ونى قالىپتاستىرۋدا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ الاتىن ورنى ايتارلىقتاي
الدا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ حاتشىلىعى ۇيىمداستىراتىن «ءدىن تەرروريزمگە قارسى» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنىڭ بۇگىنگىدەي مازاسىز زاماندا الاتىن ورنى مەن ۋاقتىلىعى زور ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسى جاھاندىق دەڭگەيدەگى القالى باسقوسۋ قارساڭىندا ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن ءدىنارالىق كەلىسىم, ياعني قوعامداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلار رەتىندە وسى ەكى ماسەلەگە قاتىستى ويىمىزبەن ءبولىسۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.
بۇل تۇرعىدا الدىمەن اتاپ وتەتىن جايت – حالىقارالىق ارەنادا جاۋاپتى ءارى سەنىمدى ارىپتەس جانە جاھاندىق ۇنقاتىسۋ الاڭىنىڭ باستاماشىسى رەتىندە قازاقستاننىڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرعان جەتىستىكتەرى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان مويىندالعان. وسى ورايدا, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم, بارلىق ادامداردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن تەڭدىگى قازاقستان قوعامىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ فورمۋلاسى بولىپ كەلە جاتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ كۇش-جىگەرىن اتالعان قۇندىلىقتاردى حالىقارالىق ارەنادا ورنىقتىرۋعا جۇمىلدىرۋدا.
سوڭعى جىلدارى ءارتۇرلى فاكتورلارعا بايلانىستى الەمدە ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ورىن الىپ وتىر.
حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىنە قاراماستان, جەر شارىنىڭ ءارتۇرلى ايماقتارىنداعى قاقتىعىس وشاقتارى ازايار ەمەس. حالىقارالىق تەرروريزم قاۋپى وسە ءتۇسىپ, سالدارىنان مىڭداعان كىناسىز ادام كوز جۇمىپ, ون مىڭداعان ادام باسپانالارىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولۋدا. بۇگىنگى كۇندە اسكەري قاقتىعىستار ورىن الىپ وتىرعان ەلدەردەن جان ساۋعالاعان سان مىڭداعان بوسقىنداردى قابىلداپ وتىرعان باتىس ەۋروپا ەلدەرى دە وسىنداي جاعدايلاردىڭ سالدارىمەن بەتپە-بەت قالۋدا.
حالىقارالىق قوعامداستىق وسى جانە باسقا دا زاماناۋي قاۋىپ-قاتەرلەرگە جاريالىلىق, ءوزارا قۇرمەت جانە ءوزارا تۇسىنىستىك قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا پاراديگمالارىن قۇرا وتىرىپ جاۋاپ بەرۋى ءتيىس.
وسى باعىتتا قابىلدانعان ارەكەتتەردىڭ جالپىعا ورتاق ۇستانىمى بارلىق مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋگە, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋگە تۇعىرلانۋى ءتيىس.
مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميت جۇمىسى اياسىندا الەمدىك قوعامداستىقتى قۇراپ وتىرعان ۇلتتاردىڭ زاماناۋي قوعامداعى سوعىستار مەن قاقتىعىستاردى بولدىرماۋعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىگىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى» ىرگەلى قۇجاتىن ۇسىندى.
وسى رەتتە, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە ءوزارا ءتۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بۇعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 2003 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرى دالەل بولا الادى.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى وسى جىلدار ارالىعىندا ونىڭ شەڭبەرىندە ءارتۇرلى دىندەر مەن مادەنيەتتەر وكىلدەرىنىڭ اراسىندا بەيبىتشىلىك پەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋدىڭ, جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن بىرەگەي ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالىپ ۇلگەردى.
سەزدىڭ جاسامپازدىق الەۋەتى ۇنقاتىسۋ مەن كەلىسىمدى نىعايتۋدىڭ نەگىزى بولىپ قانا قويماي, بۇدان كەيىن دە مەملەكەتتەر مەن قوعامداردىڭ ادامزاتتىڭ ماڭىزدى باسىمدىقتارى بولىپ تابىلاتىن بەيبىتشىلىك, كەلىسىم, ءوزارا قۇرمەت, ۇيلەسىم مەن ىنتىماقتاستىقتا تۇراقتى دامۋىنىڭ ىرگەلى تۇعىرناماسى رەتىندە قالا بەرەتىن بولادى.
وسى تۇرعىدان ايتار بولساق, ءدىنباسىلاردىڭ, ساياساتكەرلەردىڭ, ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ, جالپى العاندا, ىزگى نيەتتى بارلىق ادامداردىڭ بەلسەندى ءرولى وسىناۋ ستراتەگيالىق ماقساتقا قول جەتكىزۋدىڭ باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
وسىنداي ىزگى باستامانىڭ نەگىزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە, ەلوردامىز استانادا قالانعاندىعى قۋانتادى.
سەزدىڭ دامۋ ديناميكاسى فورۋم بەدەلىنىڭ تۇراقتى ءوسىپ وتىرعانىن, ونىڭ زاماناۋي الەمدە تۋىنداپ وتىرعان كۇردەلى ساۋالدارعا بىرلەسىپ جاۋاپ ىزدەۋ ۇدەرىسىندە ىقپالىنىڭ ارتىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. سوندىقتان استانا دىنارالىق فورۋمى شەڭبەرىندە ءدىني ليدەرلەردىڭ, ساياسي جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ, ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اساتىن دايەكتى ۇنقاتىسۋدىڭ وزەكتىلىگى ارقاشان ساقتالىپ قالا بەرەدى.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزدەرىنىڭ جۇمىسى شەڭبەرىندە ساياسي قايراتكەرلەردەن عانا ەمەس, سونداي-اق, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنەن ۇلكەن كۇش-جىگەر سالۋدى تالاپ ەتەتىن مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋىنىڭ, دىنارالىق جانە ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ ۇيلەسىمدىگىنىڭ جاڭا مودەلىن ورناتۋ جان-جاقتى تالقىلانادى. استانا فورۋمىنىڭ قىزمەتىنىڭ نەگىزىنە تەڭ قۇقىقتىلىق, ءوزارا قۇرمەت, ءبىر-ءبىرىنىڭ مۇددەلەرىن مويىنداۋ, ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىك قاعيداتتارى سالىنعان.
بۇگىنگى تاڭدا ادامزاتتىڭ بولاشاعىنا نەمقۇرايلى قارامايتىن بارلىق ادامداردىڭ جەر بەتىندە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ بويىنشا اۋقىمدى ديالوگتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق باستامالارىنىڭ شىنايىلىعى مەن ومىرشەڭدىگىنە سەنىمدى بولۋى وسىعان نەگىزدەلەدى.
وسى رەتتە, «ءبىر ادام جەردە ءىز قالدىرادى, ءجۇز ادام – سوقپاق تەبەدى, مىڭ ادام – جول سالادى» دەيتىن ءومىر دانالىعىن باسشىلىققا الار بولساق, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى الداعى ۇزاق ۋاقىتتار بويى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ, بەدەلدى ساياسي قايراتكەرلەردىڭ, ءىرى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارىنىڭ جاھاندىق ۇنقاتىسۋ الاڭى رەتىندە دىنارالىق جانە مادەنيەتارالىق سۇحباتتى ىلگەرىلەتۋدىڭ, زاماناۋي الەمنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ پارمەندى قۇرالى بولىپ قالا بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن.
مارات ءازىلحانوۆ,
مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى