ەلىمىزدىڭ ءار قالاسىنىڭ وزىنە ءتان باس جوسپارى بولۋى – زاڭدىلىق. كەز كەلگەن قالا وسى باس جوسپارعا سايكەس ءوسىپ-وركەندەپ, دامي الادى. مۇنداي قابىرعالى قۇجات ورال قالاسى بويىنشا دا قابىلدانىپ, ۇكىمەتتە بەكىتىلگەن. باس جوسپار دەگەنىمىز, ەڭ الدىمەن, قالانىڭ ارحيتەكتۋرالىق اجارىن ايقىندايتىن, وعان قايتالانباس كەسكىن مەن كەلبەت بەرەتىن جارقىن جوبا. وسى تۇرعىدا تۇرعىزىلاتىن تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق نىسانداردىڭ جانە اكىمشىلىك عيماراتتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىمدى بولۋى شارت. ەگەر بۇل ساقتالماسا نەمەسە كورىنەۋ كوزگە بەلدەن باسىلسا, ەسەككە ەر سالعانداي ەبەدەيسىز بولىپ تۇرادى ەمەس پە؟
ورال قالاسىنداعى وبلىستىق جانە قالالىق اكىمدىك عيماراتتارى ورنالاسقان الاڭنىڭ قاسىنان, سونىمەن بىرگە «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالى ءۇيىنىڭ تۋرا تۇبىنەن بيىكتىگى اسپانمەن تالاسقان كوپقاباتتى قۇرىلىس تۇرعىزىلىپ جاتىر. وسى ارادا ايتا كەتەرلىك جايت, ءۇش قاباتتى وبلىستىق اكىمدىك عيماراتى – تاريحي ەسكەرتكىشتەر قاتارىنا كىرەدى. قالالىق اكىمدىك ورنالاسقان ءۇي ءتورت قاباتتان تۇرادى. ال «نۇر وتان» پارتياسى فيليالىنىڭ عيماراتى نە بارى ءۇش قابات. وسىلايشا, جاڭا قۇرىلىس اكىمشىلىك عيماراتتارعا شەكەسىنەن قاراپ, ەڭسەلەرىن باساتىن ءتۇرى بار.
كوككە قول سوزعان قۇرىلىس نەشە قاباتتان تۇرماق؟ ءبىز بۇل ساۋالدى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋى باسقارماسىنىڭ باسشىسى احمەت عۇبايدۋللينگە قويعان بولاتىنبىز. وبالى نە كەرەك, ول ءبىزدىڭ جۋرناليستىك ساۋالىمىزعا ءتۇسىنىستىكپەن قۇلاق اسىپ, ءسوز بولىپ وتىرعان نىسانعا قاتىستى قۇجاتتاردى الدىرتتى. بۇدان ۇققان-تۇيگەنىمىز تومەندەگىدەي.
ورال قالاسىنىڭ ءدال ورتالىق الاڭى تۇسىنداعى بۇل جەردى جەكە تۇلعا ساتىپ الىپتى. ياعني, جەكەمەنشىك يەسى بار. «قازانشىنىڭ ەركى بار قايدان قۇلاق شىعارسا» دەگەن پيعىل ءدال وسى كەزدەن باس كوتەرگەن سەكىلدى. ءسويتىپ, ول قالانىڭ ورتالىق الاڭى بولىگىنەن كوپقاباتتى قۇرىلىستى باستاپ كەتەدى. ونىڭ مۇنداي باتىل قادامىنا ورال قالاسى اكىمدىگىنىڭ 2011 جىلعى 22 قىركۇيەكتەگى شەشىمى نەگىز بولىپتى. ارادا ون اي ۋاقىت وتكەندە, ياعني 2012 جىلدىڭ 2 شىلدەسى كۇنى 09-0263 ءنومىرلى مەملەكەتتىك ساراپتاما وتكىزىلىپ, بۇل قۇجات سول بويدا زاڭداستىرىلعان. سوعان ءسايكەس جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتار جاسالعان.
مانسارمەن قوسا جوبالانعان نىسان توعىز قاباتتان تۇرادى. جوبا بويىنشا ونىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى قاباتتارى بيزنەس ورتالىعى بولادى دەپ بەلگىلەنىپتى. قۇرىلىستىڭ باس مەردىگەرى – «گازستروي يۋگ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى. وسى ماتەريالدى گازەتكە ازىرلەۋ بارىسىندا ورال قالاسى ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ۆيتالي كۋشنيرمەن جانە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرىلىس باسقارماسى ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرجان ەسىموۆپەن پىكىرلەسىپ, ءۇش قاباتتى «نۇر وتان» پارتياسى عيماراتىنىڭ ىرگەسىنەن تۇرعىزىلىپ جاتقان كوپقاباتتى عيماراتتىڭ قالانىڭ باس جوسپارىنا جانە ارحيتەكتۋرالىق ولشەمدەر مەن تالاپتارىنا قانشالىقتى سايكەسەتىنى جونىندە ساۋالدار قويعان ەدىك.
بۇعان قاتىستى ورال قالاسىنىڭ باس ارحيتەكتورى ۆ.كۋشنير ناقتى جاۋاپ قايتارماي, ءارلى-بەرلى سىرعىتىپ بولدى. ول «قۇرىلىس جوباسىنا قاتىستى ماسەلەلەر بۇعان دەيىن قالا قۇرىلىسى كەڭەسىندە قارالعان, ءوزارا كەلىسىلگەن, ماقۇلدانعان, سوعان سايكەس قالا اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى شىعارىلعان» دەگەننەن ارىگە بارا المادى. راس, ۆيتالي ۆيكتوروۆيچ ءوز سوزىندە قالانىڭ قاق ورتالىعىنداعى ارحيتەكتۋرالىق انسامبلدەردىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدىلىگىن بۇزىپ, اكىمشىلىك عيماراتتارعا توبەسىنەن قاراعان نىسان جوباسىنىڭ قۇرىلىسى جونىندەگى ماسەلە وبلىستىق قۇرىلىس كەڭەسىندە دە قارالىپ, كەلىسىلگەنىن العا تارتتى.
سودان سوڭ ءبىز وبلىستىق دەڭگەيدەگى قارالعان ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا قانىعۋ ءۇشىن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى ارمان وكسىكباەۆپەن جولىققان بولاتىنبىز. ول ءتىپتى نەندەي ماسەلەگە قاتىستى ساۋال قوياتىنىمىزدى بىلمەي تۇرىپ-اق, قاباعىن قارس ءتۇيىپ الىپ, جاۋاپ بەرۋدەن ءبىردەن ات-تونىن الا قاشتى. «مەن سىزگە وبلىستىق اكىمدىكتەگى ءتيىستى تۇلعالارمەن كەلىسىپ, ولاردىڭ رۇقساتىن الماي, ەشقانداي اقپارات بەرە المايمىن» دەپ كەسىپ ايتتى باسقارما باسشىسى ا.وكسىكباەۆ. سودان كەيىن قاراۋىنداعى قىزمەتكەرى ارقىلى قولىمىزعا تىلدەي قاعاز ۇستاتتى. مۇندا «وبل.اكيمات. باحىتجان, جارقىن» جازىلىپتى. استىندا ولاردىڭ قىزمەت تەلەفوندارى كورسەتىلگەن ەكەن.
كەيىننەن «بۇل كىسىلەر كىم بولدى ەكەن؟» دەپ سۇراستىرىپ كورسەك, ولاردىڭ ءبىرى وبلىستىق اكىمدىكتىڭ باس ينسپەكتورى باحىتجان نارىمبەتوۆ تە, ەكىنشىسى, وبلىس اكىمىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى جارقىن ءجۇمادىلوۆ بولىپ شىقتى. بۇل ارادا ا.وكسىكباەۆ جۋرناليستىڭ اقپارات الۋعا, سۇراتۋعا جانە ونى تاراتۋعا قۇقىعى بار ەكەنىن كورسەتكەن قر-نىڭ ءباسپاسوز تۋرالى زاڭىنداعى بەلگىلى باپتى ءبىلمەيتىندىگىن بايقاتىپ قالعانداي بولدى.
سونىمەن بۇگىنگى ماتەريالىمىزعا جەلى بولىپ تارتىلعان ءماسەلەگە وراي جوعارىدا اتى-ءجونى كورسەتىلگەن ەكىنشى مەملەكەتتىك قىزمەتكەر – باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرىلىس باسقارماسى, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرجان ەسىموۆتىڭ نە دەگەنىنە كەلەيىك.
– ارينە بۇل باس جوسپار تالاپتارىنا دا, ارحيتەكتۋرالىق نورمالار مەن كريتەريلەرگە دە سايكەس كەلمەيدى. ءۇش-ءتورت قاباتتان تۇراتىن تاريحي انسامبلدەردىڭ جانىنان بوي كوتەرگەن 9-10 قاباتتى ءۇي ىرگەلەس ورنالاسقانى عيماراتتاردىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن بۇزادى,– دەپ جاۋاپ قايتاردى ول.
سونىمەن, اتالعان نىساننىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى قانداي؟ سوڭعى كەزدە ورالدىقتار بۇل قۇرىلىستىڭ توقتاپ, قاڭتارىلىپ قالعانىنا كۋا. نەگە؟ مۇنىڭ استارىندا نە سىر بار ەكەن؟ ماتەريالعا قاجەتتى دەرەكتەر جيناۋ بارىسىندا الىنعان اقپاراتتار ونىڭ قوسىمشا جانە باس مەردىگەرلەرى اعالى-ءىنىلى اسقار جانە ءبىرجان قاپاسوۆتار ەكەنىن ايعاقتايدى.
ءومىردىڭ قۋانىشى مەن قايعىسى قاتار جۇرەدى. اتالعان قۇرىلىستىڭ باس يەسى ءبىرجان قاپاسوۆ اۆتوكولىك اپاتىنان دۇنيە سالىپتى. سوڭعى كەزدە قۇرىلىستىڭ كۇرت توقتاپ قالۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا بولىپ شىقتى.
ەندى قۇرىلىس جوباسىنىڭ زاڭدى مۇراگەرى كىم بولماق؟ بۇل وسى سورايعان كۇيىندە مىزعىماي تۇرا بەرە مە؟ بۇعان دەيىنگى الىنعان شەشىمدەردىڭ زاڭدىلىعى تۋرالى نە دەۋگە بولادى؟ بۇل جونىندە پروكۋراتۋرا ورگاندارى مەن سوت جۇيەسى قانداي شەشىمگە كەلمەك؟ ايتەۋىر نە كوپ, اتالعان قۇرىلىس نىسانىنا قاتىستى تۋىنداپ وتىرعان سۇراق كوپ. ونىڭ ناقتى جاۋابى مەن شەشىمى ازىرگە تابىلا قوياتىن ءتۇرى بايقالمايدى. مىڭداعان ورالدىقتار مەن قالا قوناقتارىنىڭ اياقتالماعان قۇرىلىسقا قاتىستى مۇنىڭ نە ءارى ەمەس, نە بەرى ەمەس, بەلگىسىز كۇيى ءجونىندەگى ءسوز تالاستارى دا توقتار ەمەس.
بۇگىندە رەسپۋبليكامىزدا ءساۋلەت-قۇرىلىس باسقارماسى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىنىڭ بۇعان دەيىن اتقارىپ كەلگەن بىرقاتار فۋنكتسيالارى شەكتەلگەن. بۇدان بىلاي ولار مەملەكەتتىك جانە جەكە ۇلگىدەگى نىسانداردى مەملەكەتتىك قابىلداۋ اكتىلەرىنە قاتىسا المايدى. ارينە, مۇنىڭ ءوزى قۇرىلىستىڭ بۇگىنگى ءومىرشەڭ ءارى وسكەلەڭ, سونىمەن بىرگە الەمدىك ستاندارتتار تالابىنان تۋىنداپ وتىرعانى بەلگىلى. بۇل ءجونىندەگى جاۋاپكەرشىلىك الداعى ۋاقىتتا تاپسىرىس بەرۋشى جەكە تۇلعالارعا, باس مەردىگەرلەرگە جانە تەحنيكالىق قاداعالاۋشىلار مەن جوبا يەلەرىنە جۇكتەلمەك. وسى ارادا اتالعان ءتورت بىرلىك ءتيىستى زاڭدىلىقتار مەن ۇيلەسىمدىلىكتىڭ ساقتالۋىنا كوڭىل بولە بىلگەندەرىن قالار ەدىك. بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ باستى ارقاۋىنا اينالعان قۇرىلىس نىسانى جونىندە دە ايتار ءتۇيىن وسىنداي.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى