوق. سول تۇستا ءالى شەكارا شەبى دە تولىق بەلگىلەنە قويماعان, ەرتەڭگى كۇنىنىڭ ەرەجەسى قالاي قالىپتاسىپ, قۇرالاتىنى بەيمالىم قازاقستانعا العاشقى ەكى اپتانىڭ بەدەرىندە الەمنىڭ 18 ەلى دوستىق قولىن ۇسىنىپ ۇلگەردى. ال ءبىر جىل مۇعدارىندا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن تانىعان مەملەكەتتەر قاتارى 108-گە جەتتى. تاۋەلسىز ەلدەر تاعدىرىنا جالعانعان 3 ايدىڭ بەلەسىندە قازاقستان بۇۇ-عا مۇشەلىككە قابىلداندى. وسىنداي ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن مول ۇمىتكە جەلكەن كوتەرگەن, قۋانىشتان تۋعان شابىتتىڭ شاتتىعىنا شومىلعان قازاقستان قاز تۇرىپ, قادام باسقان شاعىنان كوپ ۇزاماي شەتەلدەردە ديپلوماتيالىق جانە كونسۋلدىق وكىلدىكتەر اشۋعا كىرىستى. ال الماتىعا سىرت ەلدەردىڭ ەلشىلىك ميسسيالارى, حالىقارالىق جانە ۇلتتىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى كەلىپ جۇمىس ىستەي باستادى. وسىلايشا جەر شارىنىڭ كارتاسىنا تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتتى مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ كونتۋرى قوسىلدى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەيىن اتاپ كورسەتكەندەي, «ەلدىگىمىزدىڭ تۇمارى, ەرلىگىمىزدىڭ شىنارى بولعان» تاۋەلسىزدىك «كوك بايراعىن شالقىتىپ, الەم تاريحىنا ءمورىن باسقان» قازاقستان سىندى بولاشاعى كەمەل, ماقسات-مۇددەسى ودان دا كەنەن ەڭسەلى ەلدى ساحناعا شىعاردى. قازىر سول كۇندەردىڭ ءدۇبىرلى دۇرمەگى سانادا قالعان سارتاپ سۋرەتتەي بولىپ, كوز الدىڭنان كولبەڭدەپ, بىرىنەن كەيىن ءبىرى كوشەدى. ءبارى كۇنى بۇگىنگىدەي جادىمىزدا, سونىڭ الدىندا عانا, 1991 جىلعى 1 جەلتوقسان كۇنى قازاقستاندا تۇڭعىش رەت بۇكىلحالىقتىق پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتىپ, ونىڭ قورىتىندىسىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ 98,78 پايىزدىق كورسەتكىشپەن وسى جوعارى لاۋازىمعا سايلانعان ەدى. ال 10 جەلتوقساندا الماتىداعى رەسپۋبليكا سارايىندا جوعارعى كەڭەستىڭ ءماجىلىسى شاقىرىلىپ, وندا پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋدىڭ سالتاناتتى ءراسىمى بولدى. ارادا تۋرا التى كۇن وتكەندە, 16 جەلتوقسان كۇنى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قول قويعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» زاڭ دا ومىرگە كەلدى. بىراق قازىر كوپ جۇرتتىڭ ويلاپ جۇرگەنىندەي, ەلىمىزدىڭ كەلەشەكتەگى تاعدىرىن بەلگىلەپ الۋ جولىندا وراسان زور ورنى بار بۇل قۇندى قۇجاتتى قابىلداۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. وعان قاتىستى تالاس-تارتىس جوعارعى كەڭەستىڭ 14 جەلتوقسانداعى سەسسياسىنىڭ كۇن تارتىبىنەن تۋىندادى. باسىندا ءبارى دەپۋتاتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءۇمىت ەتكەندەي, ىڭ-شىڭسىز وتەتىندەي كورىنگەن. بۇيرەكتەن سيراق شىعاراتىن سەبەپ جوق سياقتى ەدى. ويتكەنى, بۇل كەزگە دەيىن وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىكتەرىن جاريالاپ, كرەملدەن ىرگەلەرىن اۋلاقتاتىپ اكەتىپ قويعان. سوندىقتان جالعىز قالعان قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاۋى تەك كەلەسىن كۇتىپ تۇرعان كەزەڭ-ءتىن. سويتسەك... «سويتسەك, كوپ ەكەن كورگەنىڭنەن كورمەگەنىڭ دەگەندەي, داۋ-دامايدىڭ كوكەسى الدا تۇر ەكەن, – دەپ جازادى سول كەزدەرى جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتى بولعان قوعام قايراتكەرى, تانىمال جازۋشى شەرحان مۇرتازا سەسسيانىڭ ءجۇرۋ بارىسى تۋراسىندا. – ءا دەگەننەن وسى زاڭ كەرەك پە ءوزى؟ – دەپ دەپۋتات چەرنىشەۆ شىقتى. – بۇرىنعىداي يمپەريا جوق, سوندا قازاقستان كىمنەن تاۋەلسىز بولعىسى كەلەدى؟ بۇل اڭگىمەنى قوزعاماي-اق قويايىق. مۇنى بۇكىل حالىق شەشسىن, رەفەرەندۋمعا قويايىق, دەدى دەپۋتات كوزلوۆ. دەپۋتات ۆودولازوۆ «اسىقپايىق» دەدى. دەپۋتات جاۆورونكوۆا: «مەملەكەتتىك ءتىل ۇشەۋ بولسىن – قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرى» دەدى. دەپۋتات سۋحوۆ: «قايدا شاپقىلاپ بارامىز؟» دەدى. دەدى, دەدى, دەدى...». ءماجىلىس جەلتوقساننىڭ 16-سى كۇنى قايتا جالعاستى. بۇل جولى پىكىرتالاس بۇرىنعىدان دا ءورشي ءتۇستى. كەرتارتپا داۋكەستەردىڭ قىزا-قىزا قاتتى كەتىپ قالعاندارى سونشالىق, ەندى ءارى-بەرىدەن سوڭ قازاقستاندا مەملەكەتتىك قۇرىلىم ەمەس, ازاماتتىق قوعام قۇرىلسىن دەگەنگە دەيىن باردى. اقش-تا وسىنداي دەگەن سەبەپ ايتىلدى. مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق سيپاتىنىڭ بولماۋىن ۇسىندى. بۇلاي دەگەندەردىڭ ءبارى دە وسىدان ءبىر جىل عانا بۇرىن, 1990 جىلدىڭ 25 قازانىندا وزدەرى قابىلداعان «مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيانى» تابان استىندا تارس ۇمىتىپ, ەستەرىنەن ادەيى شىعارىپ جىبەرگەن بولىپ شىقتى. وسىنداي جايلارعا قاراپ-اق ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزداعى ساياسي كۇشتەردىڭ سول كەزدەگى ارا سالماعىن, دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ نەگىزىن كىمدەر قۇراپ وتىرعانىن بىلۋگە بولار ەدى. تارازىنىڭ ەكى باسىن ۇستاعان دەپۋتاتتاردىڭ پىكىر قايشىلىقتارى شەگىنە جەتكەندە زاڭ جوباسىن پىسىقتاۋ ءۇشىن رەداكتسيالىق كوميسسيا قۇرىلدى. ول بىردەن ەنگىزىلگەن ۇسىنىستار مەن ەسكەرتۋلەردى زەرتتەۋگە كىرىسىپ كەتتى. سوڭىنان حالىق قالاۋلىلارى قۇجاتتىڭ پىسىقتالعان جوباسىنا باپتار بويىنشا داۋىس بەردى. وسىلايشا زاڭ تۇتاستاي قابىلداندى. ءسويتىپ, جوعارعى كەڭەس سالتاناتتى جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. حالىق دەپۋتاتتارى مەن پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى ماڭىزدى زاڭنىڭ قابىلدانۋىن ورىندارىنان تىك تۇرىپ, ۇزاق قول شاپالاقتاپ قارسى الدى. تاعى ءبىر كۇننەن كەيىن, 17 جەلتوقساندا الماتىداعى ورتالىق الاڭدا قازاقستاندا مەملەكەت تاۋەلسىزدىگىنىڭ جاريالانۋىنا جانە جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ 5 جىلدىعىنا ارنالعان ميتينگ بولىپ ءوتتى. «دەربەس مەملەكەت قۇرۋ قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويى اڭساعان ارمانى ەدى. سول كۇنگە دە جەتتىك. قۋانىشىمىز ۇزاعىنان بولسىن, اعايىن!.. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىزدىڭ ءبارىمىزگە ارتار مىندەتى مول. ەندى ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ جولىنا شىنداپ ءتۇسۋىمىز كەرەك. اۋلەتىمىزدىڭ اسۋى دا, ءداۋلەتىمىزدىڭ تاسۋى دا ءوز قولىمىزدا», – دەدى مەملەكەت باسشىسى وسى جيىندا. كەڭ-بايتاق جەرىمىزدىڭ كول-كوسىر بايلىعى وسى دالانىڭ تۇپكىلىكتى حالقىنا دا, تاعدىر قوسۋىمەن وسىندا تۇرىپ جاتقان باسقا ءناسىل وكىلدەرىنە دە مولىنان جەتەتىنىن, ەندىگى كەرەگى تەك ەكى جاقتىڭ تاتۋ-ءتاتتى, كەلىستى كەلىسىم جولىمەن بىرلەسە تىرشىلىك ەتۋلەرى ەكەنىن ۇعىنىقتى ەتىپ بايانداپ بەردى. ۇعىنىقتى ەتىپ دەگەننەن شىعادى, پارلامەنتتەگى جاعدايدى جوعارىدا ايتتىق, وسى تۇستا قازاق ۇلتشىلدارىنىڭ قوعامدىق قوزعالىستارى دا وتقا ماي قۇيعانداي اسەر تۋعىزاتىن ۇشپالاۋ ۇراندار تاستاۋدى ۇردىسكە اينالدىرعان ەدى. «نە ىستەسەك تە, اقىلمەن ىستەيىك, ارزان ۇرانعا ەرمەيىك, ۇشپا سەزىمگە ەرىك بەرمەيىك دەگىم كەلەدى... تاريح كوشى ۇزاق. اسىقساق تا, اپتىقپايىق. قازاقستاننىڭ كوپۇلتتى حالقىنىڭ جۇلدىزى جوعارى بولاتىنىنا, تۋعان ەلىمىزدە داۋلەتتى دە ءساۋلەتتى ءومىر ورنايتىنىنا كامىل سەنەمىن», – دەدى تۇڭعىش باسشىمىز بۇدان ءارى. نازارباەۆتىڭ وسى ءبىر قىسقا عانا سوزىندە سول كەزدەگى جاعدايدىڭ شىنايى سۋرەتى كورىنىس بەرەدى. وسى كۇندەرى تاۋەلسىزدىكتى وداقتاس رەسپۋبليكالار اراسىندا ءبىزدىڭ كەشتەۋ العانىمىز تۋرالى دا پىكىرلەر ايتىلىپ قالىپ جاتادى. ءبىز مۇنى سول كەزدەگى احۋالدى ءجىتى باقىلاپ تاني الماعاندىقتان تۋعان اسىعىس ايىپتاۋ دەپ سانايمىز. ال جاعداي ءدال ءبىز ءۇشىن شىنىندا دا اۋىرلاۋ ەدى. وسى جەردە ەلباسىنىڭ: «ءبىز تاۋەلسىزدىكتى اقىلمەن, اتا-بابا جولىمەن الدىق دەپ ويلايمىن», دەيتىنى بار. بۇل تۇجىرىمنىڭ ءمانى جوعارى. سەبەبى, الىپ وداقتىڭ ءبىر ساتتە كۇيرەي قۇلاپ, ىدىراپ كەتۋى بۇكىل تىرشىلىگى شيكىزات دايىنداپ, تاۋار ءوندىرۋشى ەمەس, تۇتىنۋشىنىڭ قىزمەتىن اتقارۋعا قۇرىلىپ كەلگەن قازاقستاننىڭ بۇرىنعى سەرىكتەستەرىنىڭ بارىنەن بايلانىسى ۇزىلگەننەن كەيىن قايتا قالىپقا كەلۋى وتە قيىنعا سوعاتىن ەدى. رەسپۋبليكاداعى بارشا ونەركاسىپتىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ 95 پايىزى ماسكەۋدەن باسقارىلاتىن. گورباچەۆتىڭ قايتا قۇرۋىنان كەيىن ءبوز ازايىپ, ءسوز كوبەيگەن زامان ەدى. دۇكەندەردىڭ سورەلەرى بوساپ قالعان, ۇزىن-سونار كەزەككە تۇرعاندار ىزالى ءارى اشۋلى ەدى. ينفلياتسيا قۇرىق سالدىرماي تۇردى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 1 جىلدىڭ ىشىندە 9 ەسە قىمباتتاعان. سوندىقتان نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ورايدا «وگىزدى دە ولتىرمەي, اربانى دا سىندىرماي», داعدارىستى ساتتەردەن اسا كوپ شىعىنسىز شىعىپ كەتۋدى ءبىرىنشى كەزەككە قويدى. بۇل ءۇشىن كەشەگى وداقتىڭ ناقتى مۇراگەرى بولىپ قالعان رەسەيمەن بايلانىستى بىردەن كىلت ءۇزىپ الماۋ كەرەك بولدى. وسى كەزدە-اق تۇرالاپ قالعان زاۋىتتار مەن فابريكالار, جالاقىسىز قالعان جۇمىسشىلاردىڭ ەرەۋىلدەرى مەن شەرۋلەتكەن كوپشىلىك, سەپاراتيستىك پيعىلداعى توپتار مەن ۇلتارالىق ارازدىقتى قوزدىرۋعا دايىن تۇرعان ارانداتۋشىلار بەزبەننىڭ ءبىر باسىن قاتتىراق باسىپ جىبەرۋدىڭ لاپ ەتە تۇسەتىن ورتپەن تەڭ ەكەنىن پايىمداتىپ قوياتىن. پرەزيدەنتتىڭ وسى كۇندەردە تمد سەكىلدى قۇرىلىمنىڭ قۇرىلۋىنا ايرىقشا مۇددەلىلىك تانىتۋىندا دا وسىنداي سىر بار ەدى. ويتكەنى, كەڭەس كەزەڭىندە 70 جىلداي ۋاقىت بويى داعدىلى جولعا تۇسكەن جوسپارلى ەكونوميكانى بىردەن, ءبىر-اق كۇندە كۇيرەتىپ تاستاپ, ونىڭ ورنىنا بۇرىن بۇل جاقتا مۇلدەم قولدانىلماعان نارىقتىق ەكونوميكانى قوندىرا سالۋ مۇمكىن ەمەس-ءتىن. سول سەبەپتى دە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «الدىمەن – ەكونوميكا, سوسىن – ساياسات» دەيتىن ايگىلى قاعيداتىن وسى كەزەڭنەن قولعا الدى. سول ارقىلى جاڭا قوعامدىق فورماتسياعا كوشۋ ۇدەرىسىنىڭ بارىنشا جەڭىل جولمەن وتۋىنە كۇش سالدى. ەگەر حالىق اش-جالاڭاش بولسا, جۇمىس تاپپاي, كوشە كەزىپ جۇرەر بولسا, ەلدىڭ ءىشىن ۇرى مەن قارى بيلەپ كەتەتىن بولسا, سەنىڭ قانىڭمەن سۋارىپ تۇرىپ جەڭىپ العان تاۋەلسىزدىگىڭدە باقىر قۇرلى باعا بولماي قالادى. ونداي «تاۋەلسىزدىكتەن» ەرتەڭ جۇرتتىڭ ءوزى قاشقان بولار ەدى. ال جاعداي راسىندا قيىن بولاتىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ جولى سالعاننان بىردەن تاقتايداي تەگىس, ەگىستەي كوگىس بولا قويعان جوق. ەگەمەندىگىمىزدىڭ العاشقى ەلەڭ-الاڭ جىلدارىندا ونىڭ ىرگەسىنە قاۋىپ تونگەن, قاتەر تۋعان ساتتەر از كەزدەسپەدى. ۋىزداي ۇيىپ وتىرعان ەلدىڭ ءىشىن الا تايداي ءبۇلدىرىپ كەتە جازداعان وقىس وقيعالاردىڭ تالايىن تايعاق جولدان تايدىرۋ ءۇشىن تاڭدار اتتى, كۇندەر باتتى. ءۇي ىشىنەن ءۇي تىگىپ, ونىڭ ىرگەسىنەن مۇرجا شىعارعىسى كەلگەن قانشاما ارەكەتتەردىڭ جولىنا توسقاۋىل قويىلدى. مۇنداي التىباقان الاۋىزدىقتى شاقىراتىنداي سەبەپتەر دە جوق ەمەس-ءتىن ول كەزدە. ەگەمەندىككە ەندى قول جەتكىزگەن سول ەمەن-جارقىن كەزىمىزدە ءوز ەلىمىزدەگى قازاعىمىزدىڭ سانى 40 پايىزدان اسپايتىن. سوندىقتان ەلباسىنىڭ 2014 جىلعى تامىزدا ۇلىتاۋدا بەرگەن سۇحباتىندا: «تاۋەلسىزدىك جاريالاعان كەزدە قازاقستانداعى قازاقتىڭ سانى 40 پايىز بولاتىن. باسقالار: «سەندەر ازسىڭدار مىنا مەملەكەتتە, قايداعى تاۋەلسىزدىك سەندەرگە؟» دەپ ايتپايتىن با ەدى؟ دەگەنمەن, ەلگە سونىڭ ءبارىن ءتۇسىندىرىپ, كۇرەسە ءجۇرىپ, تاۋەلسىزدىك جاريالادىق. قازىر قازاقتاردىڭ سانى 65 پايىزعا جەتتى. قازاقستان حالقىنىڭ سانى سول كەزدەگىدەن ازايىپ, ءبىرازى كوشىپ كەتتى عوي... وسى تۇستا حالىق 13-14 ميلليونعا جۋىق بولعان ەدى. قازىر 4 ميلليونداي حالىق قوسىلىپ, 17 ميلليوننان استىق. ءتىپتى كەڭەس وداعى كەزىندەگىدەن دە كوبەيىپ كەلەمىز. قۇدايعا شۇكىر, جىل سايىن حالقىمىز سانى ارتىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە قازاقتىڭ سانى كوبەيۋدە», – دەگەن انىقتاما بەرىپ ءوتۋىنىڭ ەرەكشە ءمانى بولدى. ەندى ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 2016 جىلعى 1 مامىردا رەسپۋبليكادا بارلىعى 17 753 200 ادامنىڭ تۇراتىنى ەسەپكە الىنىپ, سولاردىڭ ىشىندەگى قازاقتاردىڭ سانى 11 748 179 ەكەنى انىقتالىپ, ونىڭ مولشەرى 66,48 پايىزدى قۇرايتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى تەك تاۋەلسىزدىك قانا ەمەس, سول تاۋەلسىزدىكتى مۇلتىكسىز قورعاي ءبىلۋدىڭ ارقاسىندا ورىندالدى. ەل ىشىندەگى ۇلتتار اراسىندا قالىپتاسقان تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ مامىراجاي تىرشىلىككە باستاۋىنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتتى. وسىنىڭ بارىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان حالقى ءوزى مەن ەلىنىڭ تاعدىرىن سەنىپ تاپسىرعان دارا باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الىستى بولجاي بىلەتىن كورەگەن ساياساتىنىڭ ايشىقتى تاڭباسى جاتىر. وسى جىلداردىڭ بارىندە كامىل ءپىرى جار بولعان كورەگەن باسشىمىز ەلىمىزدە تۇراتىن باسقا بارشا حالىقتاردىڭ تەڭدىگى مەن بىرلىگىنە لايىقتى كەپىل بولا ءبىلدى. بۇعان ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن 1995 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قوسقان ۇلەسى دە از ەمەس. پرەزيدەنت ءوزىنىڭ حالىق اماناتىمەن سايلاپ العان ورىنتاعىنا وتىرعان ەڭ العاشقى كۇندەرىنەن ونىڭ ەگەمەندىگىنىڭ ەرتەڭىنە قولايلى نەگىز قالاۋ ءۇشىن حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ كورنەكتى وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, جاقىن دا جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا كوپ كۇش جۇمسادى. سونداي پايدالى كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرى تاۋەلسىزدىك جاريالاعان كۇننىڭ ەرتەڭىنە, 17 جەلتوقساننىڭ كەشىندە اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى دجەيمس بەيكەرمەن ءوتتى. ەكى ساعاتتان استام ۋاقىتقا سوزىلعان سۇحباتتاسۋ بارىسىندا دەربەس مەملەكەت ستاتۋسىنا ەندى عانا جەتىپ جاتقان قازاقستاننىڭ بولاشاقتاعى باعىتى قانداي بولماعى تالقىلاندى. بۇل اڭگىمەلەر ارناسى بەلورۋسسيا جەرىندەگى بەلوۆەجە ورمانىندا ءۇش سلاۆيان رەسپۋبليكاسى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن جاسالعان ۇشجاقتى كەلىسىمنەن تارتىلدى. الايدا, مۇنداعى ەڭ ماڭىزدى اڭگىمە بۇل دا ەمەس, قازاقستانداعى يادرولىق قارۋدىڭ ەندىگى جايى نە بولاتىنى تۋرالى ءوربىدى. پىكىر الماسۋدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ بۇل جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنان ءوزىنىڭ قاۋىپسىز بولۋىنا كەپىلدىك بەرىلگەن جاعدايدا عانا باس تارتا الاتىنىن ايتتى. ال دجەيمس بەيكەر «مامىلەگەرلىك ساياساتى» دەگەن كىتابىندا قازاقستان پرەزيدەنتىمەن سول كەزدەسۋى تۋرالى وتە جاقسى وي ايتتى. ول ونداعى ءبىر ماقالاسىندا: «مەن تاڭعى ۇشتە عانا ءوز بولمەمە ورالدىم. سوندا نازارباەۆپەن بولعان الگى ءۇش ساعاتتىق جولىعىسۋىمنىڭ بۇعان دەيىن وتكىزگەن كەزدەسۋلەرىمنىڭ ىشىندەگى ەڭ جاقسىسى بولعانىن ىشتەي سەزىندىم. ول ەشبىر اسىرا باعالاۋسىز-اق ايتا قالارلىقتاي اسەر قالدىراتىن ايتۋلى ليدەر ەكەن... نازارباەۆ كەرەك نارسەنى ءدال كورە الادى, تۇسىنىكتى نارسەنى جۇزەگە اساتىنداي جۇيەلى جولعا قويا الادى», – دەگەن ءتۇيىرى مول ءتۇيىن تۇيەدى. كەزدەسۋدە دجەيمس بەيكەر اقش باسشىسى دجوردج بۋشتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىن قۇراما شتاتتارعا رەسمي ساپارمەن كەلىپ قايتۋعا شاقىرۋىن جەتكىزدى. مۇنىڭ اياعى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ يادرولىق دەرجاۆالاردىڭ قاۋىپسىزدىككە كەپىل بولۋ ۋادەسىنە قول جەتكىزۋ ارقىلى الەمدەگى ءتورتىنشى ارسەنالدان باس تارتۋىنا الىپ باردى. دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن وسى كۇندەردە ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى بىرنەشە شەشۋشى قادامدار جاسالىپ, قۇندى قۇجاتتار قابىلداندى. سونىڭ ءبىرى – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» قۇجات 20 جەلتوقساندا ومىرگە كەلدى. سول كۇنى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن كوميسسياسىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى 1992 جىلعى شارۋاشىلىق بايلانىستاردى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ قوسىمشا شارالارى تۋرالى» جارلىقتار شىقتى. ال 21 جەلتوقساندا الماتى قالاسىندا بۇرىنعى كەڭەس وداعى قۇرامىندا بولعان 11 تاۋەلسىز مەملەكەت باسشىلارى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىن (تمد) قۇرۋ تۋرالى الماتى دەكلاراتسياسىنا قول قويدى. ءسويتىپ, 8 جەلتوقساندا مينسك تۇبىندە باسقوسۋلارى كەزىندە بەلارۋس, رەسەي جانە ۋكراينا ەلدەرى باسشىلارى ۇيعارعان دوستاستىقتى قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم ىسكە اسىرىلدى. قازاقستاندا نارىقتىق قارىم-قاتىناستاردى ورنىقتىرۋدىڭ العاشقى ناقتى قادامدارى قولعا الىندى. اتاپ ايتقاندا, باعالاردى ىرىقتاندىرۋعا بايلانىستى شەشىم, تۇرعىن ءۇيدى جەكەشەلەندىرۋدى تەزدەتۋ جونىندە قاۋلى قابىلداندى. پرەزيدەنت 1991 جىل پاراعى جابىلار ساتتە قازاقستان حالقىنا جاڭاجىلدىق ءسوزىن ارنادى. «قازىر سىزدەردى باۋراعان سەزىمنىڭ بۇكىل قاراما-قايشىلىعىن دا, كۇردەلىلىگىن دە مەن جاقسى تۇسىنەمىن. ءبىز قيىن دا شيەلەنىسكەن وقيعالارعا تولى جىلدى باستان وتكەردىك. بۇرىن مۇنداي تاۋقىمەت ونداعان جىلدارعا ارتىپ جەتسە, قازىر 12 ايدا حالىقتىڭ ۇلەسىنە تيگەن اۋىرتپالىقتىڭ كوپتىگى سونداي, ونى ءبىر ورتاق كورسەتكىشكە كەلتىرۋ, از سوزبەن باعاسىن بەرۋ, ءتىپتى بولاشاققا بولجام جاساۋ وڭاي ەمەس», – دەپ اتاپ ءوتتى وندا مەملەكەت باسشىسى. بۇل تاۋەلسىزدىكتىڭ تالىقسىپ اتقان تاڭىمەن بىرگە, توسىننان تۋىپ, پايدا بولعان قيىندىقتار مەن كەدەرگىلەردىڭ كوبەيىپ كەتكەنىن كورسەتتى. الايدا, مۇنداي سىن ساعاتتار كەمەل كەلەشەككە دەگەن ءۇمىت وتىن وشىرە العان جوق ەدى. وسىمەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تالايلى تاعدىرى ءۇشىن تالماس تابان جول سالىپ بەرىپ, ونىڭ اق تاڭىنىڭ ارايلاپ اتۋىنا كۋا بولعان 1991 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ تەڭدەسسىز كۇندەرى ءدۇيىم ەلدى ءدۇر سىلكىندىرىپ وتە شىقتى. زىمىران ۋاقىتتىڭ كەرۋەن-كوشى «تاۋەلسىزدىك» دەگەن تەكتى ءسوزدىڭ ءمانى مەن ماعىناسىن تەرەڭنەن قوپارىپ, اشا ءتۇسۋ ءۇشىن تاعى ءبىر جىلدىڭ تابالدىرىعىنان اتتادى. ءيا, ءسات!. ەركىن قىدىر, «ەگەمەن قازاقستان»