حالىق ءوزىنىڭ كوڭىل تورىنە قويىپ, ەمەن-جارقىن ارالاسىپ جۇرگەن ادال جانداردىڭ قادىرلى اتىن ۇلكەن قۇرمەتپەن اتاپ, اتقارعان قىزمەتتەرىن ۇنەمى ىزەتپەن ەسكە الىپ وتىرادى. وسىنداي اسىل ازاماتتىڭ ءبىرى – مۇحامبەتراقىم قاپپاس ۇلى ەدى. تەك وكىنىشتىسى, مۇنداي ازاماتتار تۋرالى وتكەن شاقتا ەسكە الاتىنىمىز.
مۇحامبەتراقىم قاپپاس ۇلى كوكشەتاۋدىڭ تۋماسى, ناقتىلاپ ايتار بولساق, 1925 جىلى كراسنوارمەيسك اۋدانى (قازىرگى تايىنشا اۋدانى), كەڭەس اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ەدى. قاراپايىم اۋىلدا الاڭسىز بالالىق شاعى ءوتتى. الدان تەك جاقسىلىق, باقىتتى بولاشاق كۇتىپ جۇرگەندە, ويلاماعان جەردەن سۇم سوعىستىڭ ىزعارلى حابارى ەستىلدى. 1941 جىلى سوعىس باستالعاندا, مۇحامبەتراقىم نەبارى 15 جاستاعى ءجاسوسپىرىم بوزبالا ەدى. بىراق, ءومىر سىناعى ونى ەرتە ەسەيتتى. سوعىس سالعان اۋىرتپالىققا كادىمگى ەرەسەك ادامدارداي سانالى وي جۇگىرتكەنىن ايتادى كوزكورگەندەر. اسىرەسە, كەشەگى وزىنە اعالىق جاساپ جۇرگەن, كەيىنگى ىنىلەرىنە قامقور بولۋدان تايىنبايتىن جەرلەستەرىنىڭ بىرىنەن كەيىن بىرىنە قارالى حابار كەلىپ جاتقانى جانىنا ايازداي باتتى. سوعىس بولسا بىتەر ءتۇرى جوق, سوزىلىپ بارادى. اقىرى, جانى جاي تاپپاعان بوزبالا 1943 جىلى اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتقا قايتا-قايتا ءوتىنىپ ءجۇرىپ سوعىسقا اتتاندى. ون جەتى جاسقا ەندى عانا تولعان جاپ-جاس جىگىتتىڭ ەسىل-دەرتى وتانىن, تۋعان ولكەسىن قاسىق قانى قالعانشا قورعاۋ بولاتىن. مۇحامبەتراقىم باتىلدىعىمەن, ەلگەزەك ءتىل العىشتىعىمەن, وزىنە تاپسىرىلعان بۇيرىقتاردى تىڭعىلىقتى ورىنداۋىمەن كوزگە تۇسەدى. شايقاستاردا كورسەتكەن ەرلىك ىستەرى ەلەۋسىز قالعان جوق, بىرنەشە مەدالدارمەن ماراپاتتالادى. ول تۋعان ەلگە 1948 جىلى ورالدى.
بۇل سوعىستان كەيىنگى ارپالىستىڭ دا جەڭىل بولماعانىن اعارتادى. اعايىن-تۋىس تۋعان جەرىنە ابىرويمەن ورالعان جاس جىگىتتى ۇلكەن قۇرمەتپەن قارسى الدى, امان-ەسەن قايتقانىنا شۇكىرشىلىك ەتتى. ەلگە كەلگەن سوڭ, سوعىسقا قاتىستىم دەپ ەشكىمگە مىندەتسىنبەي جۇمىس ىستەدى. وسى جىلى جۇبايى ءامينا اپامەن وتاۋ قۇرىپ, بالالى-شاعالى بولدى. وزىنە ۇنايتىن بۋحگالتەر ماماندىعىنا وقىپ, ءبىلىم الدى. تايىنشا اۋدانىنىڭ تەرنوۆكا اۋىلىندا باس بۋحگالتەر بولىپ ەڭبەك جولىن باستادى. ودان كەيىن 1966 جىلى شۋچە اۋدانىنىڭ قاراباۋىر اۋىلىنا قىزمەت بابىمەن قونىس اۋدارىپ, مۇندا دا بۋحگالتەرلىك قىزمەتىن جالعاستىردى. مۇحامبەتراقىم قاي جەردە قىزمەت اتقارسا دا, ءوزىنىڭ ادالدىعىمەن, ىسكە تىندىرىمدىلىعىمەن كوزگە ءتۇستى, ابىرويعا بولەندى. وسىندايدا ءبىر مىسال ەسكە تۇسەدى. سول كەزدە «زەلەنىي بور» كەڭشارىنىڭ باس بۋحگالتەرى بولىپ ەڭبەك ەتكەن, قازىر وسى اۋىلدىڭ 90 جاستاعى قارت تۇرعىنى, كوپ جىلعى ارىپتەسى نينا يۆانوۆنا يزەرسكايا مەن ونىڭ جۇبايى فرانتس يۆانوۆيچ زەينەت دەمالىسىنا شىققاننان كەيىن دە مۇحامبەتراقىم اقساقالدىڭ وتباسىمەن تىعىز ارالاسىپ, تۋعانىنداي بولىپ كەتكەن. نينا يۆانوۆنا مۇحامبەتراقىم اقساقال تۋرالى اسا تولعانا سويلەپ, ول كىسىنىڭ كوپ جاقسىلىقتارىن, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن ءجيى ەسكە الىپ وتىرادى. وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ وسىنشالىق قۇرمەتىنە بولەنۋى ەرىكسىز سۇيسىندىرەدى. سول نينا يۆانوۆنا مۇقاڭ اقساقال قايتىس بولعاندا جانازاعا جينالعان جۇرتقا, اعايىن-تۋىستارىنا ونىڭ ادالدىعى, ادىلدىگى تۋرالى كوزىنە جاس الا وتىرىپ, مىناداي اڭگىمە ايتىپ بەرىپتى: «ول كەزدە ەڭبەكاقى ءار بولىمشەگە ءبىر ادام ارقىلى تاراتىلاتىن. ءبىر مەيرام الدىندا مۇقاڭ بۋحگالتەر بولىپ ەڭبەك ەتەتىن قاراباۋىر اۋىلىنا اتپەن اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ اقشاسىن بەرىپ جىبەرەدى. مۇقاڭ جۇمساعان ادامىنان مىناداي مازمۇندا حات جازىپ جىبەرگەن ەكەن: «نينا يۆانوۆنا, كاسسير 2000 رۋبل ارتىق اقشا بەرىپ قويىپتى, ءسىرا, ساناپ وتىرعاندا قاتەلەسىپ كەتسە كەرەك. ول اقشا مەندە, الاڭداماڭىز. ەرتەڭ ءوزىم الىپ كەلىپ تاپسىرامىن». حاتتى العاننان كەيىن كاسسيرگە بارىپ, «قالعان اقشانى قايتا ساناپ شىعىڭىز», – دەدىم. «جوق, ءبارى دۇرىس», – دەدى كاسسير. «دەگەنمەن, قايتا ساناپ شىق» دەپ ەدىم, ءوتىنىشىمدى ورىندادى. سول زاماتتا-اق ءوڭى قۇپ-قۋ بولىپ, ءتۇسى بۇزىلىپ كەتتى. ول زامان ءۇشىن بۇل كوپ اقشا بولاتىن, كاسسيردىڭ سوتتالىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. ەرتەڭىنە مۇحامبەتراقىم قاپپاس ۇلى اقشانى ءوزى الىپ كەلدى. ءسويتىپ, ءبىز ۇلكەن قاۋىپتەن قۇتىلدىق. ول كىسى وسىنداي ادال, ءارى ءوز ىسىنە تياناقتى قارايتىن, ەسەپكە جۇيرىك ادام بولاتىن», دەپ اڭگىمەلەگەن ەدى نينا يۆانوۆنا. كەيىنىرەك ول «ابىلايحان» كەڭشارىندا قويما مەڭگەرۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتىپتى. زەينەت دەمالىسىنا شىققاننان كەيىن دە قاراپ وتىرا الماي, قاراباۋىر اۋىلىندا مال شارۋاشىلىعىن باسقاردى. مۇحامبەتراقىم اقساقال 2000 جىلى 75 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى. ارتىندا 3 قىز, 3 ۇلى قالدى. وقۋ-بىلىمگە, ەڭبەككە قۇمارلىق قانمەن بەرىلەتىن نارسە عوي. بۇل كىسىلەردىڭ بالالارى دا بەلسەنە ەڭبەك ەتۋدە.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
كوكشەتاۋ