كىتاپ كوپ دەمەيىك.
مۇمكىن بولسا سول كىتاپتى جاس ۇرپاققا وقىپ ءوسۋدى ۇيرەتەيىك.
سوناۋ سەكسەنىنشى جىلدارى ايگىلى باۋىرجان باتىر جايلى «شۋاقتى كۇندەر» اتتى كىتاپ جارىققا شىقتى. پىشاقتىڭ قىرىنداي عانا كىتاپتى قولدان-قولعا جۇگىرتىپ, ەل تالاسىپ وقىدى. وقىعاننىڭ كوزى اشىلىپ, جان دۇنيەسى قايتا ويانعانداي بولدى. قىزدارىن ۇزاتقاندار جاساۋىنا بەردى. كەلىنى بارلار سىيلىققا بەردى. قىز ءوسىرىپ وتىرعاندار ۇيىندە قۇرمەتتەپ ۇستاپ, تاربيە قۇرالىنا اينالدىردى. جۇرتتى ءدۇر ءسىلكىندىرگەن ول كىتاپتى كىم جازدى؟!
ول كىتاپتى اتى الەمگە ايگىلى كلاسسيك جازۋشى جازبادى.
ول كىتاپتى كوپ جاساعان قاريا جازبادى.
ول كىتاپتى شەتەلدەردەگىدەي ادامنىڭ جان دۇنيەسىن زەرتتەيتىن پسيحولوگ مامان جازبادى.
ونى كوپتى كورگەن كەلىن, ۇلت ارداقتىسىنىڭ كەلىنى جازعان بولاتىن.
سودان وتىز جىل وتكەندە ەل ەلەڭدەگەن تاعى ءبىر كىتاپ دۇنيەگە كەلدى. ونى دا جۇرت تالاسىپ وقىپ, قىزدارىن ۇزاتقاندار جاساۋىنا بەرىپ, ۇيلەرىندە بالا تاربيەسىنە كورنەكتى قۇرال ەتىپ ۇستاپ جاتتى. «ۇرپاعىما حات» دەگەن بۇل اكە وسيەتى – حات ۇلگىسىندە شىعارمانى وتىز بەس جىل ادام جانىنىڭ اراشاشىسى بولعان حيرۋرگ, كوپتى كورگەن ازامات امانتاي ءبىرتانوۆ جازعان ەدى.
ەندى ەل ءسۇيسىنىپ وقىعان سول ەكى كىتاپتىڭ جالعاسىنداي بولىپ, ۇلكەنگە وتكەندى ەسكە سالار, جاستارعا ونەگە بولار تاعى ءبىر كىتاپ كوردىم.
ول – «وي يىرىمدەرى» دەپ اتالادى ەكەن. اۆتورى – ەلباسىنا سەرىك, دەمەۋ بولعان, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ەلىمىزگە جەبەۋشى بولا بىلگەن, بۇگىندە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى سەرىك ۇمبەتوۆ.
كىتاپتى شىعارعان «اردا» باسپاسى. جيىرما باسپاتاباق كولەمى شاعىن عانا, قالتاڭا سالىپ كەز كەلگەن جەردە وقي بەرۋگە وتە ىڭعايلى. ال ىشىندەگى بۇگىنگى جانە كەلەشەك ۇرپاققا باعدارشام بولارلىقتاي وي-تولعامدارى قانداي. قازاق قوعامىنىڭ جاھاندانۋدىڭ يلەۋىندە كەتپەي, ءداستۇر-سالتىمىزدى, قازاقي قالپىمىزدى ساقتاۋعا, كىسىلىك پەن كىشىلىكتەن, ۇلتتىق بولمىس, رۋحاني قاسيەتتەردەن اجىراپ قالماۋعا ۇندەيدى.
كەشە مەن بۇگىننىڭ اراجىگىن اجىراتىپ بەرۋگە ۇمتىلادى. «كەشەگىنىڭ ءبارى عيبرات نەمەسە تۇككە العىسىز ەدى دەپ تە كەسىپ-ءپىشىپ ايتا المايسىز. قازىر بىزدە كەشەگى كەڭەستىك جۇيە قۇندىلىقتارىنىڭ كوبىسىن جوققا شىعاراتىن ءۇردىس قالىپتاستى. ونىڭ قانشالىقتى پايدالى تۇستارى بولعانىن پايىمداعىسى كەلمەيتىندەردىڭ قاتارى كوبەيدى. جاڭالىق – سانادان كومەسكىلەنە باستاعان بۇرىنعىنىڭ ءبىر كورىنىسى. ويتكەنى, قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ قالىپتاسۋ زاڭدىلىعى بويىنشا ەشنارسە ءوز بەتىنشە وزگەرە سالمايدى. بۇگىنگى كۇنى ءسىز بەن ءبىز جۇيتكىپ جۇرگەن داڭعىل جولدىڭ ءبارى كەزىندە سۇرلەۋ, سوقپاق بولعان. ول كەلە-كەلە تەگىستەلگەن, جۇرە-جۇرە كەڭەيگەن.
قازاق ەلى قازىرگى كەزدە «ءماڭگىلىك ەل» باعىتىنداعى نۇرلى جولدى تاڭداپ, ءوز باعىتىن ايقىندادى. ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتى تۋعان حالقىن جاڭا اسۋلارعا جىگەرلەندىرىپ كەلەدى. تاۋەلسىز ەلدىڭ ەرتەڭى نۇرلى ەكەنىن ۋاقىت كورسەتتى. بارشا قازاقستاندىقتار جۇدىرىقتاي جۇمىلاتىن كەمەل كەلەشەك ءۇشىن تەر توگەتىن كەز بۇل. وسىنى ۇمىتپاۋ كەرەك», – دەيدى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى.
«وي يىرىمدەرى» التى تاراۋدان تۇرادى. «اينالعان داڭقى داستانعا», «شىڭىراۋدان شىققان ءسوز», «قازاقتىڭ جانى – انا ءتىل», «سوڭىندا وشپەس ءىزى بار», «ءومىردىڭ ءوزى ونەگە», «تىرشىلىكتىڭ تىرەگى – ادامگەرشىلىك», – دەگەن اتاۋلاردىڭ ءوزى-اق ىشىندەگى اڭگىمەنىڭ مازمۇنىن اشىپ تۇر.
وسى كىتاپتىڭ وزەگىندەي بولىپ تۇرعان ءبىر پايىم بار. ول – «وزگەرمەيتىن قۇندىلىقتار», – دەپ اتالادى. «ادامي قۇندىلىقتار وڭاي وزگەرە سالاتىن دۇنيە ەمەس. ال ادامي قۇندىلىقتار – مەيىرىم, ماحاببات, ادىلەت, ادالدىق, قاناعات, ۋادە وزگەرسە نە بولادى؟ ويلاپ كورىڭىزشى, اينالامىزدى قارا تۇنەك باسپاي ما؟! سوندىقتان, قاي قوعامنىڭ بولسىن ەڭ باستى ماقساتى, وسىناۋ التىنعا ساتىپ الا المايتىن ادامي قۇندىلىقتاردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ونى مۇمكىندىگىنشە بايىتۋ بولىپ كەلگەن. الداعى كەزدە دە سولاي بولا بەرەدى», – دەپ سەنىمدى ايتقان اۆتور: «كەيبىر ادامداردىڭ ءوز پيعىل-ىندىنى وزگەرگەن شىعار, ال ادامي قۇندىلىقتار وزگەرمەيدى. ونى پەندە بالاسى وڭايشىلىقپەن وزگەرتە المايدى, راس, وعان كەز كەلگەننىڭ قولى جەتە بەرمەيتىنى وكىنىشتى. «وزگەرىپ كەتتى», – دەيتىندەر دە سول قولى جەتپەي ءجۇرگەندەر-اۋ دەپ پايىمدايمىن», – دەيدى.
«وي يىرىمدەرىندە» باستى ۇستانعان باعىت – ادامگەرشىلىك, ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە جولدارىن ايتا وتىرۋ سياقتى. وقىعان ادام كەرەگىن الادى, وي تۇيىندەپ جۇرەگىنىڭ ساندىعىنا سالادى. «جايناعان مىنا دۇنيەدەگى پەندەنىڭ ادامي كەلبەتى, مىنەزى, ماقسات-مۇددەسى بار. قادىر-قاسيەت, ابىروي دەگەن العىشارتتار دا الدان شىعادى. مىنا تىرشىلىك بولعان سوڭ سان ءتۇرلى قيىندىقتار الدان شىعادى. ادامنىڭ پەيىل-نيەتى دە الا-قۇلا. سونىڭ ءبارىن جۇدىرىقتاي جۇرەك سۇزگىدەن وتكىزەدى. وڭاي ما, قيىن با؟!», دەگەن سەرىك ابىكەن ۇلى وسى تۇستا ادامعا مەيىرىم كەرەك ەكەندىگىن باسا ەسكە سالادى.
«يماني قاسيەتتەردى بويىمىزعا جيناقتاپ, پەرىشتە كوڭىلدەگى بالالاردىڭ دا ساناسىن تازا مەيىرىمگە بولەسەك, قانە. سوندا ولار قاتىگەزدىكتەن الىس بولار ما ەدى. دەمەك, ەرەكشە مەيىرىم مەن ىقىلاس بىزگە كۇن سايىن قاجەت قاسيەتتەر. مەيىرىم يىرىمىنە شومىلىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدى كوتەرگەننەن ارتىق نە بار مىنا بەيمازا تىرلىكتە», – دەپ تولعايدى. كىتاپتى وقىپ وتىرىپ, ەسىمە اتا-انامنىڭ شەكسىز مەيىرىمى ءتۇسىپ جۇرەگىم ەلجىرەپ كەتتى. ءشىركىن, ادامدار ءبىر-بىرىنە شىن ىقىلاسىمەن, مەيىرىممەن قاراسا, بىزگە جەتپەي جاتاتىن نە بار ەدى؟
«وي يىرىمدەرى» حالقىمىزدىڭ تانىم-تۇسىنىگىندە قالىپتاسقان انا مەن جارعا, قىز بالاعا دەگەن ايرىقشا قۇرمەتكە دە ايرىقشا توقتالعان. «قىز – حالىقتىڭ ارى مەن نامىسى. حالىق عاسىرلار كوشىندە قانداي قيىن سىناقتارعا تاپ كەلسە دە, قىزدىڭ ارىن بارىنەن جوعارى قويعانى تەگىن دەيسىز بە؟! ار-نامىسىن, ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاماعان ادامزات وكىلىنىڭ ەش جەردە, ەشقاشان بارقادار تاپپايتىنىن ابىز تاريح سان رەت دالەلدەگەن. سوندىقتان, بۇگىنگى جاھاندانۋ تۇسىندا وزگەلەرمەن تەرەزەسى تەڭ ەل بولامىز دەسەك, كەلەر كۇننەن قانداي دا وزىندىك ۇلەس دامەتەر بولساق, وسى ماسەلەنى ەڭ الدىمەن ويلاۋعا مىندەتتىمىز», – دەيدى اۆتور.
«قىزعا دەگەن قاپىسىز قۇرمەتتى قايتا ورالتۋعا ءتيىسپىز», – دەگەن ەلباسى ءسوزىن ەسكە سالا وتىرىپ, تاربيە-ءتالىمى اتا داستۇرىنە ساي قالىپتاسقان, دەنساۋلىعى مەن قاجىر-قايراتى كەمەلدەنگەن, ءبىلىم-بىلىگى زامانىنا لايىق جان-جاقتى جەتىلگەن قىز كەز كەلگەن ۇلتتىڭ, مەملەكەتتىڭ بولاشاعىن نۇرلاندىراتىنىن باسا ايتادى.
«ۋاقىتتىڭ قۇستاي زۋلاعان مىنا زامانىندا جاھاندانۋ تەگەۋرىنىنە توتەپ بەرۋ ءۇشىن ءار قازاقتىڭ بويىندا جان-دۇنيە تازالىعى اسا قاجەت. حالىق ءوزىن ءوزى وسىلايشا قۇرمەتتەۋگە داعدىلانعاندا عانا ەلىمىزدىڭ تۇعىرى بيىك بولادى», – دەپ وي تولعاعان سەرىك ابىكەن ۇلىنىڭ «وي ءيىرىمدەرىنىڭ» بەتىنە ول كىسىنىڭ ۇلتجاندى, ادامگەرشىل, مەيىرىمدى دە قايىرىمدى بەت-بەينەسى شىعىپ تۇرعانداي.
ساۋلە دوسجانوۆا,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى