...رەداكتسيادان تاپسىرما ءتۇستى. «جاقسى گازەت كەيدە ويىڭدى ءدوپ باسىپ وتىرادى-اۋ!» – دەپ رازى بولىپ قالدىم. ءوزىم دە وسى تەلەديدار تەرەزەسى ارقىلى الدەبىر تولعاندىرعان تاقىرىپتاردى قاۋزاعىم كەلىپ جۇرگەن. سوعان تۇرتكى بولدى.
نە تۋرالى جازام دەپ كوپ ويلانبادىم. سەبەبى, كوڭىلدىڭ ءوز قالاۋى ءبارىن كۇنىلگەرى ايقىنداپ قويعانداي-تىن. تاڭداۋىم بەلگىلى تەلەجۇرگىزۋشى دانا نۇرجىگىتتىڭ «دارا جول» باعدارلاماسىنا ءتۇستى.
ۇمىتپاسام, «قازاقستان» تەلەارناسىنىڭ بۇل حابارىنا باۋىر باسۋىم ءانشى, اقىن, سازگەر ەلەنا ابدىحالىقوۆانىڭ دارا جولىنا ارنالعان كورسەتىلىمنەن باستاۋ العان ءتارىزدى. ابىشتەي ابىزدىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنگەن وسىناۋ بىرەگەي تالانت يەسىنىڭ تاعدىر, تالايى, شىعارماشىلىقتىڭ ازاپتى كورىگى, رۋحاني تولىسقان ءومىرى, ارال تولقىنىنداي تەربەلگەن تىنىمسىز كوڭىلى ءتانتى ەتكەن. «ەسىڭە مەنى العايسىڭ» ءانىن ماديناعا سىيلاۋى تالانتتىڭ تالانتقا تامسانا ءۇن قاتقانىنداي ەدى! مۇقاعاليدان اۋىسقان مۇڭ ەلەنانىڭ ەمىرەنگىش, نازىك جۇرەگىن سىزداتىپ, مۇڭنان قۋانىش جاساپ بەرگەندەي بولدى. اتتەڭ-اي, ءمادينانى نەگە جوعالتىپ الدىق دەسەك تە, ونىڭ انىمەن, ۇنىمەن قوشتاسپاعانىمىز – قازاققا تارتقان تاعدىر سىيى! حاباردىڭ «ر.S.» تۇيىنىندە دانا تاپقىر قويىلعان ساۋالدارىنا ەلەنادان تۇشىمدى جاۋاپ الىپ جاتتى. ناعىز شارىقتاۋ شەگى وسى! «جالعىزدىق مۇمكىن باعىم دا شىعار...» دەگەن سىڭايدا ەلەنا مەيىرىمدى كوزىن وتكىر ءسۇزىپ وتىر. جالعىزدىققا قاھارلانىپ, جالپىنىڭ باقىتى ءۇشىن, الەمنىڭ الاڭسىز بەيبىت ومىرمەن, ماحابباتپەن الديلەنۋى ءۇشىن وسى كۇيىن, تىرشىلىگىن ەشقاشان مانسۇق ەتكىسى كەلمەيتىنى جانارىنان وتتاي شاشىلىپ تۇر ەدى... شىعارماشىلىق قۇدىرەتى وسى بولسا كەرەك! جارايسىڭ, ەلەنا! ءابىش اعاڭنىڭ ءبىر ايتقانى بار ەدى: «باقىت – قولىڭنىڭ قيمىلىندا, كوڭىلدىڭ پيعىلىندا!» – دەپ. كوڭىلىڭ ءوسسىن, تازا پيعىلدى, جاقسى نيەتتى ۇلت ارۋى! دەمەك, سەن – باقىتتىسىڭ! حاباردىڭ ءون بويىندا باقىت لەبى ەسىپ تۇرۋىندا دا سونداي شاتتىق سىرى سالتانات قۇرعانى انىق. وسىلايشا كورەرمەندەرىڭدى دە باقىتتى ەتە الدىڭ. ويلاندىردىڭ! دانانىڭ دا كوزدەگەنى وسى مۇرات ەمەس پە!
«دارا جولدىڭ» كەيىنگى ءبىر حابارىندا ءانشى, سازگەر ابيىربەك تىناليەۆ: «جالعىزدىقسىز ەشنارسە جازىلمايدى»,– دەي كەلىپ, ءوزىنىڭ «قوس جالعىزدىق» اتتى حيكاياتى بار ەكەنىن سىنالاپ ءوتتى. ونىڭ دا سان قىرلى بەينەسىن دانا جارقىراتا اشىپ بەردى. ءوزىنىڭ قىنۋلى, قىمبات, سارا تۇسىنىك سوزدەرىمەن قوسا, ستۋديا قوناقتارىن ورتاق اڭگىمەگە تارتا بىلۋىمەن-اق حابارىنىڭ ۇتقىرلىعىن ۇشتاي تۇسەتىنى سەزىلەدى. نە حابارىنىڭ ءسوزى, نە شەبەرلىگى شىڭدالعان دانانىڭ ءوزى تارتىپ تۇرماسا, كورەرمەن ءىلتيپاتىنا بولەنە الماس ەدى عوي. ياعني, ءجۇرگىزۋشى «ديريجەرلىك» قابىلەتىن ابدەن شيراتقان ەكەن. كورەرمەننىڭ كوزىن عانا ەمەس, جان دۇنيەسىنىڭ ءلاززات-پەرنەسىن ءدوپ باسۋىمەن دە ەرەكشەلەنەدى.
دانانىڭ كەزەكتى قوناقتارىنىڭ ءبىرى الامان ايتىستىڭ اقتانگەرى نادەجدا لۋشنيكوۆا بولدى. انا ءتىلىمىزدىڭ ناعىز ناسيحاتشىسى. قازاق ءۇشىن قازاقتان بەتەر نامىسشىل. ءسوزى مايدا, جۇرەگى نۇرلى. «ءيى قانباعان قامىردى ەتكە سالما!» – دەپ ەدى باتىر باۋىرجان اتام. قانداي تاعىلىم! اماناتقا ادالدىعى ەكەن عوي, ابىرويى اسقاقتاپ جۇرگەنى. ءتۇيىن ساۋالىندا دانا: «ومىردە نەنى قيمايسىز؟» – دەپ قولقالادى. نادەجدا: «شىققان كۇندى, باتقان كۇندى قيمايمىن!» – دەگەندە, ءومىردىڭ ءبىر ساتتىك ساۋلە ەكەندىگىنە انىق كوز جەتتى.
امانكەلدى ايتالى! رەسەيدە تۋىپ, اتاقونىسىنىڭ التىن ايدارلى ۇلى اتانعان ەرەسەن تۇلعا! تەرەڭ ويلى فيلوسوف عالىم. اقتوبەدەن ارنايى اتباسىن بۇرعان. وزىنە ارنالعان قولپاش ولەڭگە بالاداي قىسىلىپ, ءتىپتى شامدانىڭقىراپ قالدى. يماندىلىعى, كىشىپەيىلدىگى كوزگە ۇرادى. قوعامداعى جەمقورلىق دەرتىنىڭ اسقىنعاندىعىنا تويتارىس بەرە اعىنداپ: «باي ادام تازا بولمايدى, تازا ادامنىڭ باي بولۋى ەكىتالاي», – دەپ قويىپ قالدى. الدە دۇرىس, الدە بۇرىس...وتىز ەكى تىستەن شىعىپ كەتتى... ايىز قاندى!
وسى ابەكەڭ, قاسىنداعى زايىبىن نۇسقاپ بىرەر ءسوز ايتقاندا, ءتىپتى, تەلەديدار ەكرانى دا كۇڭىرەنىپ كەتكەندەي بولدى. دانانىڭ دا جانارى دىمقىلداندى... كورەرمەندەرگە نە جورىق؟ بىلاي بوپتى. العاشقى جارى دەرتتەن قايتىس بولىپ, ازا تۇتىپ جۇرگەندە وسى كىسىمەن ءسوز بايلاسادى. بالالارىنىڭ تۋعان اناسىنداي جاراسىپ كەتىپتى. ءبىر كۇنى كىشكەنە قوراپشاعا قارا توپىراق سالىپ, گۇل وسكىنىن ەگىپ جاتقاندا, مۇنىڭ سىرىن سۇرايدى عوي. ابەكەڭنىڭ جارىنىڭ قۇلپىتاسى ەتەگىن القىزىل گۇلدەرمەن كومكەرمەك ەكەن... «مەن سول ءسات, بۇل كىسىنى بۇرىنعىدان بەتەر ارداقتاي ءتۇستىم!» – دەدى اتپال ازامات باسىن يە ەگىلىپ. ارعى جاعىن ايتۋعا ءسوز جەتپەيدى.
ون توعىز جاسىندا اۋعان سوعىسىنىڭ قيامەتىن كەشكەن, ءبۇگىندە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى باقىتبەك سماعۇل «دارا جولدىڭ» كەيىپكەرلىگىنە بەكەر تاڭدالماعانى انىق. ەڭبەگى, ەرلىگى, حالىققا قالاۋلىلىعى, اقىندىعى, ۇلتجاندىلىعى – ءبارى-ءبارى قاي تالاپقا دا سايما-ساي. ول بىرنەشە رۋحتى كىتاپتاردىڭ اۆتورى, ول تۋرالى «مەن كورگەن سوعىس» دەرەكتى ءفيلمى تۇسىرىلگەن. اسكەريلەردىڭ «ارمىسىڭ, ايبىندى ساربازدار!» – دەپ ءبىر ۇلگىدە جاڭاشا سالەمدەسۋىن ەلباسىنا بەكىتتىرىپ العان ءتىلى مەن ءدىلى بەرىك جان. انە, وتان قورعاۋشى كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان حاباردا قاق جارىلىپ ساپ تۇزەگەن جاۋىنگەرلەردىڭ ورتاسىندا دانا دا الگىندەي تارتىپپەن ءسالەمدەسىپ, قولىن كۇنقاعارىنا قويىپ, نىق ادىمداپ بارادى. جاس كورەرمەندەردىڭ اسكەرگە الىنباققا دەگەن دەلەبەسى قوزا ءتۇسكەندەي. «دارا جول» ناعىز تاربيە قۇرالىنا اينالىپ كەتىپتى.
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ن.مىشباەۆا مەن ۇستاز, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ا.ميرازوۆانىڭ دارا جولدارى دا تاعىلىمدى ءارى قىزعىلىقتى ءورىلدى. باقىتتى التىن نەمەسە قازىنا ىزدەگەندەي ءىزدەمەيدى ەكەن. ونى ءبىر باسىندا قاجىر-قايرات, ءبىلىم, ىسكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى جەتىپ-ارتىلاتىندار عانا جاساپ الادى ەكەن. وسى ەكى تۇلعانىڭ بويىنان سونداي ءورشىل مىنەز كەسەكتەلىپ كورىندى.
تالانتتى تەلەجۇرگىزۋشىنىڭ ىزدەنىمپازدىعى, قولتاڭباسى ءسۇيسىنتەدى. «دارا جول» ناقتى تاقىرىپتىق حابارلارعا دا اۋىسا باستاعانداي. مىسالى, ومىردەن ءوتىپ كەتكەن «تاماشانىڭ» تارلاندارىنا» ارنالعان كورسەتىلىم بۇگىندە ءازىل-وسپاقتى ءسال-ءپال ارزانداتىپ العاندارعا ۇلكەن ساباق بولارى حاق.
بۇگىن «دارا جولعا» كەڭىنەن توقتالعانىمىزبەن, قازاق تەلەارنالارىنىڭ باسقا دا اۆتورلىق مازمۇندى باعدارلامالارى جەتكىلىكتى. كورەرمەندەردىڭ كوزايىمى بولىپ ۇلگەرگەن «ايتۋعا وڭاي...» (ب.قۇرانبەك), «ءسىز نە دەيسىز؟» (م.سادىق), «سەرپىلىس» (م.ابەنوۆ), «سىرلاساۋ» ء(ا.سەيفوللا), «وتباسى» (ج.ايجانوۆا), «ايەل باقىتى» (ل.سۇلتانقىزى), ت.ب. تاعىلىمدى تەلەجوبالار جۇرتشىلىق ىقىلاسىنا بولەنۋدە. ارينە, كەمشىلىكسىز ەشنارسە بولمايدى. ول جاعىن سانامالاپ جاتپادىق. ءبىزدىڭ ماقسات – وسى حابارلاردىڭ جالپى قاجەتتىلىگىنە كوز جەتكىزە ءتۇسۋ ەدى.
«رەيتينگ, ادەتتە, تانىمالدىقتان كەيىن جۇرەدى. اۋەلى كوپتىڭ اۋزىنا ىلىنەسىڭ, سودان كەيىن عانا كورەرمەندەرىڭنىڭ قاتارى ارتا باستايدى», – دەپ تەلەبىلگىر ارمانجان بايتاسوۆتىڭ ايتقانىنا قوسىپ-الۋ قيىن-اق. جوعارىدا تىزىمدەگەن اۆتورلاردىڭ ءبارى دە سونداي تالعامعا ساي تارپاڭ تەلەتۇلعالار ەكەندىگىندە داۋ جوق!
قايسار ءالىم
استانا