بۇل – دارىگەرلىك كومەكتىڭ ينتەگراتسيالىق مودەلى
قاتەلەسپەسەم, جەتپىسىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنى بولۋى كەرەك. قاقاعان قىس كەزى. اكەم قاتتى اۋىرىپ, قىزۋى كوتەرىلىپ, وت بولىپ جانىپ جاتتى. شاقىرىلعان جەدەل جاردەم ءبىراز كەشىكتى. ونىڭ سىرىن دارىگەر كەلگەندە ءبىر-اق بىلدىك. ول جاياۋ كەلىپتى. ناۋقاستىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسىپ, وكپەسى مەن جۇرەك سوعىسىن تىڭداپ, قىزۋى مەن قان قىسىمىن ولشەپ كورگەننەن كەيىن: «ءسىز اۋرۋحاناعا بارۋىڭىز كەرەك, – دەگەن قورىتىندىسىن ايتتى. – «جەدەل جاردەم» ماشيناسى جوق, ورنىڭىزدان تۇرىپ اۋرۋحاناعا دەيىن ءوز اياعىڭىزبەن بارا الاسىز با؟», – دەدى دارىگەر. سوندا اكەم: «تىرىسىپ كورەيىن» دەدى ارەڭ يكەمگە كەلىپ. ءسويتىپ, ول كىسىنى جان-جاقتان سۇيەمەلدەپ, اۋىل ىشىندەگى اۋرۋحاناعا دەيىن جاياۋ اپارعانىمىز بار.
مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ ويتكەنى, كەڭەستىك كەزەڭدە اۋىلدارداعى مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ جاي-كۇيى مەن ماتەريالدىق جاعدايى تىم تومەن ءارى جۇتاڭ ەدى. ءولىم مەن ءومىر اراسىندا ارپالىسىپ جاتقان ادامدى اۋرۋحاناعا جاياۋ اكەتۋ وسى پىكىرىمىزدىڭ دالەلى. ال قازىر شە؟ ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. بۇگىندە رەسپۋبليكامىزدا العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جانە ينتەگراتسيالىق ۇلگىسى ىسكە اسۋدا. مۇنداي الەمدىك ولشەمگە قول جەتكىزىپ ۇلگەرگەن وڭىرلەردىڭ ءبىرى – باتىس قازاقستان وبلىسى.
ينتەگراتسيالىق-يننوۆاتسيالىق ۇلگى دەگەنىمىز جاي جەدەل ءجاردەم كولىكتەرى ەمەس, بۇل ەڭ الدىمەن جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر (جمك) مەن سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتتەرى. وسىنداي العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ ارقاسىندا جۇزدەگەن, مىڭداعان وتانداستارىمىز تىكەلەي ءتونىپ كەلگەن اجالدىڭ اۋزىنان امان قالادى. بۇل ارادا العاشقى ايتىلعان قۇرىلىم ءبىرىنشى كەزەكتە الىستا ورنالاسقان اۋىل تۇرعىندارىنا كەڭەسشى-دياگنوستيكالىق كومەك كورسەتەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.
وسى ماقساتتا ورال وڭىرىندە جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر ءمىنسىز قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. جمك دارىگەرلىك-وتباسىلىق امبۋلاتوريالارى جوق تۇكپىردەگى شاعىن ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىن قامتيدى.
– جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر امبۋلاتوريا ۇلگىسىندەگى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. مۇندا ءتىس دارىگەرى, حيرۋرگ, رەنتگەنولوگ, اكۋشەر-گينەكولوگ, تەراپەۆت ماماندار جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن بىرگە, كەشەن قۇرامىنداعى امبۋلاتوريالىق دارىگەر كابينەتتەرى مەن زەرتحانا دا ونىڭ قىزمەتىن تولىقتىرا تۇسەدى. بۇگىنگى كۇنى جمك وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىن قامتىپ وتىر, – دەدى گازەت تىلشىسىنە باتىس قازاقستان وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى حاميدوللا يرمەنوۆ.
بۇعان دەيىنگى تالداۋلار مەن دەرەكتەر ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر ارقاسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار تۋعىزىلعانىن ايعاقتايدى. ەكىنشىدەن, بۇل يننوۆاتسيالىق ۇلگى امبۋلاتوريا دارىگەرلەرىنىڭ جۇكتەمەسىن ەداۋىر تومەندەتكەن. ءارى امبۋلاتوريا مەن جمك قۇرامىنداعى دەنساۋلىق ساقشىلارىنىڭ سالادا ورىن العان كۇردەلى جاعدايلاردى بىرلەسىپ تالقىلاۋلارىنا وراسان كەڭ مۇمكىندىكتەر اشىلعان. ۇشىنشىدەن, اۋىل مەن شاعىن ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارى الاتىن مەديتسينالىق كومەك پەن قىزمەتتىڭ اۋقىمى ارتا ءتۇسىپتى.
جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەردىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, وسى ارقىلى اۋىل ازاماتتارى سكرينينگتىك تەكسەرۋلەردەن دە وتە الادى. ايتالىق, بيىلعى 2016 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا وبلىستاعى اقجايىق, جاڭاقالا, سىرىم جانە كازتالوۆ اۋدانى تۇرعىندارى وسىنداي سكرينينگتىك تەكسەرۋلەر مەن بايقاۋلاردان وتكىزىلگەن. بۇعان وسى مەرزىم ارالىعىندا 10 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلعان. تەكسەرۋ قورىتىندىلارى جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى ورىندا قانت ديابەتى تۇر. سونىمەن بىرگە, كوز اۋرۋلارى, سونىڭ ءىشىندە ونىڭ گلاۋكوما دەگەن ءتۇرى ءجيىرەك كەزدەسكەنى دە ويلاندىرماي قويمايدى.
جوعارىدا ايتىلعانداي, العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ءبىرىنشى كەزەكتە جول-كولىك وقيعالارىنان زارداپ شەككەندەرگە كورسەتىلەدى. ولاردى تاسىمالداۋ ءۇشىن GPS ۇلگىسىندەگى ناۆيگاتسيالى, ياعني الدىن الا باقىلاپ كورىپ وتىراتىن قۇرال-جابدىقتارى مەن اسپاپتارى بار رەانيموبيلدەر جۇيرىك اتتاي جۇيتكيدى. اۋدانارالىق تراۆموتولوگيالىق بولىمشەلەردى قاجەتتى جابدىقتارمەن قامتۋ جايى دا وڭىردە نازاردان تىس قالماعان. بۇل ءۇشىن وبلىس بيۋدجەتىنەن 48 ميلليون تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان. سونداي-اق, ايماقتا مەديتسينالىق-قۇتقارۋ قوسىندارى ءۇشىن قوسىمشا رەانيموبيلدەر ساتىپ الىپ, جەدەل جاردەم كولىكتەرىن جاڭعىرتۋ جولدارى بەلگىلەنگەنى دە سالا جەتەكشىلەرىنىڭ مەرەيى.
جول-كولىك وقيعالارىنان تىس, وبلىستاعى ينسۋلت پەن كارديولوگيا ورتالىقتارىنا كۇتپەگەن دەرتكە تاپ بولعاندار رەانيموبيلدەر ارقىلى تاسىمالدانادى. ونىڭ ىشىندە جەدەل مەديتسيناعا قاجەتتى بارلىق قۇرال-جابدىقتار جانە رەانيماتسيالىق اسپاپتار بار ايماقتاعى سانيتارلىق اۆياتسيالىق بولىمگە ءتۇسىپ جاتقان قوڭىراۋلار مەن شاقىرۋلار دا جەتكىلىكتى.
مىسالى, بيىلعى جىلدىڭ بەس ايى ىشىندە 173 جوعارى ءبىلىمدى جانە تەرەڭ بىلىكتى دارىگەر ماماندار شاقىرۋلارعا بايلانىستى اۋە كەمەسى – ان-2 ۇشاقتارى ارقىلى الىس اۋىلدارعا اتتانعان. مۇنىڭ كوپشىلىك جاعدايىندا اۋىر ناۋقاستار وبلىس ورتالىعىنداعى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە جەتكىزىلسە, بىرقاتار جاعدايلاردا ناۋقاستار تۇرعان جەردە وتالار جاسالعان.
مىنە, ورال وڭىرىندە مەديتسينالىق كومەكتىڭ يننوۆاتسيالىق جانە ينتەگراتسيالىق مودەلىنىڭ كەلەلى كورىنىستەرى وسىنداي.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى