ۇكىمەت اۋىلدىق جەرلەردەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ايرىقشا ءمان بەرمەك. ول ءۇشىن كاسىپكەرلىكتى كەڭەيتىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستى بارىنشا قولداۋعا كۇش سالماق. ياعني, بيزنەستى الىس اۋىل-اۋداندارداعى, قاشىق قالالارداعى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جۇمىلدىرۋ قاجەت. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسiپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ەسەپ بەرۋ سەزىندە ايتىلعان ۇسىنىس-پىكىرلەر, مىنە, وسىنداي ويمەن ۇندەستى.
سەزد كەشە استانادا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى. جيىندى «اتامەكەن» ۇكپ تورالقا توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ جۇرگىزىپ وتىردى. ال پالاتانىڭ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ وتكەن جىلعى جۇمىستىڭ قورىتىندىلارىن باياندادى. مۇندا نەگىزىنەن قارجى رەسۋرستارىنا قولجەتىمدىلىك, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار, شاعىن نەسيە بەرۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ زاڭسىز تەكسەرىستەرى, اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىن دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالىپ, كاسىپكەرلەر تاراپىنان جۇمىستى جەتىلدىرۋ جايى تالقىلاندى.
«مەن سiزدەردiڭ بارلىق ۇسىنىستارىڭىزدى تىڭدادىم. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترi مەن «بايتەرەك» حولدينگiنiڭ جاڭا باسشىسىنا ۇسىنىستاردى مۇقيات قاراستىرۋدى تاپسىرامىن. كەيiن ۇكiمەتتە وتىرىس وتكiزiپ, وسى ماسەلەلەردi تالقىلايمىز», دەدi پالاتا ءمۇشەلەرىنىڭ ەسەبىنەن كەيىن ءسوز العان پرەمەر-مينيستر. بۇعان قوسا وڭiرلەردەگi كاسiپكەرلەرمەن دە بۇل ۇسىنىستاردى تالقىلايتىنىن ايتىپ ءوتتى. «پرەزيدەنتتiڭ تاپسىرماسى بويىنشا مەن وڭiرلەردi ارالاۋدى باستادىم. ءار وبلىستا كاسiپكەرلەرمەن كەزدەسiپ, ولاردىڭ پروبلەمالارىن تىڭداۋعا دايىنمىن. بۇگiنگى جيىندا جالپى ماسەلەلەر عانا ايتىلدى, ال وڭiرلەردە باسقا دا تۇيتكiلدەر بولۋى مۇمكiن», دەدi ك.ءماسiموۆ.
سەزدە سونداي-اق, كاسiپكەرلەر بيزنەستi تەكسەرۋ ماسەلەسiن كوتەرگەن بولاتىن. ايتۋلارىنشا, تەكسەرىس ازايدى دەگەنمەن, بۇل ماسەلە ءالى تولىق شەشىلمەگەن. وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيستر بيزنەستi تەكسەرۋدi قىسقارتۋ مۇمكiندiگiن تاعى دا قاراستىرۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
«باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسيالارىن قىسقارتۋ يدەياسى دۇرىس, بiراق تەپە-تەڭدiك تابۋ كەرەك, سودان كەيiن بارىپ بۇل ماسەلەنi ۇكiمەت قاراۋىنا بەرۋ قاجەت. مەن قارجى مينيسترلiگiنە «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بiرگە بۇل سۇراقتى تالقىلاپ, ۇكiمەت قاراۋىنا ۇسىنۋدى تاپسىرامىن», دەدi ك.ءماسىموۆ.
ۇكىمەت باسشىسى اۋىلدىق جەرلەردەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. كاسىپكەرلىك كوكجيەگىن كەڭەيتە وتىرىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, ەڭبەك كۇشىن موبيلدەندىرۋ, كاسىپتىك ماماندار دايىنداۋ ماسەلەسىن العا قويۋ ماڭىزدى. سونداي-اق, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن جۇيەلەندىرە ءتۇسۋ كەرەك. وعان قوسا, ينۆەستيتسيا تارتۋ جايىن دا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايتىنىن جەتكىزدى. وسى رەتتە, ك.ءماسىموۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆكە تاپسىرما جۇكتەدى.
«اۋىل شارۋاشىلىعى ەلىمىز ءۇشىن تابىس اكەلەتىن باعىت بولىپ تابىلادى. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ءاردايىم سۇرانىسقا يە ەكەنى بەلگىلى. ءبىز سىزدەرمەن بىرگە ەكى جىل بۇرىن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى باعدارلاماسىن تالقىلاعان بولاتىنبىز, قارجى ءبولىندى. مينيسترلىك وسى جۇمىستارمەن بانكتەر اينالىسقانىن ايتۋدا, ال بانكتەر كليەنتتەردى قايتا نەسيەلەندىرگەنىن العا تارتۋدا. اتاپ ايتقاندا, كوپتەگەن سەبەپتەرمەن ىلگەرىلەۋشىلىك بولعان جوق», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. وسى رەتتە ك.ءماسىموۆ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترىنە ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مۇشەلەرىمەن بىرلەسىپ اۋىل شارۋاشىلىعىندا حالىقتىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن وتاندىق تاۋارلارعا سۇرانىستى جوعارىلاتۋ تۇرعىسىندا ۇسىنىستار ازىرلەۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ موبيلدىگىنە توقتالاتىن بولساق, ەكونوميكا قۇرىلىمى بويىنشا بىزگە ۇقساس ەلدەردى سالىستىرىپ كورىڭىزدەر. ولار دامۋدىڭ مۇلدەم باسقا دەڭگەيىندە تۇر. مىسالى, اۆستراليا مەن كانادانىڭ تاجىريبەسى ۇزدىك. ءبىز ولاردىڭ دەڭگەيىنە ۇمتىلۋىمىز كەرەك. ولاردا دا بەلگىلى ءبىر پروبلەمالار بار, ياعني مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى سەكىلدى ماسەلەنى ەڭسەرۋدە. الايدا, بۇل ەلدەردە ەڭبەك رەسۋرستارى جاقسى دايىندىقتان وتكەن. ەگەر دە ءبىر سەكتوردا كاسىپورىن جابىلسا, وندا جۇمىسشىلار وزدەرىنىڭ دايىندىق بىلىكتىلىگىنە قاراي باسقا وندىرىستەرگە اۋىسۋعا مۇمكىندىگى بار», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. سونداي-اق, كاسىپتىك ماماندار دايارلاۋدى جانە قايتا دايارلىقتان وتكىزۋ باعىتتارىن تيىمدىرەك ەتۋ تۇرعىسىندا جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن ايتتى. «پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەتتە جۇمىس توبى قىزمەت ەتۋدە جانە جاقىن ارادا ءبىز ءتيىستى ۇسىنىستارمەن شىعامىز», دەپ تولىقتىردى پرەمەر-مينيستر.
جيىندا بiرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى قاراجاتتى پايدالانۋعا قاتىستى دا ماسەلە ايتىلعان بولاتىن, بۇعان وراي ۇكىمەت باسشىسى ۇسىنىستار تالقىلانىپ جاتقانىن جەتكىزدى. «بiز قازiر ۇلتتىق قورداعى رەسۋرستى پايدالانۋ ماسەلەلەرiن مۇقيات زەردەلەپ جاتىرمىز. ۇلتتىق قور – بۇل ورتاق بايلىعىمىز, ۇكiمەتتiڭ ەمەس, بارلىق ازاماتتاردىڭ قازىناسى. سوندىقتان وسى قاراجاتتى قالاي تيiمدi بولگەن دۇرىس؟ بۇل رەتتە سiزدەردiڭ ۇسىنىستارىڭىز بولسا, بiز تىڭداۋعا دايىنبىز», دەدi ك.ءماسiموۆ. پرەمەر-مينيستر اتاپ وتكەندەي, بۇعان دەيiن دە وتاندىق بيزنەس وكiلدەرi بiرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى قاراجاتتى پايدالانۋعا قاتىستى پiكiر-ۇسىنىستارىن ايتقان بولاتىن. «قازiر ەندi تاعى مۇمكiندiك بار. مەنiڭ ويىمشا, اكiمشiلiكتەن گورi, نارىقتىق تەتiكتەردi پايدالانعان دۇرىس. وكiنiشكە قاراي, قازiر بiز اكiمشiلiك جولدى تاڭداپ وتىرمىز. بiراق بۇل بiزدiڭ اقشا ەمەس, بۇل سالىمشىلاردىڭ, زەينەتكەرلەردiڭ قاراجاتى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسى سالىق كودەكسiنە دە توقتالدى. «ۇلتتىق كاسiپكەرلەر پالاتاسى جاڭا سالىق كودەكسiن ازiرلەۋ مەن ونى قولدانىسقا ەنگiزۋ بويىنشا كوپ رەت ماسەلە كوتەردi. سiزدەردiڭ پiكiرلەرiڭiز ەسكەرiلiپ, مەملەكەت باسشىسى بiزگە تاعى بiر جىل جاڭا كودەكستi جەتiلدiرۋگە رۇقسات بەردi. سiزدەردi بۇل ماسەلەنi ءارi قاراي بiرگە تالقىلاۋعا شاقىرامىن. وسى اپتادا مەملەكەت باسشىسى باعدارلامالار iشiندە قاراجاتتى قايتادان ءبولۋ تۋرالى شەشiم قابىلدادى. بۇل كاسiپكەرلiكتi قولداپ, شاعىن نەسيە بەرۋ مەن جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرiن شەشۋگە ءمۇمكiندiك بەرەدi. پالاتا وسى جۇمىسقا بەلسەندi ارالاسىپ, بۇل قاراجاتتىڭ, شىن مانiندە, ەكونوميكاعا ءتۇسۋiن باقىلاۋى قاجەت», دەدi پرەمەر-مينيستر.
سونداي-اق, ول شاعىن نەسيە باعدارلاماسىنىڭ تيiمدiلiگiن اتاپ ءوتتi. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇگiندە ەلiمiزدە شاعىن نەسيەگە سۇرانىس ۇلكەن.
«سوندىقتان بiز قازiر قايتا ءبولiپ جاتقان قوسىمشا رەسۋرس شاعىن نەسيەلەۋدى دامىتۋعا ىقپال ەتەدi دەگەن ويدامىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشiمi بويىنشا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋدى دا قولدايتىن بولامىز. تەك iرi جوبالارعا عانا ەمەس, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا دا كوڭiل بولiنەدi. بۇل ماقساتقا دا قاراجات قاراستىرىلادى, ونى اكiمدiكتەرمەن بiرگە بولەمiز», دەگەن پرەمەر-مينيستر بۇل جۇمىستىڭ جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن وركەندەتۋگە سەرپiن بەرەتiنiنە سەنiم بiلدiردi.
سەزدە «اتامەكەن» ۇلتتىق پالاتاسىنىڭ ءۇش جىلعا ارنالعان ورتا مەرزىمدى ينديكاتيۆتى بيۋدجەتى بەكىتىلدi. سونداي-اق, «اتامەكەن» ۇكپ ازىرلەگەن قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى حارتياسى قابىلداندى. سونىمەن قاتار, پالاتانىڭ 2016 جىلعا ارنالعان باسىم مىندەتتەرى ناقتىلاندى. ولار – جەرگىلىكتى قامتۋ مەن ساتىپ الۋلار جۇيەسىن دامىتۋ, جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن جەكەشەلەندىرۋ مەن دامىتۋ ۇدەرىسىندە بيزنەستىڭ مۇددەسىن قامتاماسىز ەتۋ, اۋىلدا بيزنەستى دامىتۋ, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ وڭىرلىك كارتاسى, ەكسپورت-يمپورت وپەراتسيالارىن وڭايلاتۋ, داۋلاردى رەتتەۋدىڭ سوتقا دەيىنگى تەتىكتەرىن دامىتۋ جۇمىستارى.
ايتقانداي, وتكەن جىلى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسiپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قاتىسۋىمەن 3 مىڭنان اسا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر سارالانعان بولاتىن. ونىڭ ىشىندە 100 زاڭ جوباسى بار. بۇل رەتتە, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىلەرگە سالىناتىن الەۋمەتتىك سالىق مولشەرلەمەسى 11 پايىزدان 6,5 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. سالىق تولەۋشىلەردى قوسىمشا قۇن سالىعى بويىنشا ەسەپكە قويۋدىڭ شەكتى ءمانىن 10 ەسەگە ازايتۋدى 2017 جىلعا دەيىن قالدىرۋ جونىندەگى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى, وسى شەشىمدى تولىقتاي قايتا قاراستىرۋ مۇمكىندىگى الىندى, سالىق تولەۋشىلەردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن جويۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىبى ەنگىزىلدى. سونداي-اق, قوسىمشا قۇن سالىعىن قايتارۋ ءراسىمى جەڭىلدەتىلدى, شارۋا قوجالىقتارى – ءۇشىن بىرقاتار سالىقتارعا 70 پايىزدىق جەڭىلدىك ەنگىزىلدى, جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋگە الىم جويىلدى. ساراپشىلىق قىزمەت سالاسىندا مەملەكەتتىك مونوپوليا الىنىپ تاستالدى, ساراپشى ۇيىمدار قۇرىلدى, قۇرىلىس سالاسىندا باستاپقى-رۇقسات بەرەتىن قۇجاتتاردى الۋ مەرزىمى قىسقارتىلدى, «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى جۇزەگە استى, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە اۋداراتىن قارجى مولشەرى 5-تەن 2 پايىزعا دەيىن ءتومەندەتىلدى. رۇقسات بەرۋ جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ ناتيجەسىندە بيزنەستىڭ قارجىلىق شىعىنى 1,5 ملرد. تەڭگەگە ازايعان.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»