كۇرشىمدەگى كەلەلى ىستەر

جۋىردا كۇرشىم اۋدانىنىڭ اكىمى سەيسەنعازى چۋكاەۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسىنان جانە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارىنان تۋىندايتىن تاپسىر­مالار اياسىندا اۋداننىڭ الەۋ­­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى وڭىرلىك كوممۋنيكا­تسيا ورتا­لىعىندا ءباسپاسوز ءماس­ليحاتىن وتكىز­گەن بولاتىن. كۇر­شىمدىكتەر سوڭعى ۋا­قىتتا نەگىز­گى مەم­لە­كەتتىك جانە سا­لالىق باعدار­لا­ما­لاردى ىسكە اسى­رۋ باعىتىندا ءبىر­قاتار وڭ كورسەت­كىشتەرگە قول جەت­كىزدى. بيىلعى ءى توقساندا اۋىل­شارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ كولەمى 2 ملرد. 52,4 ملن. تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 16,6 پايىزعا ءوستى. ينۆەستيتسيا يندەكسى جانە بيۋدجەت ءتۇسىمى دە ارتىپ كەلەدى. ءوڭىر باسشىسى دانيال احمە­توۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, اۋداندا اعىمداعى جىلى 2 تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, «ايتقوجا» شارۋا كوجالىعى 50 باس ساۋىن سيىرعا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرماسىنىڭ عيماراتىن سالدى. بيىل قاجەتتى قوندىرعىلارى  ورناتىلعان سوڭ ىسكە قوسىلماق. ءسۇت باعىتىندا ءىرى قارا مال ساتىپ الۋ ءۇشىن ايتقوجالىقتار اتالعان جوبا بويىنشا «ىرىس» باعدارلاماسى ارقىلى 30 ملن. تەڭگە نەسيە الۋعا تاپسىرىس بەردى. سونداي-اق, «راحيموۆ» شارۋا قوجالىعى 100 باسقا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن سالۋ ءۇشىن جوبالىق قۇجاتتار دايىنداۋدا. ونىڭ قۇرىلىسىن شارۋاشىلىق يەلەرى جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسى ەكى تاۋارلى ءسۇت فەرماسى كەلەشەكتە ءسۇت ونىمدەرىن شىعاراتىن كا­سىپورىنداردى تولىعىمەن سۇتپەن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشادى. ال كۇرشىم اۋىلىندا ءسۇت قا­بىلداۋ جانە ءسۇت ونىمدەرىن شىعارۋ تسەحىن اشۋ ءۇشىن «كوكشە» شارۋا قوجالىعى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ارقىلى 21 ملن. تەڭگە كولەمىندە شاعىن نەسيە الدى. بۇرىنعى ماي زاۋىتى بولعان عيماراتقا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, تولىق  اياقتالدى. ءسۇت قابىلداۋ تسەحىنا قاجەتتى قوندىرعىلار ساتىپ الىندى. تسەحقا قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جەلىلەرىن تارتۋ ءۇشىن جوبا يەسى 21 ملن. تەڭگەنىڭ جوبالىق قۇجات­تارىن ازىرلەپ, مەملەكەتتىك ساراپتاما قورىتىندىسىن الۋ ءۇشىن قۇزىرلى ورگاندارعا جولدادى. اۋداندا ورنا­لاسقان مەملە­كەت­تىك مەكەمەلەر, ونىڭ ىشىندە, ءبىلىم بەرۋ مەكە­مە­لەرىنە – 32, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكە­مەلەرىنە – 3,7, 2535 اسكەري ءبو­لىمىنە – 30, اۋدان حال­قىن سۇتپەن قام­تاماسىز ەتۋگە 70 تونناعا جۋىق ءسۇت قاجەت. جالپى, اۋدانعا 136 تونناعا جۋىق ءسۇت كە­رەك. ءسۇت زاۋىتى تولىق قۋاتى­مەن جۇمىس ىستەگەندە 9 ءتۇرلى ءسۇت ءونىم­دەرىن شىعارۋعا جاع­داي تۋادى, دەدى اۋدان اكىمى سەي­سەنعازى جۇماعالي ۇلى. سونداي-اق, كۇرشىمدىك شارۋا قوجالىقتارى ەت ونىمدەرى ءوندىرىسىن دامىتۋ باعىتىندا بىرقاتار مەم­لەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتى­سۋدا. ماسەلەن, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقىلى بىل­­تىر «سىباعا» باعدارلاماسى نەگى­­زىندە 105 باس انالىق, 7 باس بۇقا ساتىپ الىندى. «قۇلان»  باع­دار­لاماسى بويىنشا 334 باس جىل­قى الىنىپ, ونىڭ جالپى قۇنى 97,9 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل جۇ­مىستار بيىل دا جالعاسىن تاپ­پاق. اعىمداعى جىلى «سى­باعا» باعدارلاماسى ارقىلى ەت باعىتىنداعى 350 ءىرى قارا مال سا­تىپ الۋ جوسپارلانعان. ال «قۇ­لان» باعدارلاماسى ارقىلى ەت باعى­تىنداعى 280 باس جىلقى, ونىڭ ىشىندە 19 اسىل تۇقىمدى اي­عىر ساتىپ الۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2015 جىلى مەملەكەت تاراپىنان مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن 104 شارۋا قوجالىعىنا – 240,7 ملن. تەڭگە, وسىمدىك شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن 58 شارۋا قوجالىعىنا 32,9 ملن. تەڭگە سۋبسيديا جانە 38,4 ملن. تەڭگە ينۆەستسۋبسيديا بەرىلدى. قازىر اۋداندا 20 اسىل تۇقىم­دى شارۋاشىلىق جۇمىس ىستەيدى. «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا اۋداننىڭ 92 شارۋا قوجالىعى تۇقىمدىق تۇرلەندىرۋگە قاتىسادى. ەلباسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 61-قادامىندا كورسەتىلگەندەي, ەت ءوندىرىسى مەن وڭدەۋدى دامىتۋ ماقساتىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى نەسيەلەندىرۋگە بايلانىستى بىرقاتار جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. ايتالىق, «ارىن» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى باقىتجان بايمۇحامبەتوۆ «شۇجىق جانە كون­سەرۆى ونىمدەرىن شىعارۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا جەكە قاراجاتى ەسە­بىنەن 30 ملن. تەڭگە كولەمىندە تسەح عيماراتىن سالىپ, ەلەكتر جەلى­سىنە قوسۋ جۇمىستارىن اياق­تادى. كوكەيكەستى ماسەلەنىڭ ءبىرى – جەر. اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنە جەردى ءتيىمسىز پايدالانعان نەمەسە مۇلدە پايدالانباعان شارۋا قوجالىقتارى تۋرالى اۋدان اكىمىنە ۇسىنىس بەرۋ تۋرالى تاپسىرمالار بەرىلدى. 2015 جىلى اۋدان بو­يىنشا اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى تۇگەندەۋدەن وتكىزىلدى. جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىمەن 47 شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىمەن جاساسقان جالعا بەرۋ تۋرالى كەلىسىمشارتتاردى بۇزۋ ارقىلى 15,3 مىڭ گەكتار جەر ۋچاسكەلەرى مەملەكەتكە قايتارىلدى. ونىڭ ىشىندە 2,3 مىڭ گەكتار سۋارمالى ەگىندىك جەر تەلىمدەرى بار. ال, 2016 جىلدىڭ ءى توقسانىندا پايدالانىلماي وتىرعان جالپى اۋدانى 287 گەكتاردى قۇرايتىن 6 جەر ۋچاسكەسى مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارىلدى. اۋدانداعى 1007 شارۋا قوجالىعىنىڭ ەشقايسىسىندا جەرگە ورنالاستىرۋ جوباسى جوق. سوندىقتان, جەردى ۇتىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا 75 ءىرى شارۋا قوجالىعىنا شارۋاشىلىق ىشىندە جەرگە ورنالاستىرۋ جوباسىن دايىنداتۋ ءۇشىن ۇسىنىس حاتتار جولداندى. قازىرگى ۋاقىتتا 6 شارۋا قوجالىعى اۋدانى 10 771 گەكتار جەر ۋچاسكەلەرىنە شارۋاشىلىق ىشىندەگى جەرگە ورنالاستىرۋ جوبالارىن دايىندادى. قوسىمشا 18 شارۋا قوجالىعى اۋدانى 21 مىڭ 96 گەكتار جەر ۋچاسكەلەرىنە شارۋاشىلىق ىشىندەگى جەرگە ورنالاستىرۋ جوبا­لارىن دا­يىن­داتۋعا تاپسىرىس بەردى. اۋىل­شا­رۋاشىلىق ءوندىرىسىن دامىتۋ ءۇشىن جالپى اۋدانى 13 396,9 گەكتار جەر ۋچاسكەلەرى تابىستالىپ, جاڭادان 10 شارۋا قوجالىعى قۇرىلدى. – اۋداندا 55 808 گەكتار جاز­دىق ەگىستىك القابى بار. وب­لىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, بيىل 25 984 گەكتار جەردى تولى­عىمەن يگەرۋگە مۇمكىندىگىمىز بار. سونىمەن بىرگە, ساراپتاما جاساي وتىرىپ, قوسىمشا جەردى  31 370 گەكتارعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 25 پايىزعا ارتىق, – دەدى اۋدان باسشىسى. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان» شىعىس قازاقستان وبلىسى, كۇرشىم اۋدانى