وتكەن اپتادا اقتوبە وبلىسىندا ەل پرەمەر-مينيسترى كارىم ءماسىموۆ باستاعان ۇكىمەت دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىندا كەلگەن دەنساۋلىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا ايماقتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) جۇيەسىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارىن تۇسىندىرۋگە ارنالعان جيىن وتكىزگەن ەدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ عيماراتىندا وتكەن جيىنعا وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى ءسانيا قالدىعۇلوۆا, رەسپۋبليكالىق سانيتارلىق اۆياتسيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى نۇرجان وتارباەۆ, ايماقتاعى 40 مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ باس ءدارىگەرلەرى, ءدسادم مەديتسينالىق قىزمەتكە اقى تولەۋ كوميتەتى ايماقتىق دەپارتامەنتىنىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
جيىندا مينيستر مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن ءتول مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتادى. سودان سوڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ەنگىزىلەتىن جاڭا جۇيەنىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى مەن ۇتىمدى جاقتارىنا تەرەڭىرەك توقتالدى.
تامارا قاسىمقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ساقتاندىرۋ جۇيەسى «ۇلت جوسپارى – 100 ناقتى قادام» جوباسىنىڭ نەگىزىندە جاسالىپ وتىر. «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» ەل زاڭىنا سايكەس, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەلىمىزدە 2017 جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلەدى. ەندى ەلىمىزدەگى ءاربىر ازاماتتىڭ دەنساۋلىعى ءۇش جاقتى جاۋاپكەرشىلىككە الىنادى, ياعني مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشى جانە ازاماتتىڭ ءوزى بۇعان اتسالىسادى.
– قازىر الەمدە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى كەڭىنەن قولدانىلادى. قازاقستان ۇزدىك حالىقارالىق ءتاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, ءۇش جاقتى ىنتىماقتى جاۋاپكەرشىلىك نەگىزىندە جۇزەگە اساتىن جۇيەنى تاڭدادى. بۇل جۇيەنى جۇزەگە اسىرۋ مەديتسينانىڭ ءمۇمكىندىگىن كەڭەيتەدى. مىسالى, بۇرىندارى ينفەكتسيالىق اۋرۋلار كوپ بولسا, قازىرگى تاڭدا جۇقپالى ەمەس, ياعني قان قىسىمى, جۇرەك اۋرۋى, قانت ديابەتى سەكىلدى اۋرۋ تۇرلەرى كوبەيىپ وتىر. ديسپانسەرلىك تىركەۋدە تۇرعان ازاماتتاردىڭ 50 پايىزىنان استامى وسى سىرقاتقا شالدىققان. ال مۇنداي اۋرۋلاردىڭ الدىن الىپ, ەمدەۋگە جىل سايىن مەملەكەتتەن قىرۋار قارجى بولىنەدى. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر بويىنشا, 2004 جىلى مەديتسينا سالاسىنا 131 ميلليارد تەڭگە اقشا ءبولىنسە, وتكەن جىلى 867 ميلليارد تەڭگە قارجى جۇمسالىپتى, ياعني, وسى جىلدارى قارجىلاندىرۋ كولەمى 6,3 ەسەدەي ارتقان. مۇنىڭ بارلىعى بيۋدجەتكە ءۇلكەن سالماق تۇسىرەتىنى بەلگىلى, دەي كەلىپ تامارا قاسىمقىزى ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلسە, مەديتسينانىڭ ءمۇمكىندىگىن ودان ءارى ارتتىرۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
مينيستر سونداي-اق, ءمامس جۇيەسىن ەنگىزۋ – دامىعان ەلدەر تاجىريبەسى بويىنشا ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعى جۇيەسىن, مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرىپ, امبۋلاتورلىق-دارىلىك قامسىزداندىرۋدى ۇلعايتۋعا باعىتتالاتىنىنان, سونىمەن بىرگە, مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى تەڭ دارەجەدەگى جاۋاپكەرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىنىنەن حاباردار ەتتى.
– جۋىردا مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى ءمامس جۇيەسىنىڭ قاعيدالارى تۋرالى ءوز قىزمەتكەرلەرىن اقپاراتتاندىرىپ, ءتۇسىنىك بەرەدى. جالپى العاندا, 13290 مەديتسينالىق قىزمەتكەر, ونىڭ ىشىندە 3 مىڭ دارىگەر, 10,3 مىڭعا جۋىق ورتا مەديتسينالىق قىزمەتكەر وقۋمەن قامتىلاتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, ءدسادم ۇيىمداستىرعان ءمامس-ءتى ەنگىزۋ اقپاراتتىق-تۇسىندىرمە جۇمىستارىنىڭ اياسىندا ارنايى موبيلدىك توپتار وڭتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنداعى جانە استانا قالاسىنداعى 179 مەديتسينالىق ۇيىم (وقو – 105, سەمەي – 40, استانا ق.– 34) باسشىلارى ءۇشىن سەمينارلار وتكىزدى. شارا بارىسىندا اۋرۋحانالار مەن ەمحانالاردىڭ باس دارىگەرلەرى ءمامس-ءتى ەنگىزۋ بويىنشا بارلىق سۇراقتارعا جاۋاپ الدى, – دەدى ول ءسوز اراسىندا.
ونىڭ ايتۋىنشا, ءارى قاراي ولار ءوز ەڭبەك ۇجىمدارىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن بولادى. جالپى العاندا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا – 7,2 مىڭ دارىگەر مەن 22,2 مىڭ ورتا مەديتسينالىق قىزمەتكەر, سەمەيدە تيىسىنشە1,9 جانە 2,8 مىڭ, استانادا – 5,8 جانە 9 مىڭ ادام وقۋمەن قامتىلادى. مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرمەن كەزدەسۋ – ءدسادم-ءنىڭ بيىل وتكىزەتىن كەڭ كولەمدى اقپاراتتىق-تۇسىنىك جۇمىستارىنىڭ العاشقى كەزەڭى بولىپ تابىلادى. بۇدان بىلاي ءمامس جۇيەسىنىڭ قاعيدالارى, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ كەزەڭدەرى مەن ونىڭ ۇتىمدى جاقتارى تۋرالى تۇرعىندار مەن جۇمىس بەرۋشىلەرگە تۇسىندىرىلەتىن بولادى.
– ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, قازاقستاندا ۇزدىك حالىقارالىق ءتاجىريبەنى ەسەپكە الا وتىرىپ, مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشى جانە ءاربىر ادامنىڭ ىنتىماقتى جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ نەگىزىندە ازىرلەنگەن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جۇمىستارى باستالادى. سونىمەن قاتار, مەملەكەت ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى تومەن حالىق ءۇشىن جارنا تولەيتىن بولادى. جۇمىس بەرۋشىلەر – جالدامالى جۇمىسشىلار ءۇشىن, قىزمەتكەرلەر مەن سالىق ورگاندارىندا ءتىركەلگەن ءوزىن-ءوزى قامتىعان ازاماتتار وزدەرى ءۇشىن تولەيدى. مەملەكەت ازاماتتاردى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىمەن (تمككك) ءارى قاراي قامتاماسىز ەتۋىن جالعاستىرادى. ولاردىڭ قاتارىنا الەۋمەتتىك ءمانى بار اۋرۋلار, شۇعىل جاعدايلار, جەدەل مەديتسينالىق كومەك, سانيتارلىق اۆياتسيا مەن ۆاكتسينالاۋ كىرەدى, – دەيدى تامارا دۇيسەنوۆا.
ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋدىڭ جالپىعا بىردەي قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ساقتاندىرىلماعان ازاماتتارعا 2020 جىلعا دەيىن تمككك اياسىندا امبۋلاتورلىق دارىلەرمەن قامسىزداندىرىلعان امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق كومەك, ءمامس اياسىندا ساقتاندىرىلعان ازاماتتارعا جوعارعى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەر, ستاتسيوناردى الماستىراتىن تەحنولوگيالار, ۇزاق مەرزىمدى مەيىرگەرلىك كۇتىم, امبۋلاتورلىق دارىلەرمەن قامسىزداندىرىلعان امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق كومەك كورسەتىلەتىنى دە ايتىلدى. سونىمەن قاتار, ەگەر ازاماتتار ەرىكتى ساقتاندىرۋعا قاتىساتىن بولسا, ءمامس جۇيەسىندە قاراستىرىلماعان مەديتسينالىق كومەك الا الادى. ول جەكە ساقتاندىرۋ كومپانيالارىمەن بەكىتىلگەن كەلىسىمشارت نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى.
جاڭا جۇيە بويىنشا كەلەر جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشىلەر جانە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان ازاماتتار الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا جارنا تولەيدى. بۇل رەتتە ەرەكشە ساناتتاعى ازاماتتار ءۇشىن مەملەكەت تولەيتىن جارنانىڭ مولشەرى ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقىنىڭ 7 پايىزىن قۇرايدى. بۇل 2024 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن وسەدى. ال جۇمىس بەرۋشىلەر تولەيتىن جارنا مولشەرى جالپى كىرىستىڭ 5 پايىزىن قۇرايدى. بۇل دا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسادى, ياعني 2017 جىلى 2 پايىز, 2018 جىلى – 3, 2019 جىلى – 4, 2020 جىلى 5 پايىزعا وسەدى. ال ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان ازاماتتار, سونداي-اق, جەكە كاسىپكەرلەر, جەكە سوت ورىنداۋشىلارى, ادۆوكاتتار, كاسىبي مەدياتورلار, ازاماتتىق-قۇقىقتىق نەگىزدەگى كەلىسىم بويىنشا كىرىس تاباتىن جەكە تۇلعالار كىرىستەرىنىڭ 7 پايىزىن قورعا اۋدارادى. جالدامالى جۇمىسشىلار جارنانى 2019 جىلدان باستاپ 1 پايىزدىق, 2020 جىلدان 2 پايىزدىق مولشەردە تولەيتىن بولادى.
الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى جارناسىن تولەۋدەن ازاماتتاردىڭ 15 ساناتى بوساتىلادى. ونىڭ ىشىندە 12-ءسى – حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال توبى, سونىمەن بىرگە, اسكەري قىزمەتكەرلەر, ارنايى مەملەكەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسشىلارى بولماق. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال توبىنا جاتاتىن بالالار, «التىن القا», «كۇمىس القا» يەگەرلەرى, «باتىر انا» اتاعىن العاندار, ءى-ءىى دارەجەلى «انالىق داڭق» وردەنىمەن ماراپاتتالعان كوپبالالى انالار, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, ءمۇگەدەكتەر, جۇمىسسىز رەتىندە ءتىركەلگەندەر, ينتەرنات مەكەمەلەرىندە وقىتىلىپ, تاربيەلەنىپ جاتقان ازاماتتار جارنا تولەمەيدى. سونداي-اق, تەحنيكالىق-كاسىپتىك, ورتا ءبىلىمنەن كەيىن جوعارى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا كۇندىزگى ءبولىمدە, رەزيدەنتۋرادا وقىپ جاتقان ازاماتتار جانە ءۇش جاسقا دەيىنگى بالا كۇتىمىمەن ۇيدە وتىرعان انالار, جۇكتى ايەلدەر, زەينەتكەرلەر, ۋاقىتشا ۇستاۋ, تەرگەۋ يزولياتورلارىنداعى ازاماتتار دا جارنادان بوساتىلادى. بۇلاردىڭ بارلىعى مەملەكەت ەسەبىنەن تەگىن كومەك الادى. سونداي-اق, كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەك ساقتاندىرۋ قورىنداعى قارجى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. الايدا, مەملەكەت بيۋدجەتىنەن كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەككە ءبولىنگەن قارجى توقتاپ قالمايدى. قازىرگى كۇنى ازاماتتار قانداي مەديتسينالىق كومەك الىپ جۇرسە, سونىڭ بارلىعى الداعى ۋاقىتتا دا جۇزەگە اسىرىلا بەرەدى. ماسەلەن, جەدەل مەديتسينالىق ءجاردەم, سانيتارلىق اۆياتسيا, الەۋمەتتىك اۋرۋلار, توتەنشە جاعدايلاردا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتەر, ۆاكتسينا ەگۋ سەكىلدى بىرقاتار قىزمەتتەر تەگىن ءجۇرگىزىلەدى.
ساقتاندىرۋ قورىنداعى قارجىنىڭ نەگىزگى بولىگى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارعا جۇمسالادى. سونىمەن بىرگە, مەديتسينالىق كومەك دەڭگەيى جوعارىلاپ, ساپالى ءدارى-دارمەك الۋعا ۇلكەن ءمۇمكىندىك تۋادى. ساقتاندىرۋ قورىنا جارنا تولەۋ ارقىلى تۇرعىندارعا اۋرۋحانا مەن ەمحانانى, دارىگەردى تاڭداۋ ەركىندىگى بەرىلەدى. بۇل كەزدە ەمدەۋ مەكەمەلەرى اراسىندا باسەكەلەستىك قالىپتاسادى, ولار حالىققا ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە ۇمتىلادى. سەبەبى, ەمدەۋ اقىسى دارىگەرگە سول قوردان تولەنەدى. بۇل رەتتە جەكەمەنشىك ەمحانالار دا جاڭا جۇيەگە كىرۋگە ىنتالى بولادى.
– ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا, ءمامس-ءتى ەنگىزگەننەن سوڭ ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ دەڭگەيى ايتارلىقتاي جاقسارادى, سونداي-اق, ءدارىگەرلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ ءمۇمكىندىگى پايدا بولادى. اۋرۋحانالاردى جوعارعى ساناتتى جابدىقتارمەن جانە قىمبات ءدارى-ءدارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە العىشارت جاسايدى. ءمامس ادامعا تەكسەرۋدەن وتۋىنە, قاجەت بولعان جاعدايدا ءوز قارجىسىن جۇمساماي ەم الۋىنا ءمۇمكىندىك بەرەدى, – دەپ تۇيىندەدى ويىن مينيستر.
وسى جانە وزگە دە ماسەلەلەرگە جان-جاقتى توقتالعان تامارا دۇيسەنوۆا جيىنعا قاتىسۋشىلارعا جاڭا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن كەڭ كولەمدە ءتۇسىندىرىپ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىرقاتار سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى