كەشە تاۋەلسىزدىك سارايىندا Astana Mining & Metallurgy» VII حالىقارالىق تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيالىق كونگرەسى جۇمىسىن جالعاستىردى. وعان ەلىمىزدىڭ جانە الىس-جاقىن بىرقاتار ەلدەردىڭ ماماندارى مەن ساراپشىلارى قاتىستى.
شارا اياسىندا وتكەن «قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن سەكتورىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن KAZRC ستاندارتىن ەنگىزۋ» جونىندە بولعان دوڭگەلەك ۇستەلگە ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتى اتىنان قاتىسىپ ءسوز ءسويلەگەن ينۆەستيتسيا جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى البەرت راۋ قازاقستاننىڭ وسى باعىتتا قول جەتكىزىپ وتىرعان جەتىستىكتەرى جونىندە اڭگىمەلەدى. «مەتالل ءوندىرۋشى جانە وڭدەۋشى سالانىڭ مەنەدجەرلەرى ەنەرگيانى ءتيىمدى پايدالانۋ مەن بارىنشا ۇنەمدەۋگە قاتىستى وسىنداي شارا ۇيىمداستىرىپ وتىرعانىن, ارينە, قازاقستان ۇكىمەتى قولدايدى. سەبەبى, سالاداعى ءونىم وندىرەتىن كاسىپورىنداردىڭ ءبارىنىڭ شىعارعان تاۋارى جانە ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولا الاتىنى ەنەرگيانى قالاي پايدالانۋىنا قاتىستى. سوندىقتان, قاي سالادا دا ەنەرگيانى ءتيىمدى باسقارۋ ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى», دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
قۋات كوزىن ورىندى جۇمساۋ ءىسى ەلىمىزدە ەندى عانا قولعا الىنىپ جاتقانىن ايتقان ۆيتسە-مينيستر, بىرقاتار ماسەلەگە نازار اۋدارتتى. «وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى ءبىر توننا مەتالل وندىرۋگە كەتەتىن ەنەرگيانىڭ قۇنى سول ونىمنەن دە قىمباتقا ءتۇسىپ جاتاتىن كەزدەرى بولاتىن. بۇل ءۇردىس كەشەگى 2010 جىلعا دەيىن جالعاسىپ كەلدى. ءتۇرلى سەبەپتەر مەن كەدەرگىلەردىڭ سالدارىنان وسى كەزگە دەيىن قۋات كوزىن ۇنەمدى پايدالانۋ شاراسىنا كىرىسپەي كەلگەن ەدىك. سويتسەك, پايدانى ەكى باعىتتان دا, ياعني ەنەرگيانى ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى دا تابۋعا بولادى ەكەن. سوندىقتان گەرمانيالىق ارىپتەستەرىمىزبەن بىرگە ارنايى باعدارلاما دايىنداپ, ونى جۇزەگە اسىرا باستاعانىمىزعا دا ءبىرتالاي جىل بولدى», دەدى ول.
قازاقستاننىڭ ەنەرگيانى ۇنەمدى پايدالانۋعا 2010 جىلدان باستاپ كىرىسكەنىنە نازار اۋدارتتى. «ەلىمىزدە يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى باستالعان سوڭ, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قۋات كوزدەرىن ءتيىمدى پايدالانۋدى تاپسىردى. تاپسىرىپ قانا قويعان جوق, ۇنەمى جەتكەن جەتىستىكتەردىڭ كورسەتكىشىن بەلگىلەپ وتىرۋدى جۇكتەدى. ايتايىن دەگەنىم, ودان بەرگى اتقارىلعان جۇمىستار از ەمەس. مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما اياسىندا بوي كوتەرگەن كاسىپورىنداردىڭ بارلىعىندا ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ شاراسى باستى نازاردا بولدى. وعان قوسا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قۇرىلىمدارىندا ءتيىمدى وزگەرىستەر بولدى. سونداي-اق, قۋات كوزىن ۇنەمدى پايدالانۋعا قاتىستى قابىلدانعان زاڭ دا ءوز جەمىسىن بەرىپ جاتىر», دەدى ا.راۋ.
گەرمانيا ەنەرگەتيكا اگەنتتىگىنىڭ وكىلى نارگيس ۆيك قازاقستان ۇكىمەتىمەن ءارىپتەستىكتە جۇمىس ىستەپ جاتقاندارىن ايتىپ, اقىلدى ەنەرگەتيكا جۇيەسىن قالاي قۇرۋ كەرەكتىگى جونىندە اڭگىمەلەدى. «ماعان قۋات كوزدەرىن ۇنەمدى پايدالانۋ مەن ونىڭ بالاما جولدارىن قاراستىرۋ جۇمىسىن قازاقستان ۇكىمەتىمەن بىرگە ىستەگەن ۇنايدى. ال قازىر گەرمانيانىڭ ەنەرگەتيكانى اقىلدى جولمەن ۇنەمدەۋ شارالارىنا قاتىستى اڭگىمەلەپ وتەيىن. ءبىزدىڭ ەلدىڭ قولعا الىپ, جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان جوباسى سالادا رەۆوليۋتسيالىق شارا ەكەنى ءمالىم. ءبىزدىڭ ەل العاش رەت اتومدىق وتىن وندىرەتىن ستانسالاردان مۇلدە باس تارتىپ, شەشىم قابىلداعاندا كوپتەگەن مەملەكەتتەر تاڭدانا قاراعانى راس. بىراق, جۇمىس ناتيجەسى كورسەتىپ تۇرعانداي, ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋدىڭ بالاما جولدارىن قاراستىرىپ, ەلدى تابيعي قۋات كوزىمەن تولىق بولماسا دا 80 پايىزعا دەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋگە بولادى ەكەن», دەدى ن.ۆيك.
بۇل ماقساتقا گەرمانيا 2050 جىلدارى قول جەتكىزۋگە ۇمتىلىپ وتىرعانىن ايتقان سپيكەر, اتوم ەنەرگياسىنان باس تارتۋ الەمنىڭ ءار تۇرعىنىنا پايدالى ءارى جاعىمدى بولاتىنىن جەتكىزدى. «بۇگىنگى كۇندە ەنەرگيانى ۇنەمدى پايدالانۋ بويىنشا 2008 جىلعا قاراعاندا, تۇتاس ەلدىڭ قۋات كوزىن 9 پايىزعا دەيىن ۇنەمدەگەنى انىق بولىپ وتىر. ەندى الداعى 20 جىلدا بۇل كورسەتكىش تاعى 20 پايىزعا دەيىن ارتادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. ول ءۇشىن بارلىق ءمۇمكىندىكتەر قاراستىرىلىپ, ناقتى ەسەپتەۋلەر جاسالدى. مۇنى تولىق سەنىممەن ايتىپ وتىرۋىمنىڭ سەبەبى, ءبىزدىڭ اگەنتتىك وسى جۇمىستاردى ءجۇزەگە اسىرۋشىلاردىڭ نەگىزگى ورتاسى بولىپ سانالادى. سوندىقتان, بۇعان ەشقانداي كۇماندارىڭىز بولماسىن. ەگەر الەم ەلدەرىنىڭ ءبارى قازاقستان مەن گەرمانيا سياقتى وسىنداي ناقتى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرسا, جەر شارىنىڭ ءار تۇرعىنىنا پايدالى بولار ەدى», دەدى ول.
«ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ جانە ەلەكترەنەرگيانى دامىتۋ ينستيتۋتى» اق-تىڭ جەتەكشىسى ايدار ماحامبەت, ەۋروپا ەلدەرىنىڭ وسى سالادا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى مەن تاجىريبەلەرى جونىندە اڭگىمەلەدى. «ەۋروپا ەلدەرىنىڭ بىرقاتارى بۇل باعىتتا جەمىستى جۇمىس ىستەپ جاتقانى بەلگىلى. ال سولاردىڭ ىشىندە گەرمانيانىڭ تاجىريبەسى بارلىق ەلدەرگە ۇلگى ەكەنى انىق. سوندىقتان دا, اتالعان ەلدىڭ ماماندارىمەن بىرلەسىپ, بالاما قۋات كوزدەرىن ءوندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بۇل ءىسىمىزدىڭ جەمىسىن كورە دە باستادىق دەۋگە بولادى. ءاسىرەسە, تەز جۇزەگە اساتىن جانە ناتيجەسى قىسقا ۋاقىتتا بەلگىلى بولاتىن قالالاردى جارىقتاندىرۋ شارالارى كەڭىنەن قولعا الىنعان. ال ءوندىرىس وشاقتارىندا قۋات كوزىن ءتيىمدى پايدالانۋ شارالارى دا قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى ا.ماحامبەت.
سپيكەر كورشى رەسەي ەلىنىڭ دە وسى باعىتتاعى ۇمتىلىسى كوپكە ۇلگى ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. «رەسەي مەملەكەتى الداعى 20 جىلدىڭ ىشىندە ءىرى ءوندىرىس ورىندارىندا جانە وزگە دە تۇتىنۋ سالالارىندا ەنەرگيانى ۇنەمدەۋدى 40 پايىزعا دەيىن ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. مەملەكەتتىك باعدارلامالارىنا زەر سالا قاراساق, كورسەتكىشتەرى جاقسى بولارىنا سەنىم بار. ەندى الىس-جاقىن ەلدەردىڭ وسى سالادا قول جەتكىزگەن تابىستارى مەن كورسەتكىشتەرىن ناقتى زەردەلەي وتىرىپ, ءوز تاجىريبەمىزگە ەنگىزە بىلگەنىمىز ءجون. راسىن ايتقاندا, قورشاعان ورتانى لاستاماي, ءوندىرىس ورىندارى مەن جالپى حالىقتى بالاما قۋات كوزدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماقساتى بولىپ وتىر. سوندىقتان گەرمانيانىڭ 2030 جىلعا دەيىن ەنەرگيانى ۇنەمدەۋدى 2 ەسەگە دەيىن جەتكىزۋ باعدارلاماسىنان ءبارىمىزدىڭ ۇيرەنەتىن تۇستارىمىز بار», دەدى ول.
مەتالدى ءوندىرۋ مەن قايتا وڭدەۋ سالاسىندا قۋات كوزىن بارىنشا ۇنەمدى پايدالانۋعا ۇندەگەن كونگرەسس قاتىسۋشىلارى, وسى شارانى ناسيحاتتاپ ءجۇرگەن باق وكىلدەرى مەن ءوندىرىس وشاقتارىندا ەرەكشە ەڭبەگىمەن كورىنگەن قىزمەتكەرلەرگە ءوز سىي-قۇرمەتىن دە جاسادى. اتاپ ايتقاندا, كونگرەستىڭ العاشقى جۇمىس كۇنى ۇلتتىق سالالىق «التىن گەفەست» 2016 سىيلىعىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاپ, گالا-قابىلداۋ وتكىزدى. وندا «جىل گەولوگى», «2016 جىلدىڭ كەنشىسى», «جىل جوباسى», «يننوۆاتسيالار بويىنشا جىل كوشباسشىسى», «قازاقستاندىق قۇرامى بويىنشا جىل كوشباسشىسى», «ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ سالاسىنداعى ۇزدىك», «جىلدىڭ عالىم-پەداگوگى», «جىلدىڭ ديپلومدىق جۇمىسى», «تكمك تۋرالى تد-عى ۇزدىك جۋرناليستىك جۇمىس», «تكمك-گى ەڭبەك ادامى تۋرالى ۇزدىك جۋرناليستىك ماقالا» اتالىمدارى بويىنشا بىرقاتار ادامدارعا قۇرمەت كورسەتىلىپ, سىي-سياپات جاسالدى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»