ساۋران ءھام ساباقتاستىق

«ورنىندا بار وڭالار» دەگەندى جەتىمگە عانا ەمەس, جەتىمنىڭ كۇيىن كەشكەن كونە جۇرتقا دا ايتۋعا بولاتىنداي. ەجەلگى اق وردانىڭ ورتالىعى بولعان ساۋران قالاسىنىڭ كونە جۇرتىنا كوز تىگە وتىرىپ, وسىنداي ويعا قالاسىڭ... ءحىى عاسىردا ءىرى ساۋدا ور­تالىعى رەتىندە ىرگەتاسى قالانعان ساۋراندا وركەنيەتتىڭ ءىزى بول­عاندىعىن قۇجات­تار ايگىلەيدى. قالا تۋرالى العاشقى دەرەكتەر ح عاسىرداعى ەڭبەكتەردە كەزدەسەدى. اراب تاريحشىسى ماقديسي ءوز شىعارماسىندا «ساۋران – جەتى قابات دۋالمەن قورشالعان ۇلكەن قالا, ونىڭ ىشىندە رابات, مەشىت بار», دەپ جازعان ەكەن. حالىق اراسىنا يسلام ءدىنىنىڭ كەڭىنەن تارالۋىنا قالا ورتاسىنداعى ىرگەلى سول مەشىت ىقپال ەتكەن كورىنەدى. قازىرگى كەزدە ساۋران قابىر­عالارى مەن مۇنارالارىنىڭ قال­دىقتارى بار, اۋدانى 550-800 مەتر بولاتىن دوڭگەلەك الاڭ. قالانى قورشاعان دۋالدىڭ سىرت جاعىندا كوپتەگەن كانالداردىڭ ىزدەرى ساقتالعان. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارى قالانىڭ VII-XVIII عاسىرلارعا جاتاتىنىن دالەلدەيدى (قازاق مادەنيەتى. ەنتسيكلوپەديالىق انىقتامالىق. الماتى: «ارۋنا Ltd.» جشس, 2005). «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» قازاق, قۇدايعا شۇكىر, تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىپ, ءۇزىلىپ كەتە جازداپ بارىپ امان قالعان ءۇمىت قايتا جالعاندى. ءبىر كەزدەرى ساۋراندا قونىستانعان حالىقتىڭ ۇرپاعى ەندى جاڭا جۇرتقا – ارقاعا قونىس تەپتى. سارىارقانىڭ توسىنەن جاڭا ەلوردا بوي كوتەردى. بايىرعى اق وردانىڭ اتاۋى قايتا جاڭعىردى. ەلوردانىڭ تورىنە ەلباسىنىڭ اقورداسى ورنىقتى. زامانىندا ساۋراننىڭ ورتاسىندا ءبىر مەشىت بولسا, بۇگىندە باس قالا­نىڭ ءون بويىندا ىرگەلى ءۇش مەشىت جاما­عاتىنا يماندىلىق ءنارىن ءسىڭىرىپ جاتىر... كەزدەيسوق ەشتەڭە جوق تە­گىندە. ساۋران مەن استانا اراسىندا عاسىرلارعا سوزىلعان تاريحي-رۋحاني ساباقتاستىق بار ەكەندىگىنە, ءسىرا, تالاس بولماسا كەرەك. ساۋراننىڭ وتكەن تاريحىنان, استانانىڭ قازىرگى بول­مىسىنان وسىنى اڭعاردىق. ەن­دەشە, تاريحتىڭ تەرەڭىنەن باستاۋ العان سول ساباقتاستىق الداعى عا­سىرلارعا دا جالعاستى بولعاي. شولۋشى مەن سۋرەتشى