نەگىزى, مالشى ماماندىعىن كەشەگى كەڭەس وداعى كەزىندە قاتتى دارىپتەپ جازدى عوي. ول كەزدە «اعا شوپان» دەگەن ەكىنىڭ ءبىرى قولى جەتە بەرمەيتىن جۇمىس سانالاتىن. ال, قازىر بىزدە مالشىلارعا دەگەن كوزقاراس دۇرىس ەمەس. «پالەنشە قويشى ەكەن» دەسە, كوز الدىمىزعا كۇنىن كورە الماي, قاتقان نان جەپ جۇرگەن بەيشارا بىرەۋدى ەلەستەتەمىز. بىراق بۇگىندە وسى مال باعۋدىڭ ارقاسىندا بىرەۋلەر تۇرمىسىن تۇزەپ, «دجيپ» ءمىنىپ, قالادان پاتەر الىپ, كۇن سايىن ەت جەپ, قىمىز ءىشىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس. ءبىز اڭگىمە ەتكەلى وتىرعان قۇلاندىق سايرامباي دونەنباەۆ وسى شوپاندىقتىڭ ارقاسىندا شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ, ول قۇرعان شارۋاشىلىق وسى ەلدىڭ باعى, قۇت-بەرەكەسىنە اينالىپ وتىرعانى انىق.
اعايىندى دونەنباەۆتار 1996 جىلى ءوز الدىنا شارۋا قوجالىعىن قۇرعان بولاتىن. «شاۋشەن» شارۋا قوجالىعى. ءتوراعاسى – سايرامباي. ەنشى العاندا بارلىعى 300-گە جەتەر-جەتپەس مال بولىپتى.
– بۇل وتە قيىن جىلدار ەدى عوي, – دەيدى سايرامباي اعا بىزبەن اڭگىمەسىندە. – مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاردەم بەرىلمەك تۇگىلى, كوپ-كورىم دۇنيەنىڭ ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتىپ, تالان-تاراجعا ءتۇسىپ جاتقان شاعى بولاتىن. شارۋاشىلىقتىڭ شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ, اياعىنان تۇرىپ كەتۋى وتە قيىنعا سوقتى. ءتىپتى, قاناتىن ەندى جايا باستاعان شارۋاشىلىقتى قايتادان جابامىز با دەگەن دە ويلار تالاي مارتە كەلگەن. بىراق, بارلىق قيىندىققا توزە بىلدىك. تەك 2000 جىلدان باستاپ جاعداي تۇزەلە باستادى. جاڭا عاسىر جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرىپ, قاراعاندىدان 1000 باس قازاقى قوي اكەلدىك. مالدى اسىلداندىرماي جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزە المايتىنىمىزدى ءتۇسىنىپ, پاۆلودار, اقمولا, ورالدان مال جەتكىزدىك. ەت باعىتىنداعى شارۋاشىلىقتى دامىتۋ ءۇشىن رەسەيدەن ءىرى, ەتتى جىلقىلار الىپ كەلدىك.
مىنە, تالاي قيىندىقتى باستان وتكەرىپ, ءتىپتى, تارقاپ كەتۋدىڭ ءسال-اق الدىندا قالعان «ءشاۋشەننىڭ» شارۋاسىن اعايىندى جىگىتتەردىڭ ەڭبەكقور, تالاپشىل, قاناعاتشىل, ءوز ىستەرىن سۇيە بىلگەن ىسكەرلىك قاسيەتتەرى ورگە ءسۇيرەگەنى انىق. بۇگىندە بۇل شارۋاشىلىقتا 21 وتار قوي بار. ەندى 2017 جىلعا دەيىن قوي سانىن 40 مىڭعا جەتكىزۋدى ماقسات تۇتىپ وتىر. تابىن-تابىن جىلقى جايىلىپ ءجۇر. 78 ادام تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى.
– 2005 جىلى كاسىپكەرلىگىمىزدى كەڭەيتۋ ماقساتىندا استاناعا جول تارتىپ, ەلوردا ماڭىنان جەر الىپ, ۇلكەن قاساپحانا سالدىق. قازىر جىلىنا 1000 باس جىلقى, 5000 باس قوي بورداقىلايمىز. باسقا-باسقا, مالشىنىڭ جاعدايىن, تۇرمىسىن ءوزىم جاقسى تۇسىنەمىن. مالشىنىڭ بالاسى بولعاندىقتان ينتەرناتتا وقىدىق. شارۋاشىلىققا قاراستى مالشىلاردىڭ بالاسى بىرەۋگە كىرىپتار بولماسىن دەگەن نيەتپەن اۋىلدان ينتەرنات ءۇيىن سالدىق. بۇل قۇرىلىسقا باس-اياعى 150 ملن. تەڭگە جۇمسالدى. 40 ورىندىق عيماراتتىڭ بارلىق جاعدايى جاسالعان. جيھاز-جابدىق, كورپە-توسەك, تاباق-قاسىعىنا دەيىن الىپ بەردىك, – دەيدى سايرامباي دونەنباەۆ.
«جىلقىنى مىنسەڭ – ات, ىشسەڭ – قىمىز, جەسەڭ – ەت» دەپ جاتادى. شارۋاشىلىق جىلقى مالىنان قانداي پايدا كورىپ وتىر؟ الدە تەك ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى باعىپ, سونى بازارعا ەت قىلىپ ساتىپ پۇلداعانىن عانا ماقتانىش تۇتا ما؟ جوق, سايرامباي قىمىز ماسەلەسىن دە قولعا الىپتى. ءدال قازىر 250 باس جىلقى بايلاپ وتىر ەكەن.
ەندى, مىنە, جاقىندا «ءشاۋشەن» شارۋا قوجالىعى جارلىسۋ اۋىلىنان قىمىزبەن ەمدەۋ ورتالىعىن اشتى. تاۋ بوكتەرىنەن اشىلعان جالپى قۇنى 250 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن قىمىزبەن ەمدەۋ ورتالىعىندا زاماناۋي قوناقۇي, ساۋنا, باسسەين, تاعى باسقا دا نىسانداردىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالعان. سايرامباي دونەنباەۆ مۇنداعى باعا قاراپايىم تۇرعىندارعا قولجەتىمدى بولادى دەيدى. ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, مۇندا ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنىڭ قىمىزبەن ەمدەلۋىنە تەگىن ارنايى ەكى بولمە قاراستىرىلعان.
قىمىزبەن ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ قازىرگى باستى ماسەلەسى جارلىسۋ اۋىلىنان تاۋ ەتەگىنە دەيىنگى 6 شاقىرىمعا جۋىق جولدىڭ جايى بولىپ تۇر. «جول سالىنسا ويعا العان جوبامىزدىڭ ىسكە اسۋى دا جەدەلدەي تۇسەر ەدى», دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى. ەندەشە, تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا داڭققا بولەنگەن سايرامباي دونەنباەۆتىڭ بۇگىنگى تىرلىگى ءاربىر قازاق بالاسىنا ۇلگى-ونەگە بولاتىنى ءسوزسىز.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى,
ت.رىسقۇلوۆ اۋدانى