بۇگىنگى كۇنى اقپاراتتىق جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار جاڭارعان سايىن, سالىق جۇيەسىندەگى باقىلاۋ مەن اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرىلۋگە بايلانىستى وزگەرىستەر دە كۇن ساناپ كوبەيىپ كەلەدى.
بۇل, ارينە, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing Business» رەيتينگىنىڭ تالاپتارى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالاردىڭ بىرىنە جاتادى.
سوندىقتان دا سالىق تولەۋشى سۋبەكتىلەرگە قويىلاتىن تالاپتارعا بايلانىستى بىرقاتار ءوزگەرىستەر تاجىريبەگە ەنگىزىلدى.
سونىڭ ءبىرى – ساۋدا ورىندارىندا اۆتوماتتى تۇردە مالىمەتتەر بەرۋ فۋنكتسياسى بار باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ورناتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل تالاپ – سالىقتان جالتارۋعا جول بەرمەيتىن جانە سالىقتىق ەسەپتىلىك پروبلەمالارىن دەر كەزىندە جۇرگىزىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءتيىمدى تەتىك. اتاپ ايتساق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى سالىق كودەكسىنىڭ 645-بابىنىڭ 1-تارماعى, 4-تارماقشاسىنىڭ جانە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ 2015 جىلعى 30 جەلتوقسانىنداعى №1129 قاۋلىسىنىڭ تالاپتارى نەگىزىندە ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەلىمىزدىڭ اۋماعىنداعى زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن مالىمەتتەر بەرۋ فۋنكتسياسى ورناتىلعان باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن پايدالانۋ ءتارتىبى ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار, سالىق تولەۋشىلەر ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان بۇل تالاپتار جالپىلاما قولدانىستاعى تەلەكوممۋنيكاتسيا جۇيەسى جوق جەردە عانا جۇمىس ىستەمەيدى. سەبەبى, الىس اۋىلداردا, عالامتور جۇيەسى تولىق تۇردە جۇمىس ىستەمەيتىن جەرلەردە اتالمىش باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ورناتۋ مىندەتتى ەمەس.
وسى ورايدا, «سالىق تولەۋشىلەردىڭ قانداي كاتەگورياسى اۆتوماتتى تۇردە مالىمەت بەرۋ فۋنكتسياسى ورناتىلعان باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ورناتۋعا مىندەتتى؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋاتىنى اقيقات.
اتاپ ايتساق, ورمان شارۋاشىلىعى جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن, سانتەحنيكالىق جابدىقتارمەن, مەتالل بۇيىمدارىمەن, كومپيۋتەرمەن, جىلىتۋ جانە سۋ قۇبىرى قوندىرعىسىمەن, اۋديو-بەينە تەحنيكالارىمەن, ەلەكترلى-تۇرمىستىق قۇرالدارمەن, جيھازبەن, جارىق بەرەتىن قوندىرعىلارمەن بولشەك جانە كوتەرمە ساۋدا جاسايتىندار, سونداي-اق, قوناقۇي, مەيرامحانا, ازىق-ت ۇلىكتى جەتكىزىپ بەرۋ, كينوفيلم كورسەتۋگە تاپسىرىس بەرۋ, شاشتاراز جانە سۇلۋلىق سالونى, باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتىمەن اينالىساتىندار مالىمەت بەرۋ فۋنكتسياسى ورناتىلعان باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن پايدالانۋ ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتى.
كاسسالاق-باقىلاۋ ماشيناسىن پايدالانۋ مەحانيزمىندە بۇرىنعى كاسسالىق اپپاراتپەن سالىستىرعاندا كوپ ايىرماشىلىق جوق. مىسالى, تاۋار ساتىپ الۋشىدان الىنعان قولما-قول اقشا باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىنا ەنگىزىلەدى. باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىنىڭ مالىمەتتەرى ونلاين رەجىمىندە «قازاقتەلەكوم» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ فيسكالدى مالىمەتتەر جينايتىن ورتالىق وپەراتورىنا جىبەرىلەدى دە, جيناقى باقىلاۋدا تۇرعان تۇبىرتەككە وزىندىك ءنومىر بەرىلەدى. وزىندىك ءنومىر باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناعا كەلىپ تۇسكەن كەزدە ماشينادان باقىلاۋداعى چەك شىعادى دا, ساتىپ الۋشىعا بەرىلەدى. سودان كەيىن فيسكالدىق مالىمەتتەردىڭ وپەراتورى جۇيەلى تۇردە كۇندەلىكتى سوممالىق ەسەپتەردى ءاربىر كاسسالىق-باقىلاۋ ماشينالارى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ سەرۆەرىنە جىبەرىپ وتىرادى.
بۇل جۇيەنىڭ ەنگىزىلۋى ەلىمىزدە كولەڭكەلى اينالىمنىڭ كولەمىن قىسقارتۋمەن قاتار, تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋدا دا ۇلكەن ءرول اتقارادى. سونىمەن قاتار, كاسسالىق-باقىلاۋ ماشيناسى ورناتىلىپ, ول ءوز جۇمىسىن دۇرىس اتقارىپ تۇرعان جاعدايدا, سالىق ورگاندارى تاراپىنان بولاتىن نەگىزسىز تەكسەرۋلەرگە دە جول بەرىلمەيدى. سەبەبى, سالىق ورگاندارى كاسسالىق-باقىلاۋ ماشيناسى ورناتىلعان ساۋدا نۇكتەسىندەگى قولما-قول اقشامەن جاسالاتىن بارلىق وپەراتسيالار بويىنشا «قازاقتەلەكوم» اكتسيونەرلىك قوعامى ارقىلى ءتيىستى مالىمەتتەرمەن دەر ۋاقىتىندا قامتاماسىز ەتىلىپ وتىرادى.
قازىرگى ۋاقىتتا كاسسالىق-باقىلاۋ ماشينالارىنىڭ مەملەكەتتىك رەەسترگە تىركەلگەن جاڭا ۇلگىلەرىن اتالمىش ماشينالارعا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنان الۋعا بولادى. ساتىپ العاننان كەيىن, بىرىنشىدەن, فيسكالدى مالىمەتتەر وپەراتورىنىڭ www.oofd.kz ۆەب-رەسۋرس پورتالىنان قاعازعا شىعارىپ الىپ, ونى قول قويۋ جانە مورمەن كۋالاندىرۋ ارقىلى فيسكالدى مالىمەتتەر وپەراتورىمەن كەلىسىم جاسالادى. ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى قىزمەت ايماعى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىنا ءوتىنىش جازۋ ارقىلى باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن تىركەۋ كارتوچكاسى بەرىلەدى. ۇشىنشىدەن, باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينا پورتالدا تىركەلەدى دە, ID جانە توكەن (تاڭبالاۋشى) ءنومىرى الىنادى. باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن مەملەكەتتىك كىرىس ورگانىندا جانە جوعارىدا ايتىلعان پورتالدا تىركەگەننەن كەيىن باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ID جانە توكەنمەن اۆتورلاستىرۋ قاجەت. وسى جۇمىستاردىڭ ءبارى ءبىتكەننەن كەيىن ەسكى كاسسالىق ماشينا مەملەكەتتىك كىرىس ورگانىنىڭ ەسەبىنەن شىعارىلادى دا, جاڭا قوندىرعى ءوز جۇمىسىن باستايدى.
ءيا, ءبىر قاراعاندا باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالاردى ورناتۋدا جانە تىركەۋ بارىسىندا قيىنشىلىقتار از ەمەس سياقتى كورىنۋى مۇمكىن. الايدا, اقپاراتتىق تەحنولوگيادان حابارى بار ادامعا ەش قيىندىعى جوق.
تاعى دا ءبىر ايتا كەتەتىن جاعداي, باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالارىن ورناتۋ ماسەلەسىنە نەمقۇرايدى قاراۋعا بولمايدى. ولاي دەيتىنىمىز, كەز كەلگەن زاڭ تالاپتارى ونى ورىنداماعان جاعدايدا قۇقىقتىق شارالار قولدانۋدى نازاردان تىس قالدىرمايدى. سەبەبى, زاڭ – بارشاعا ورتاق.
بەكەن نۇراحمەتوۆ,
الماتى قالالىق مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ
ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى
الماتى