كەشە استانا قالاسىنداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ XV وتىرىسى ءوتتى
وعان قاتىسۋشىلار بىلتىر وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ V سەزىنىڭ جانە حاتشىلىقتىڭ XIV وتىرىسىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا پىكىر الماستى. ودان بولەك, كۇن تارتىبىندە تاعى باسقا بىرقاتار ماسەلە قارالدى.
وتىرىستى اشقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 31 مامىر كۇنى وتكەن «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا سەزدە قارالاتىن ماسەلەلەردىڭ وتە ماڭىزدى ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەگەنىن اتاپ ءوتتى. سەنات توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, كونفەرەنتسيا بارىسىندا تەررورعا قارسى ارەكەتتەردىڭ قاتارى تولىعىپ, اتالعان ز ۇلىمدىقپەن كۇرەستە پارلامەنت مۇشەلەرى مەن رۋحاني قايراتكەرلەردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزى قالاندى.
ق.توقاەۆ حاتشىلىق ءمۇشەلەرىنىڭ قولداۋىمەن V سەزدىڭ قورىتىندى دەكلاراتسياسىنا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بەس ۇندەۋى» ەنگەنىنە نازار اۋداردى. «بۇل ۇندەۋلەردە بارلىق ءاسكەري جانجالداردى توقتاتۋ جانە ءبىتىم جاريالاۋ, كەز كەلگەن ساياسي قاراما-قايشىلىقتى شەشۋدە كۇش قولدانۋدى باتىل تۇردە تەرىسكە شىعارۋ, ءىرى دەرجاۆالار اراسىنداعى سەنىمسىزدىك شىڭىراۋىنىڭ ۇلعايا ءتۇسۋىن جويۋ, دىنارالىق ارازدىقتاردى تۇتاندىرۋ ءۇشىن ماسس-مەديانى قولدانۋ تاجىريبەسىن توقتاتۋ, سونداي-اق, كەدەيشىلىك, اشتىق, ەپيدەميا, جۇمىسسىزدىق, تابيعي زۇلماتتار مەن تەحنوگەندىك اپاتتار پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن ءدىني جانە ساياسي كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولعانى بەلگىلى. اتالعان «بەس ۇندەۋ» لايىقتى قولداۋ تاۋىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى ماسەلەلەردى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-سەسسياسىندا جانە «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە دە كوپشىلىكتىڭ نازارىنا ۇسىندى», – دەدى ق.توقاەۆ.
وسىلايشا, سەنات توراعاسى بىلتىرعى V سەزدى قورىتىندىلاپ, ونىڭ تابىستى وتكەنىنە توقتالدى. سونداي-اق, ول سول ءىس-شاراعا قاتىسقان بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋننىڭ «تىنىشسىز كەزەڭدە ءدىني كوشباسشىلاردىڭ ءرولى اسا ماڭىزدى» دەگەن ءسوزىن ەسكە الىپ: «ولار ورتاق ماسەلەلەردى شەشۋ مەن بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزۋدە جالپى نەگىزدى ۇسىنا وتىرىپ, قوعامداستىقتاردى بىرىكتىرۋ جولىندا ءدىني بايلانىستىرۋشى قىزمەتىن اتقارادى. سەبەبى, قازىرگى تاڭدا ءدىني كوشباسشىلاردىڭ سەزى جاھاندىق «رۋحاني ديپلوماتيانىڭ» ماڭىزدى ينستيتۋتىنا اينالىپ ۇلگەردى», – دەدى.
سونىمەن قاتار, جيىن بارىسىندا دىنارالىق ۇنقاتىسۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن استانا حالىقارالىق سىيلىعى مەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ قۇرمەت مەدالىنىڭ تاعايىندالعانى, سونداي-اق, بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم مۋزەيىنىڭ اشىلاتىنى بەلگىلى بولدى. بۇل جونىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى مارات ءازىلحانوۆ باياندادى. «اتالعان سىيلىق پەن مەدالدى تاعايىنداۋ تۋرالى باستامانى العاش بولىپ بىلتىرعى V سەزدە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوتەردى. وسىدان كەيىن حاتشىلىق سەزد ناگرادالارى مەن مۇراجايدىڭ تۇجىرىمدامالارىن ءازىرلەدى. سونىڭ نەگىزىندە سىيلىق پەن مەدال «دىنارالىق ۇنقاتىسۋدى نىعايتۋدا كورنەكتى ۇلەسى مويىندالعانى ءۇشىن» انىقتاماسىمەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى مەن بەلسەندىلەرىنە, قوعام جانە ساياسي قايراتكەرلەر مەن ۇيىمدارعا بەرىلۋى ءتيىس دەگەن باستامالار قولداۋعا يە بولدى. ماراپاتتاۋ تۋرالى شەشىمدى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ توراعالىعىمەن ءدىني كوشباسشىلار كەڭەسى قابىلدايدى», – دەدى ول.
ال جاڭا مۋزەي تۋرالى م.ءازىلحانوۆ: «مۋزەي الەمدىك ءجانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى مەن ونىڭ تاريحي ءرولىن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان قۇجاتتار مەن ارتەفاكتىلەردى جانە باسقا دا ماتەريالداردى جيناقتاۋ ماقساتىندا قۇرىلادى. سونداي-اق, ول جەردە مادەنيەتتەر مەن دىندەر ۇنقاتىسۋىن دامىتۋ ماقساتىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. حاتشىلىق مۇشەلەرى مۋزەيدىڭ حالىقارالىق بولۋى جانە الەم ەلدەرىندە كوشپەلى كورمەلەر وتكىزۋى كەرەكتىگى تۋرالى ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. ودان بولەك, جاڭا نىساننىڭ ارنايى ۆەب-سايتى ىسكە قوسىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون», – دەدى. ۆيتسە-مينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۋزەي استانا قالاسىنداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ورنالاسپاق.
وتىرىس بارىسىندا قارالعان كەلەسى ماسەلە 2018 جىلى وتەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VI سەزىنىڭ تاقىرىبى بولدى. قاتىسۋشىلار سوڭعى جىلدارداعى لاڭكەستىك سىن-قاتەردىڭ كۇشەيگەنىن ەسكەرىپ, كەلەسى جيىندى وسى ماسەلە ءتوڭىرەگىندە وتكىزۋدى ءبىراۋىزدان قولدادى. ناتيجەسىندە «ءدىني كوشباسشىلار قاۋىپسىز الەم ءۇشىن» تاقىرىبى بەكىتىلدى. وسىعان وراي VI سەزدە «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتىڭ تۇجىرىمداماسى رەتىندە», «اۋىسپالى گەوساياساتتاعى ءدىن. ادامزاتتى بىرىكتىرۋ ءۇشىن جاڭا ءمۇمكىندىكتەر», «ءدىن جانە جاھاندانۋ: سىن-قاتەرلەر مەن جاۋاپتار», «ءدىني كوشباسشىلار مەن ساياسي قايراتكەرلەر ەكسترەميزم مەن تەرروريزمدى ەڭسەرۋدە» اتتى ءتورت سەكتسيا جۇمىس ىستەيتىن بولدى.
ءىس-شارا سوڭىندا حاتشىلىقتىڭ XVI وتىرىسى وتەتىن جەر مەن مەرزىمى بەلگىلەندى. سوعان سايكەس, ونىڭ مۇشەلەرى كەلەسى جىلدىڭ 9 تامىزىندا استانادا باس قوساتىن بولدى.
ەلامان قوڭىر,
«ەگەمەن قازاقستان»