مۇناي باعاسى تۇراقتانادى
حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىك (حەا) مۇناي رىنوگىنداعى احۋال تۋرالى ءداستۇرلى اي سايىنعى ەسەبىن جاريالادى. اگەنتتىك ەسەبىندە الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي كولەمىنىڭ ارتۋى توقتاپ, ەلەۋلى تۇراقتىلىق ورىن العاندىعى اتاپ كورسەتىلگەن. حەا-نىڭ ماۋسىم ايىنداعى ەسەبى بويىنشا, «قارا التىنعا» دەگەن سۇرانىس مامانداردىڭ الدىن الا بولجاعان تسيفرلارىنان ارتىق ەكەندىگىن كورسەتەدى. مۇناي وندىرەتىن بىرقاتار ەلدەردە اياق استىنان ورىن العان تۇراقسىزدىق مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ءبىرشاما تومەندەۋىنە اكەلىپ سوقتى. ءسويتىپ, سوڭعى ۋاقىتتا الەمدەگى مۇناي ءوندىرۋ كولەمى جوسپارلانعان تاۋلىگىنە 1,5 ميلليون باررەلدەن 800 مىڭ باررەلگە دەيىن تومەندەگەن. بۇل اگەنتتىك ماماندارىنا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءىى توقسانىندا جاھاندىق مۇناي نارىعىنداعى جاعداي تۇراقتانىپ, كەلەسى جىلى ول وزىندىك يگى ناتيجەلەرىن بەرەتىندىگى تۋرالى بولجام جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى. سوڭعى ۋاقىتتا رىنوكتاعى مۇناي كولەمىنىڭ سۇرانىستان جوعارى بولۋىنا بايلانىستى الەمدىك رىنوكتا مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋى ورىن الدى. وپەك جانە باسقا دا ءىرى مۇناي وندىرۋشىلەر الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي باعاسىن ءوسىرۋ جونىندە بىرقاتار قادامدار جاسادى. بىراق ولاردىڭ اراسىندا بىراۋىزدىلىقتىڭ بولماۋىنا بايلانىستى بۇل شارالاردىڭ ەشقايسىسى ءتيىمدى ناتيجەسىن بەرگەن جوق. الداعى ۋاقىتتا قالىپتاسقان جاعدايدى ءومىردىڭ ءوزى رەتتەيتىن ءتۇرى بار. سەبەبى, سوڭعى ۋاقىتتا مۇناي باعاسىنىڭ ءبىرشاما تۇراقتانۋىنا نيگەريا جانە كانادا سياقتى ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەردە مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ كۇرت تومەندەپ كەتۋى سەبەپكەر بولىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, مۇناي باعاسىنىڭ تۇراقتانۋىنا وپەك ۇيىمىنا كىرمەيتىن ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەردىڭ مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن ءتاۋلىگىنە 900 مىڭ باررەلگە دەيىن ءتومەندەتۋى دە ىقپال ەتكەندىگى داۋسىز. مىنە, وسىنداي جاعدايلارعا بايلانىستى 2016 جىلدىڭ ءى توقسانىندا الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس ءبىرشاما ارتىپ, تاۋلىگىنە 1,6 ميلليون باررەلدى قۇرادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جىل قورىتىندىسىندا بۇل رەتتەگى ورتاشا كورسەتكىش تاۋلىگىنە 1,3 ميلليون باررەلدى قۇراماق. پلانەتامىزداعى بارلىق مۇناي كولەمىنىڭ ۇشتەن بىرىنە يەلىك ەتەتىن وپەك ۇيىمىنا قاراستى ەلدەردە مامىر ايىندا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى تاۋلىگىنە 110 مىڭ باررەلگە دەيىن تومەندەدى. كارتەلدەگى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ تومەندەۋى نيگەريادا قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى بولدى. نيگەريادا قارۋلى كوتەرىلىسشىلەردىڭ مۇناي كەنىشتەرىن باسىپ الۋىنا بايلانىستى ءوندىرىس توقتاعان. ءسويتىپ, بۇل ەلدە مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ كۇرت تومەندەۋىنە اكەپ سوقتى. اگەنتتىك ماماندارىنىڭ بولجامى بويىنشا, وسى جانە ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەردىڭ بىرقاتارىندا قالىپتاسقان احۋال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءىى جارتى جىلدىعىنان باستاپ الەمدىك رىنوكتا مۇناي ونىمدەرىنە سۇرانىستىڭ ءبىرشاما ارتاتىندىعىن العا تارتادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مۇناي باعاسىنىڭ تۇراقتانۋىنا جاعداي جاسايدى. ەكونوميكاسى شيكىزاتقا تاۋەلدى ەلدەر ءۇشىن قولايلى جاعداي قالىپتاساتىن ءتۇرى بار.جاڭعىرتىلمالى ەنەرگيا 45 پايىزدى قۇراماق
ەندى 10 جىلدان كەيىن گەرمانيادا قاجەتتى ەنەرگەتيكالىق قۋاتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى ارقىلى الىناتىن بولادى. جاقىندا گەرمانيا ۇكىمەتى جاڭعىرتىلمالى ەنەرگيا كوزدەرى تۋرالى زاڭعا رەفورمالار ەنگىزۋ قاعيداتتارى جونىندە كەلىسىمگە كەلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 2025 جىلعا تامان گەرمانياداعى بارلىق وندىرىلەتىن ەنەرگيا كولەمىنىڭ 40-45 پايىزى جاڭعىرتىلمالى ەنەرگيا كوزدەرى ارقىلى الىناتىن بولدى. ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا گەرمانيا ۇكىمەتى 16 فەدەرالدىق جەرلەردىڭ پرەمەر-مينيسترلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جاڭعىرتىلمالى ەنەرگيا كوزدەرى تۋرالى زاڭعا رەفورما جاساۋدىڭ بازالىق قاعيدالارى تۋرالى كەلىسسوز جۇرگىزدى. بەرليندە 6 ساعاتقا سوزىلعان وسى وتىرىستان كەيىن گفر كانتسلەرى انگەلا مەركەل جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا: «ءبىز ءالى ناقتى تولىق كەلىسىمگە كەلگەنىمىز جوق. الايدا, كەلىسسوزدەر بارىسىندا كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەنىڭ 90 پايىزى تالقىلاندى», دەپ اتاپ كورسەتتى. مەركەلدىڭ ايتۋى بويىنشا, وتىرىسقا قاتىسۋشىلار 2025 جىلى ەلدەگى جاڭعىرتىلمالى ەنەرگيالىق قۋات كوزدەرىنىڭ ۇلەسىن 40-45 پايىزعا جەتكىزۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلگەن. وسى كەزدەسۋدەن كەيىن گەرمانيانىڭ ەكونوميكا ءمينيسترى زيگمار گابريەل «الداعى ۋاقىتتا ەنەرگيا باعاسىن بۋندەستاگ قالىپتاستىرمايدى, رىنوك انىقتايتىن بولادى», دەدى قاناعاتتانعاندىق سەزىممەن. تاراپتار ازىرگە جەل قۋاتى ارقىلى ءوندىرىلەتىن ەنەرگيانى تاراتۋ جانە ەلەكتر جەلىلەرىن ودان ءارى كەڭەيتۋ جونىندەگى ناقتى ماسەلەلەر بويىنشا ورتاق كەلىسىمگە كەلە قويعان جوق. دەگەنمەن, زيگمار گابريەل گفر ۇكىمەتىنىڭ جاڭعىرتىلمالى ەنەرگيا كوزدەرى تۋرالى جاڭا زاڭدى قابىلدايتىندىعىنا ۇلكەن سەنىم ءبىلدىردى.گۋمانيتارلىق داعدارىس
ۆەنەسۋەلانىڭ سولتۇستىگىندەگى سۋكرە شتاتىنداعى كۋمانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ازىق-ت ۇلىكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى ەرەۋىلگە شىقتى. El Universal گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, قالاداعى تارتىپسىزدىك دۇكەندەرگە ازىق-ت ۇلىك تاسيتىن جۇك ماشينالارىنىڭ كەلمەي قالۋىنا بايلانىستى ورىن العان كورىنەدى. ازىق-ت ۇلىك جەتىسپەۋشىلىگىنەن زارداپ شەككەن تۇرعىندار قالانىڭ بىرقاتار كوشەلەرىن بىتەپ, كوپتەگەن ماگازيندەردى تالان-تاراجعا سالعان. قالادا ءتارتىپ ورناتۋ ءۇشىن پوليتسيا بولىمشەلەرى جانە ۇلتتىق بوليۆاريان گۆاردياسىنىڭ جاۋىنگەرلەرى تارتىلعان. ولار تۇرعىنداردىڭ ەرەۋىلىن كۇشپەن توقتاتۋعا ۇمتىلۋدا. ۆەنەسۋەلا مەملەكەتىنىڭ بيلىگى قالا تۇرعىندارىن سابىرلىلىققا شاقىرىپ, زاڭعا قارسى ارەكەتتەر جاساماۋدى ەسكەرتتى. بۇل ۆەنەسۋەلادا سوڭعى اپتادا ورىن العان حالىق تولقۋلارىنىڭ ءبىرى عانا. كۇن وتكەن سايىن حالىقتىڭ بيلىك باسىنداعىلارعا داعدارىستى توقتاتىپ, ەلدە قالىپتى جاعداي ورناتۋ جونىندەگى تالاپتارى كۇشەيە تۇسۋدە. بيلىك باسىنداعىلاردان ءتيىستى شارالار اتقارىلماۋىنا بايلانىستى ەلدىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرىندە حالىق كوشەگە شىعىپ, پوليتسەيلەرمەن قاقتىعىسقا ۇشىراۋدا. پرەزيدەنت نيكولاس مادۋروعا باعىناتىن ۆەنەسۋەلا ۇلتتىق اسسامبلەياسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اقپان ايىندا ەلدە قالىپتاسقان ازىق-ت ۇلىكتىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى توتەنشە جاعداي جاريالاعان بولاتىن. بىرقاتار دەپۋتاتتاردىڭ اشىق مالىمدەۋىنشە ۇكىمەتتىڭ دۇرىس شەشىم قابىلداماۋىنا بايلانىستى ەلدە «گۋمانيتارلىق داعدارىس» تەرەڭدەي تۇسۋدە.توكيو مەرى وتستاۆكاعا كەتتى
توكيو قالاسىنىڭ مەرى يويتي ماسۋدزوە استانالىق وكرۋگتىڭ زاڭگەرلىك اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسىنا ءوزىنىڭ وتستاۆكاعا كەتەتىندىگى تۋرالى رەسمي ءوتىنىشىن تاپسىردى. جاپونيا استاناسى مەرىنىڭ وتستاۆكاعا كەتۋىنە ءباسپاسوز بەتىندە ونى تەرىس قارجىلىق شارالارعا جول بەردى دەگەن ايىپتاۋلار سەبەپ بولعان. ماسەلەن, باسپاسوزدە توكيو مەرىن كۇن سايىن ساياجايعا مەملەكەتتىك ماشينانى ءمىنىپ بارادى دەپ ايىپتاعان. سونىمەن بىرگە, قالا باسشىسىنىڭ ساياسي قوردان وتباسىنىڭ دەمالىسىنا قارجى بەرگەندىگى دە انىقتالعان. توكيو مەرىنىڭ ايەلى باسقاراتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا جۇرگىزىلگەن تەكسەرىس بارىسىندا دا بىرقاتار كەمشىلىكتەر اشىلعان. ماسەلەن, وسى ينستيتۋتتىڭ ءوفيسى ماسۋدزوەنىڭ جەكەمەنشىك ۇيىندە ورنالاسىپ, اي سايىن جالعا اقشا تولەپ تۇرعان. قالا باسشىسى شەتەلدەرگە ءىس-ساپارعا بارعاندا بىرقاتار شىعىندارعا جول بەرگەن. سوڭعى ەكى جىل ىشىندە توكيو مەرى شەتەلدەرگە 9 رەت ءىس-ساپارعا شىعىپ, 200 ميلليون يەن (2 ميلليون دوللار شاماسىندا) مەملەكەت قارجىسىن ءراسۋا ەتكەن كورىنەدى. وتكەن دۇيسەنبىدە ماسۋدزوە توكيو زاڭگەرلىك اسسامبلەياسىندا ءسوز سويلەپ, جينالعانداردان كەشىرىم سۇرادى. ول وسى ۋاقىتقا دەيىن العان قالا مەرىنىڭ جالاقىسىن قايتارىپ بەرۋگە ۋادە ەتكەن. ماسۋدزوە اسسامبلەيا مۇشەلەرىنەن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنا دەيىن قىزمەتىندە قالدىرۋىن سۇرادى. الايدا, اسسامبلەيا شەشىمى بويىنشا, توكيو قالاسىنىڭ جاڭا مەرىن سايلاۋ ناۋقانى 50 كۇننەن كەيىن وتكىزىلەتىن بولدى. توپتامانى دايىنداعان جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»