قازاقستاننىڭ ازيا توبى مەملەكەتتەرىنىڭ اتىنان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدارعا ۋاقىتشا مۇشەسى بولىپ سايلانۋىنا بايلانىستى ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور ءامىرجان شالتىقوۆپەن سۇحباتتاسىپ, پىكىرىن بىلگەن ەدىك.
– ءامىرجان ەسلام ۇلى, بۇۇ-داعى داۋىس بەرۋگە قاتىسقانداردىڭ اراسىنان 138 مەملەكەت قازاقستاننىڭ كانديداتۋراسىن قولدادى. ەلىمىز الەمدىك ەڭ ماڭىزدى ساياسي ورگاننىڭ قۇرامىنا كىردى. بۇل ساياسي وقيعانىڭ قازاقستان ءۇشىن ەڭ باستى سيپاتى نەمەسە ماڭىزى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– ەڭ ءبىرىنشى, بۇل ساياسي وقيعا قازاقستاننىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق الدىندا بەدەلىنىڭ زور ەكەنىن كورسەتەدى. ەكىنشىدەن, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ۋاقىتشا مۇشە ەلدەر جىل سايىن سايلانىپ تۇرادى عوي. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز تاريحتا ءبىرىنشى بولىپ سايلانعان ورتالىق ازيانىڭ مەملەكەتى دەگەن اتاق الدى. بىلە بىلسەڭىز, مۇنىڭ دا ماڭىزى وتە ۇلكەن. قازاقستان نەگە بۇل اۋماقتا ءبىرىنشى بولىپ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە كىرىپ وتىر؟ سەبەبى, ەلىمىز ەگەمەندىك العالى بەرى – شيرەك عاسىر بويى الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋ, قورعاۋ, سوعىس بولدىرماۋ ساياساتىن بەرىك ۇستانىپ كەلەدى, ءارى ول ساياساتتى باتىل دا جان-جاقتى جۇرگىزدى. تمد مەملەكەتتەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋىنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىنىڭ ناتيجەسى دەپ تۇسىنۋگە ءتيىستىمىز.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ امەريكاعا بارعان ساپارى ەل اۋزىنان ءالى دە تۇسەر ەمەس. سول سامميت شەڭبەرىندە ەلباسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى جاريا ەتىلدى. قازاقستاننىڭ بۇگىنگى جەڭىسىنە سول وقيعانىڭ قانشالىقتى قوسقان ۇلەسى بار نەمەسە بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قانشالىقتى ءوزىنىڭ وڭتايلى سەپتىگىن تيگىزدى؟
– قازاقستاننىڭ الەم الدىنداعى ساياسي بەلسەندى ءىس-قيمىلى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سونداعى نيۋ-يورك مىنبەرلەرىندەگى سويلەگەن ۋىتتى سوزدەرى الەم حالقىنىڭ نازارىنان تىس قالعان جوق. پرەزيدەنتىمىزدىڭ حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى بىرلەسە كۇرەسۋ تۋرالى ناقتى تالاپتارى مەن يادرولىق قارۋدى جەر بەتىندە مۇلدەم اۋىزدىقتاپ تاستاۋ تۋرالى ۇسىنىستارى مەن «الەم. ءححى عاسىر» بەيبىتشىلىك مانيفەسى حالىقارالىق قۇجات بولىپ تىركەلۋى, ءبارى-ءبارى ءسوز جوق, بۇگىنگى ساياسي قادامنىڭ لايىقتى ورنىعۋىنا الىپ كەلدى.
– الەم ەندىگى جەردە قازاقستان تاراپىنان قانداي ساياسي ءىس-قيمىل كۇتەدى دەپ ويلايسىز؟
– قازاقستاننىڭ الەمدىك ۇيىمعا ۋاقىتشا مۇشە بولىپ كىرۋى ونىڭ وسى كۇنگە دەيىنگى حالىقارالىق دارەجەدە كوتەرىپ جۇرگەن بارلىق كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنىڭ باياندى تۇردە جۇزەگە اسۋىنا كەڭىنەن جول اشادى. قولىمىز جەتە الماي جۇرگەن ساياسي باعىتتاعى شارالارعا قاتىستى باتىلىراق ارەكەت جاساۋعا قولايلى جاعداي تۋعىزادى. بۇرىننان كوزدەپ جۇرگەن ساياسي جوبالاردىڭ بىرتىندەپ ىسكە اسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
– قۋانىشتى وقيعانىڭ ساياسي مانىنە توقتالدىق. ال ونىڭ حالىقارالىق تاربيەلىك ءمانى تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟
– بۇل ساياسي وقيعانىڭ قازاقستان حالقىن ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە ءۇشىن بۇرىنعىدان دا جۇمىلدىرا تۇسەرى اقيقات. رەسپۋبليكامىزدا مەكەندەيتىن بارلىق ۇلت پەن ۇلىستىڭ بويىنداعى پاتريوتتىق سەزىمىن بۇرىنعىدان كۇشەيتەدى. «قازاق» دەگەن ۇلت اتاۋى الەمدەگى ۇلى مەملەكەتتەر حالىقتارىنىڭ اتاۋىمەن قاتار اتالاتىن بولادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوشباسشىلىق ءرولى مەن جەكە ساياسي تۇلعا رەتىندەگى حالىقارالىق بەدەلى بۇرىنعىدان دا بيىكتەي تۇسەرى حاق. ءاربىر قازاقستاندىق وسى ءۇشىن دە قۋانا ءبىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى