بۇل كۇندەرى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى قۇرىلۋدا. جەرگىلىكتى استىق ءوسىرۋشى فەرمەرلەر, شارۋا قوجالىقتارى بۇل ماقساتتى قولداۋدا. وتكەن جىلى «قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگى شاعىن جانە ورتا اگروبيزنەس ءۇشىن نەسيە رەسۋرستارىنا قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋ ماقساتىندا اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىن قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا تىزبەسىن ازىرلەپ ىسكە قوسىپ تا كوردى. ياعني, العاش رەت ىسكە اسىرىلعان جوبانىڭ ناتيجەسىندە «قازاگرونىڭ» قارجىلاي قولداۋىمەن ەلىمىزدە 10 اۋىلدىق وندىرىستىك كووپەراتيۆ قۇرىلىپ, بۇل كۇندەرى استىقتى وڭىرلەردەگى 222 شارۋاشىلىقتى بىرىكتىرىپ وتىر.
ال استىق وسىرەتىن فەرمەرلەردىڭ باسىن قوسۋ جۇمىسىن ودان ءارى جالعاستىرعىسى كەلگەن «قازاگرو» اق ءبىزدىڭ وڭىردەگى استىق ءوسىرۋشى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, كووپەراتيۆتەرگە بىرىگۋگە شاقىردى. بۇل جولعى ساپارلارىن «قازاگرو» اق قۇرعان توپ وكىلدەرى ەرتىس اۋدانىنا ارناپ, باق وكىلدەرى ءۇشىن ءباسپاسوز تۋرىن اعاشورىن اۋىلىنداعى ەگىس القاپتارىندا وتكىزدى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى, ارينە, از ەمەس. ءبىز جاڭا باستالىپ جاتقان ۇلكەن ءىستىڭ شەت جاعاسىن عانا كورىپ قايتتىق. بىرىنشىدەن, وڭىردەگى استىق ءوسىرۋشى جاڭا وندىرىستىك كووپەراتيۆ بىرلەستىگى – «ەرتىس-اگرو» دەپ اتالادى. جاڭادان قۇرىلعان بۇل وندىرىستىك كووپەراتيۆتىڭ قۇرامىنا وڭىردەگى استىق ءوسىرۋشى 6 اۋداننىڭ جالپى الاڭى 140 مىڭ گا القابى بار 44 شارۋا قوجالىعى كىرەدى. بۇل كۇندەرى جاڭا قۇرىلىم ارقىلى جۇمىس باستاعان ديقاندار قارجىلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا ەگىستىك الدىنداعى توپىراقتى ءوڭدەۋدى اياقتاپ, ءداندى جانە ازىقتىق داقىلداردى ەگۋ ناۋقانىن باستاپ كەتتى. ءتىپتى, وندىرىستىك كووپەراتيۆتىڭ ورتالىعى سانالاتىن اۋداننىڭ اعاشورىن اۋىلىنداعى ەگىس القابىندا «ەگىس القابى كۇنى» اتتى وبلىستىق يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالىق جيىن دا وتكىزىپ ۇلگەردى. جيىن باستالاردا جاڭبىر جاۋىپ, ديقاندار ونى جاقسى ىرىمعا بالادى. «ەگىس القابى كۇنى» «زامانداس» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى بالعاباي باكىشەۆتىڭ القابىندا ءوتتى. وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرى ەگىس دالاسىنىڭ ىلعال ساقتاۋ ادىستەرىمەن, بيدايدىڭ ءتيىمدى سۇرىپتارىن وڭدەۋدى قولدانۋ جۇمىستارىمەن, ايگىلى «دجون ءديردىڭ» عاجايىپ مۇمكىندىكتەرىمەن تانىستى.
كەڭ القاپتى استىققا تولتىرىپ, اۋىلىن اسىراپ جۇرگەن بايىرعى فەرمەرلەردىڭ ءبىرى – «نۇر» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى بەكباي ءابدىرايىسوۆ شارۋاشىلىقتىڭ قالاي اياققا تۇرعانىنان باستاپ, جاڭا تەحنيكانى قولدانعان كەزدە ءونىمىنىڭ ساپاسى, تيىمدىلىگى جونىندە جانە ەگىندى تازا, ىسىراپسىز جيناۋداعى تابىسى جايلى ايتىپ بەردى. ويتكەنى, بەكباي اعامىز, بالعاباي بەكىشوۆ باستاعان اعاشورىننىڭ ءتورت جىگىتى بىرلەسىپ, «قازاگرو» اق ەندى قولعا الىپ جاتقان وندىرىستىك كووپەراتيۆ ماسەلەسىن 1998 جىلدارى-اق باستاپ كەتكەن-ءدى. بۇل جۇمىستا تاجىريبەدەن ءوتىپ, اۋىلداعى «نيۆا» جانە «زامانداس» شارۋاشىلىقتارى نەگىزىندە كووپەراتيۆ قۇرعان ەدى.
– اۋىلدان كەتپەي, جەرمەن تىربانىپ جۇمىس ىستەپ بۇگىنگى مول تابىسقا, اۋقاتتى تۇرمىسقا جەتۋ – اتالعان كووپەراتيۆتىڭ ارقاسى. بىرىگۋدىڭ پايداسىن كورگەن سوڭ, «ەرتىس-اگرونىڭ» شاقىرۋىنا قۋانا قوسىلدىق, – دەيدى فەرمەرلەر.
اعاشورىن اۋىلىنا استانادان كەلگەن «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق باسقارۋشى ديرەكتورى قانات جاۋىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, شارۋاشىلىقتارداعى كەپىلدىك بازاسىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مەن كەپىلدىكتىڭ تولىق بولماۋى – اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ قارجى الۋى كەزىندە قيىندىق تۋعىزاتىنى دا بەلگىلى. بۇعان نەسيە الۋعا قول جەتىسپەۋشىلىگى, اۋىلداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ تەحنيكالىق الەۋەتىنىڭ السىزدىگى, ءوندىرىستىڭ قارقىنسىزدىعىن قوسىڭىز. بىلتىر العاش قۇرىلعان 3 كووپەراتيۆكە 2,6 ملرد. تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولىنىپ, يگەرىلىپتى. نەسيە شارۋالارعا 7,41 پايىزبەن بەرىلۋدە. سوندىقتان, بۇل ماسەلەلەردىڭ الداعى ۋاقىتتا رەتتەلەتىنىنە «قازاگرو» اق-تىڭ اگرارلىق شارۋاشىلىقتاردى بىرىكتىرۋ جونىندەگى باستاماسى ءدوپ كەلدى. ۇجىمدىق بىرىگۋ فەرمەرلەردىڭ نەسيە الۋلارىنا, سۋبسيديا بولىنۋىنە, كۇزدە ونىمدەرىن وتكىزۋگە دە مۇمكىندىك بەرەدى. ەندى ولار بانككە قوياتىن كەپىلزات ىزدەمەيدى. شارۋاشىلىقتار ءبىر-بىرىنە كەپىل بولادى.
– ونىڭ ءمانىسى, شارۋالار بىرىگە وتىرىپ نەسيە قاراجاتتارىن الادى, ال ولاردىڭ قايتارىلۋىنىڭ كەپىلدىگى كووپەراتيۆ مۇشەلەرىنىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى بولىپ تابىلادى, – دەيدى ۇلتتىق حولدينگتىڭ وكىلى.
ال ءبىزدىڭ وڭىردەگى «ەرتىس-اگرو» كووپەراتيۆى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتى – ءداندى, مايلى جانە ازىقتىق داقىلداردى ءوندىرۋ مەن قايتا وڭدەۋ. بىرلەستىك شارۋاشىلىقتارى بيداي, ارپا, قاراقۇمىق, زىعىر وسىرەدى. وسى كووپەراتيۆتىڭ باسقارما توراعاسى ەرلان توقتىشاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىرلەستىكتىڭ ماقساتى – استىق كلاستەرىن دامىتۋ, اۋىلدا استىق ءوسىرۋشى شارۋاشىلىقتار اراسىندا باسەكەلەستىك ورتا قۇرۋ بولىپ تابىلادى. بيىل مەملەكەت تاراپىنان «ەرتىس-اگرو» كووپەراتيۆىنە 700 ميلليون تەڭگە قارجى بەرىلىپتى. باستى ماقسات – استىق شارۋاشىلىعىن قارجىلاندىرۋ. ەكىنشىدەن, الداعى ۋاقىتتا وڭىردەگى اۋدانداردا ەگىستىك القاپتارىن ۇلعايتۋ, ءارتۇرلى داقىلداردى كوپتەپ ءوسىرىپ, مول ءونىم الۋ ءۇشىن – جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, كووپەراتيۆ وسىرگەن ونىمدەردى ساقتاۋمەن, قايتا وڭدەۋمەن بايلانىستى وندىرىستىك كۇشتەردى بىرىكتىرۋ, سونداي-اق, ەكسپورتقا شىعۋ مىندەتى تۇر. بۇعان «ەرتىس-اگرو» كووپەراتيۆىنىڭ ارىپتەستىك قاتىناس نەگىزىندە «قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگى جەلىسى بويىنشا قارجىلاندىرۋدى ىسكە اسىراتىن وپەراتور بولىپ «Bank RBK» اق تاڭدالىپتى.
–جالپى, ءبىز اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىن قارجىلاندىرۋ بانك بيزنەسىندەگى وزىندىك باعىتى بار قاجەتتى بيزنەس دەپ ەسەپتەيمىز. بۇل بانكتەردىڭ اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىمەن ىنتىماقتاستىعىن كورسەتەدى. ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندەگى فەرمەرلەردى بەلسەندى بىرىكتىرۋگە سەبەپ. ناتيجەسىندە وتاندىق اگرارلىق سەكتور قولجەتىمدى نەسيەمەن قامتاماسىز ەتىلەدى, – دەيدى «Bank RBK» اق-تىڭ پاۆلودار وبلىسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى راۋشان سەكەرباەۆا.
ال «قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگى بيىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ استىق ءوسىرۋشىلەرىن قولداۋعا 60 ملرد. تەڭگە بيۋدجەتتىك نەسيە قاراجاتىن باعىتتاپتى. ياعني, ونى قارىز تۇرىندە حولدينگ پەن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر اراسىندا ءبولۋ بارىسى جوسپارلانۋدا. بۇگىنگى كۇنى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنەن جالپى قۇنى شامامەن 48 ملرد. تەڭگە تۇراتىن 1 555 ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن كورىنەدى. تۇسكەن وتىنىمدەر ماقۇلدانىپ, قارجىلاندىرۋ دا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولدى. ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدىڭ باسىم باعىتى سانالاتىن اگرارلىق سەكتورعا مەملەكەت ۇلكەن ماڭىز بەرىپ وتىر. جالپى, «اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى تۋرالى» زاڭ پارلامەنت ماجىلىسىندە ۇزاق تالقىلانعاننان كەيىن قابىلدانعان بولاتىن.
– بۇل ەلىمىزدە العاش رەت قولعا الىنعان جاڭا باستاما ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋ ارقىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ازىرلەپ, اسا اۋقىمدى قاناتقاقتى جوبانى ىسكە قوستىق, – دەيدى «قازاگرو» اق وكىلى قانات جاۋىمباەۆ.
ەندەشە, ىسكە ءسات دەيىك, بىراق, ەلىمىزدە باسى جاقسى باستالىپ, اياعى ساتسىزدىككە ۇشىراعان تالاي جوبالار دا از بولعان جوق, دەگەنمەن, «ەرتىس-اگرونىڭ» اتالعان جۇمىسى جالعاسىن تابا بەرەتىندىگى ءسوزسىز.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى