تۇرمىستىڭ ءتۇرلى سىنىنان تىرمىسىپ ءجۇرىپ تىرشىلىك كەشكەن پەندە عۇمىرىمىزدا جاعدايىمىزدىڭ جاقسى بولعانى ءۇشىن تاۋبە دەپ, ءبىرىمىز مال, ءبىرىمىز جان باعۋ ءۇشىن اۋرە بولىپ كەلەمىز. ساعاتتار سىرعىپ, ۋاقىت جىلجىعان سايىن سوڭىمىزعا ءبىر قارايلاپ قويىپ, ازىن-اۋلاق جيعان-تەرگەنىمىزدىڭ ەسەبىن سانامالاپ جۇرگەنىمىز. دۇرىس-اق. بۇگىنگى مىناۋ تۇلكى بولىپ بۇلاڭداپ تۇرعان زاماندا نەسىبەڭدى ەرتەرەك قامداپ الماسقا شارا جوق.
بىراق, قىم-قۋىت تىرلىك بىتكەن بە, قاشاندا ءوزىنىڭ ايلاسىنا قۇرىق سالدىرمايتىن مەحناتتى ءومىردىڭ مانىنە تەرەڭ جەتۋ ءسىرا دا مۇمكىن ەمەس. دۇنيە مەن مال-م ۇلىك جيناۋدا ادامزات بالاسى بىرەۋدەن ىلگەرى, بىرەۋدەن كەيىن. سولاي, كوشتەن قالىپ جاتقان ەشكىم جوق. ءبىر-بىرىنە قارايلاسىپ, كوڭىل ءبولۋ كەمىس كەلەتىنى ءوز الدىنا, كورشىمەن كەيدە امانداسساق, كەيدە وتە شىعامىز. بۇل دا قالىپتى جاعدايعا اينالىپ قالدى. سەبەبى, زاماننىڭ اعىمىنا قاراي جىلجىعان ءجۇرىسىمىز وسى, وزگەگە قاراۋعا مۇرشا جوق.
دۇربەلەڭ دۇنيەنىڭ جۇرتشىلىقتىڭ دەگبىرىن الىپ, تىنىشىن كەتىرگەنى سونشالىق, اركىم ءوز باسىمەن قايعى. ءبىرى ۇزاق جىلعا العان نەسيەسىن تولەۋمەن اۋرە, ءبىرى ءۇي سالۋ ءۇشىن تەپەڭدەپ جۇرسە, كەيبىرى اۋىر دەرتتىڭ ازابىن تارتىپ, ءبىر كۇندىك ساۋ ءومىردىڭ شۋاعىن ساعىنىپ سارسىلۋدا. اللا تاعالا پەندەسىن جاراتقاندا جۇرەگىنە مىقتى ىرگەتاس بولۋ ءۇشىن يماندى قوسا بەردى, تەك ونىڭ مولشەرىن ادامزاتتىڭ ءوز ەركىنە قالدىرىپ ەدى. يمانى تولىق ادامنىڭ مەيىرىمى تەڭىزدەن تەرەڭ, شىڭنان بيىك بولسا, يمانى ءالسىز جانداردىڭ بويىندا قازىرگى قوعامدا كوپتەپ ورىن الىپ وتىرعان بەزبۇيرەكتىك ارەكەتتەر جاسىرىنىپ جاتادى. يماندى تولتىرۋ ءۇشىن ۇدايى جاقسىلىق جاساپ, ساۋاپتى ىستەرگە ۇمتىلىس تانىتۋ قاجەت.
اينالامىزدا ءبىر ءۇزىم نان مەن جۇتىم سۋعا مۇقتاج جانداردىڭ دا بار ەكەندىگىن ەسكەرسەك, ءوزىمىزدىڭ وسى كۇنىمىزگە كۇپىرلىك قىلماي, شۇكىرلىك ەتۋشى ەدىك. پەندەلىك ءفانيدىڭ ءمانى دە وسى – وزگەنىڭ اۋىرتپالىعىنا جۇرەكپەن قاراي ءبىلۋ, ءتۇيسىنۋ جانە كومەككە ۇمتىلۋ دەر ەدىم. الەۋمەتتىك جەلىدە جەلدەي ەسكەن كومەككە مۇقتاج جانداردىڭ, ەم-دومىنا قاراجاتتى قاجەت ەتكەن بالالاردىڭ اۋىر حالدەرى جازىلعان پوستتار كوبەيدى. قاراپ وتىرىپ, ءتىپتى, قايسىنا كومەك قولىن سوزارىڭدى بىلمەي دال بولاسىڭ. قولدان كەلگەنشە بارىنە بىردەي جاردەم ەتىپ, بارىنە تەڭدەي يگىلىگىڭدى تيگىزگىڭ كەلەدى. وعان, ارينە مۇمكىندىك بولا بەرمەيدى.
دەگەنمەن, كوپ تۇكىرسە كول دەپ, تامشىدان تاما-تاما داريا بولارىن ەسكەرسەك, ءبىر ادامعا كىشىگىرىم قاراجات ءبولۋ ارقىلى ۇلكەن ساۋاپقا كەنەلۋگە بولاتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. ءسىز سەكىلدى تاعى دا كوپتەگەن ازاماتتار مۇقتاج جانداردىڭ مۇڭىنا بەي-جاي قاراماي, كۇندەلىكتى قاجەتسىز نارسەگە جۇمسايتىن اقشاسىن اجىراتىپ جاتسا, ءسىز ءۇشىن تۇك تە بولماۋى مۇمكىن, تەك وسى كىشكەنتاي سوما ءبىر جاننىڭ ءومىرىن اراشالاپ قالۋىنا 100 پايىز كومەگىن بەرۋى عاجاپ ەمەس.
مىسالى, جىل سايىن ەلىمىزدە كەدەيشىلىك دەڭگەيى تومەندەپ, ورتا جاعدايداعى وتباسىلاردىڭ ورتاعا قوسىلىپ كەلەتىنىن ستاتيستيكا سان مىڭ رەت سانامالاپ ايتسا دا, ءالى دە بولسا وسى قوعامدا, ءبىزدىڭ بەيبىت ەلىمىزدە الەۋمەتتىك مۇقتاج جانداردىڭ بار ەكەندىگىن جاسىرا المايمىز. سەبەبى, ونى كوزبەن كورىپ, كۇندەلىكتى تۇرمىستا كەزدەستىرىپ تە ءجۇرمىز. شەتەل عالىمدارىنىڭ زەرتتەي-زەرتتەي تىزەسى شىققان كەدەيشىلىك تاقىرىبىنىڭ تۇپكى تامىرىن دا تالقىلاپ ۋاقىت ۇتتىرماي-اق قويالىق. ەڭ باستىسى, باسىنا تۇسكەن ناۋبەتتى جالعىز كوتەرە المايتىن جاندارعا كومەك قولىن سوزساق, مىنا ءسىز بەن بىزدەن قۇرالاتىن قوعامنىڭ ايشىقتى كەلبەتى جاسالۋشى ەدى. نە دەسەك تە, ادامنىڭ كۇنى اداممەن ەمەس پە؟
وسىندايدا اقىن قالقامان ءساريننىڭ مىنا ءبىر ولەڭ جولدارى ويعا ورالادى:
تارىقسا دا تابا الماي تۇنەر ورىن,
تاعدىرىنىڭ كۇردەلى كۇرە جولىن,
جازعىرمايدى ەشقاشان. تاس جاستىقتا
جاتسا-داعى جۇپ-جۇمساق جۇرەگى ونىڭ.
ال, ءبىزدىڭ شە,
...قايتەمىز بوسقا ايلا عىپ؟
كەيدە كۇپىر قىلامىز جاستاي نالىپ.
قۇس جاستىقتى قۇشاقتاپ جاتساق-تاعى,
جۇرەگىمىز بارادى تاسقا اينالىپ...
ءسىز ءبىر بولمەلى جالدامالى پاتەرىڭىزدىڭ تارلىعىن, پاتەراقىنىڭ قىمباتتىعىن ايتىپ, كورپەڭىزدە كوسىلىپ جاتقاندا ەلىمىزدە باسىندا ءبىر كۇندىك تۇنەر ورنى جوق, يت پەن تاۋىق قورانى مەكەن ەتىپ, ءبىر كۇن بولسا دا جاۋىن جاۋىپ, جەل تۇرماۋىن قۇدايدان سۇرانىپ وتىراتىن جانداردىڭ بارىن ءبىلدىڭىز بە؟ بىلمەسەڭىز, ايتايىق. ونداي جانداردىڭ ءبىرى – استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى, جالعىزباستى ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەك اسان تەمىرباەۆ. 2010 جىلدارى ءوزىنىڭ باسپاناسىن سۋ الىپ كەتىپ, ءۇيىنىڭ شاڭىراعى ورتاسىنا تۇسكەن ەگدە جاستاعى ازامات بۇگىندە ەسىك الدىنداعى, بۇرىن ءيتى مەكەندەگەن سارايدا باس ساۋعالاپ وتىر. سارقىندى سۋ جيناقتاۋشىنىڭ ورنىنا ءۇي سالامىن دەگەن كورشىسىنىڭ ارەكەتىنەن اينالانى جاپپاي سۋ الىپ كەتىپ, سالدارى جاقىن تۇرعان اسان تەمىرباەۆتىڭ ءۇيىن قۇلاتادى. ءۇيىڭدى قايتا تۇرعىزىپ بەرەمىن دەپ اۋزىن قۇر شوپپەن ءسۇرتىپ جۇرگەن كورشىسى بۇگىندە مۇنىڭ احۋالىنا الاڭدامايتىن سىڭايلى. كومەك سۇراپ, ءتيىستى ورگاندارعا بارعان اسان تەمىرباەۆقا ەشكىم كومەك قولىن سوزا قويماپتى. مەملەكەتتەن الاتىن 35 مىڭ تەڭگە جاردەماقىسىن ايدان-ايعا تالعاجاۋ ەتەتىن ازاماتتىڭ بۇگىندە ىستىق اس ىشۋگە مۇمكىندىگى جوق. قاراجاتىنىڭ باسىم بولىگى وكپەنىڭ قاتەرلى ىسىگى بويىنشا اۋىر وتادان وتكەن جاننىڭ ءدارى-دارمەگىنەن ارتىلمايدى. ەلوردانىڭ بەت قاريتىن قاقاعان ايازىندا اۋپىرىمدەپ كۇن كورەتىن ونىڭ جىلۋ كوزى ءيتى عانا. تاڭدى تاڭعا ۇرىپ, ەرتەڭگى كۇنى ۇيقىسىنان ويانباي قالۋدان قاۋىپتەنىپ كوز ىلەدى...
...ال بوبەگىنىڭ ءبىر كۇندىك كۇلكىسىن كۇزەتىپ وتىرعان داۋلەت احمەتجانوۆتىڭ جاعدايى مۇلدە باسقا, تىلەگى بولەك. جۇرەگى جۇزگە بولىنەتىن اكەنىڭ ارمانى – قاتەرلى دەرتكە شالدىققان بەس جاسار پەرزەنتىن اجالدان اراشالاپ قالۋ. قارشاداي قىزىنىڭ دەرتى جانىن جەگىدەي جەيتىن جاننىڭ جاي-كۇيى وزىنە ايان ول, قادىرلى قوعامنان, ەل تۇرعىندارىنان قارجىلاي كومەك سۇراۋىن جيىلەتىپ كەلەدى. وعان سەبەپ, شەتەلدە عانا ەمى تابىلعان دەرتتىڭ قىرۋار قارجىنى تالاپ ەتىپ وتىرعانى بار, كۇن ساناپ حيميا قابىلداپ جاتقان باۋىر ەتى بالاسىن اجالدىڭ تىرناعىنان اراشالاپ العىسى كەلەتىن اكەنىڭ جۇرەك قالاۋى – پەرزەنتىنىڭ ءومىر ءسۇرىپ كەتۋى عانا.
ءبىر وتباسىندا ءتورت جاقىنى, مۇگەدەك اتا-اناسى, ءىنىسى مەن قارىنداسىن اۋرۋحانا اۋماعىندا كۇزەتىپ, كەزەك-كەزەك ءحالىن سۇرايتىن قىزىلوردالىق جورابەك مىرزابەكوۆ الاقانداي جەردى نەسيەگە الىپ, كىشىگىرىم قوسىن سالىپ قويعانى بولماسا, باسىندا باسپاناسى جوق. سوندا دا, جاس جۇرەگى جەڭىلىس بەرمەگەن ول كۇندىز-ءتۇنى ەڭبەكتەنۋمەن كەلەدى. بار ارمانى – تىرنەكتەپ العان جەرىنە ەكى بولمەلى بولسا دا باسپانا تۇرعىزىپ, جاقىندارىنا قامقورلىق كورسەتۋ.
مۇنداي مىسالدار كوپتەپ كەزدەسەدى. وسىعان ۇقساس سانىن ساناپ, ءتۇسىن تۇستەپ بەرۋگە بولاتىن جاعدايلاردىڭ دەنى جۇرتشىلىق بولىپ قولۇشىن سوزعاندا عانا ازاياتىن سەكىلدى. بىرەۋگە كومەك بەرۋ ءۇشىن ارنايى سەبەپتىڭ قاجەتى جوق, تەك جۇرەگىڭىز مەيىرىمگە, بويىڭىز يمانعا تولى بولسا بولعانى. جۇرتقا جاردەم ەتۋ ءۇشىن اسقان باي بولۋدىڭ دا قاجەتى شامالى, باستىسى پەيىلىڭىز باي بولسىن.
كۇنى بۇگىنگە دەيىن كۇپتى كوڭىلدىڭ جەتەگىندە جۇرگەن بولساڭىز, جانىڭىز سىرقاتتانىپ, رۋحىڭىز كىشىرەيسە – جازدىڭ جايما-شۋاق العاشقى ايىنان باستالعان قاسيەتتى رامازاندا مول ساۋاپ جيناڭىز. ايلاردىڭ سۇلتانى – رامازان ادامزات بالاسىنىڭ جۇرەگىن ءيدىرتىپ, يمانىن كۇشەيتۋگە, جانىن تازارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن عاجاپ اي. ەلدى بىرلىككە, ىنتىماق پەن تىنىشتىققا شاقىراتىن قاسيەتتى ايدا جاسالعان ءاربىر جاقسىلىقتىڭ ساۋابى جەتپىس ەسە وسىممەن بولاتىنىن ەسكەرەيىك.
ادامزات بالاسىنىڭ مەرەيى شالقيتىن مارتەبەلى ايدا ماڭىزى بار, ارتىندا ايتا جۇرەر ساۋابى مول يگى ىستەرگە ۇمتىلايىق. نە دەگەنمەن, ادامزات بالاسى دۇنيەنىڭ سوڭىنا جەتە المايتىنى اقيقات. سوندىقتان دا جانىمىزدان قاراجات ءبولىپ مۇقتاج جاندارعا قولۇشىن سوزساق, جۇرەگىمىز ءجىبىپ, بويىمىزعا يمان ۇيالارى ءسوزسىز. بۇل رەتتە وزگەگە مەيىرىم تانىتپاساق, اللا دا مەيىرىمگە بولەمەيتىنىن ەستە ۇستاعان ءجون...
ەلميرا ماتىباەۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»