شاپقان اتتاي, اتقان وقتاي ءومىر ەكپىنىنە بىرەۋ شىدايدى, بىرەۋدىڭ باسى شىر اينالادى. مۇنداي بولجاۋى قيىن ساتتەر قۋلىق-سۇمدىقتان ادا, بولمىسى تازا, بىردە دانا, بىردە بالا تالانتتارعا, ءتىپتى, قيىن سوعىپ جاتادى. سونداي تاعدىرلى تالانتتاردىڭ ءبىرى ومىردەن ەرتە كەتكەنىمەن ارتىنا ولمەس مۇرا قالدىرعان قالامگەر تولەۋبەك جاقىپباي ۇلى ەدى. ۇمىتىلىپ بارا جاتقان ءتىل مايەگى حاس شەبەرىنىڭ قايتا تۇلەۋىنە, «قىران» اتتى كىتابىنىڭ جارىق كورۋىنە ۇيىتقى بولعان ايتۋلى اقىن نەسىپبەك ايت ۇلى, جيناقتى دايىنداعان ەلدوس توقتارباي, قارجىلاي دەمەگەن قانى بار قازاق جانىبەك ەلەكباەۆ ەكەنىن ەسكە سالا كەتەيىك. بۇگىنگىدەي تولعاۋى توقسان ۋاقىتتا ىزدەۋشىسى جوقتار, كىم دە بولسا قالتارىستا قالىپ قويا بەرەرى انىق.
تۋما تالانت تولەۋبەك جاقىپباي ۇلى تۋرالى سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كوتەرىلگەن قابىرعالى قالامگەرىمىز, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى قابدەش ءجۇمادىلوۆ: «ول ادەبيەتكە جول-جونەكەي قوسىلعان كولدەنەڭ كوك اتتى ەمەس, ەس بىلگەننەن تارتىپ ءسوز ونەرىنىڭ «دەرتىنە» شالدىققان, ادەبيەت ءۇشىن دۇنيەنىڭ وزگە كوپ قىزىقتارىن تارك ەتكەن ونەردىڭ ناعىز بەلبالاسى بولاتىن» دەي كەلىپ, ول شىعىس تۇركىستان قازاقتارىنىڭ جاڭا باعىتتاعى جازبا ادەبيەتىن باستاۋشىلاردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتىپ, «تولەۋبەك تۆورچەستۆوسىندا قىران قۇس – قاشاندا ەرلىك پەن قايسارلىق سيمۆولى. جارالى قىران قاپىدا مەرت بولعان ەرلەر بەينەسىن تانىتادى.
ونەر كيەسىن, ءسوز يەسىن باعالاعان حالىق وكىلدەرى وتكەن جۇما كۇنى ەلورداداعى ساكەن سەيفۋلليننىڭ مۇراجايىندا تولەۋبەك جاقىپباي ۇلىنىڭ الدا ايتقان «قىران» اتتى ءبىر تومدىعىنىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزدى. العاشقى ءسوزدى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نەسىپبەك ايت ۇلى الىپ, اقىننىڭ ءومىر جولىنا توقتالىپ, ارتىندا قالعان مۇراسىنىڭ جارىق كورۋىنە ءىلتيپات تانىتقان ج.ەلەكباەۆ پەن ب.قاسىمبەكوۆتەرگە العىسىن ءبىلدىردى. بۇدان كەيىنگى ءسوز بۇگىنگى قازاق پروزاسىنىڭ كورنەكتى وكىلى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى تولەن ابدىككە بەرىلگەندە ول: ادام ءومىرىنىڭ بالالىق شاعىنان كەمەلدىك كەزەڭگە جەتكەنگە دەيىنگى كەزەڭدەرىن تاراتا ايتىپ, تولەۋبەكپەن جوعارى وقۋ ورنىندا بىرگە وقىعانىن, «جالىن» جۋرنالىن باسقارىپ جۇرگەندە ءبىر تۋىندىسىن جاريالاعانىن تىلگە تيەك ەتىپ, سول شىعارماسىندا سالت-ءداستۇردى ادەمى سۋرەتتەگەنىن جەتكىزدى. «ومىردە جاقسى ادامدار ولمەسە ەكەن دەپ تىلەيسىڭ, ارتىندا ۇرپاق, مۇرا قالسا ەكەن دەپ ويلايسىڭ. مىنە, تولەۋبەكتى ءولدى دەۋگە بولا ما؟ جوق. ارتىندا مۇرا دا, ۇل دا, قىز دا قالىپتى. تاۋبە دەيىك وسىعان. ولگەندەردى ۇمىتپايىق, جاقسى ءسوزىن, جاقسى ءىسىن ەسكە الايىق!», دەپ ءسوز اياعىن ءتۇيدى.
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, ايتۋلى قالامگەر قاجىعالي مۇحانبەتقالي ۇلى تولەۋبەكتىڭ تۋىندىلارىن تاراتا ايتىپ, كەيىپكەرلەرى لاشىن, سۇڭقار, قىران بولسا, ءوزى دە سونداي سۇيكىمدى مىنەزى بار ازامات بولعانىن, ويلاۋ جۇيەسى تازا قازاقى ەكەنىن اتاپ ايتتى. «لاشىن» دەگەن ادەمى اڭگىمەسى بار. سوندا سۋرەتتەلەتىن لاشىن قانداي بولسا, ءوزى دە سونداي كەلىستى ەدى. ال قىزمەتتەس بولعان, قاتار جۇرگەن جازۋشى قازتاي ابىشەۆ اتى ۇمىتىلىپ, شىعارماسى ەستەن قالىپ بارا جاتقان تۇستا تولەۋبەكتى تۇلەتكەن ازاماتتارعا العىسىن ءبىلدىرىپ, قازاق ءسوزىنىڭ ءىنجۋ-مارجانى ادەمى كورىنىس تاپقان پوۆەستەرى مەن اڭگىمەلەرىنە تەرەڭدەپ بارىپ, تاعى ءبىر تالانت يەسى, جولى بۇرالاڭ بولىپ ومىردەن جارق ەتىپ وتە شىققان تولەۋجان ىسمايىلوۆ ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى دوستىقتى دا ەسكە ءتۇسىرىپ, قاتاردا جۇرگەندە قاراپايىم شىعارما جازعاندا قىرانداي شىرقاۋ بيىككە كوتەرىلىپ كەتەتىنىنە دە دالەل-دايەكتەر كەلتىردى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا