كەشە استانادا «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ توراعالىعىمەن دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ «قازاقستان-2050» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وتكەن جيىندا ەلىمىزدەگى جەر رەفورماسىنا قاتىستى ماڭىزدى پىكىرلەر, تۇششىمدى ۇسىنىستار ايتىلدى.
ەلىمىزدەگى بەدەلدى 5 ساياسي پارتيانىڭ, ەڭ ءىرى 17 قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ, وڭىرلەردەگى 500-دەن اسا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىرعان دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ «قازاقستان-2050» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ وتىرىسىن مۇحتار قۇل-مۇحاممەد اشتى. ول ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە اتالعان كواليتسيانىڭ قوعامىمىزداعى ىقپالىنا قىسقاشا توقتالىپ ءوتتى.
«وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا وتانىمىزدىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن ورنىقتى دامۋىن, ەكونوميكالىق ورلەۋىن ماقسات ەتكەن ەلىمىزدىڭ جەتەكشى ساياسي پارتيالارى, قوعامدىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارى جالپىۇلتتىق كواليتسياعا بىرىككەن بولاتىن. بۇگىن ءبىز وسى تاماشا ءداستۇردى جالعاستىرا وتىرىپ, جەرىمىزدىڭ تاعدىرى تولعاندىراتىن بارشا وتانداستارىمىزدى ءوز قاتارىمىزعا شاقىرىپ, جەر كودەكسىن بىرىگىپ تالقىلاۋعا بەلسەنە اتسالىسۋىن وتىنەمىز», دەدى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد. سونداي-اق, «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جەر سەكىلدى كيەلى ماسەلەگە قاتىستى زاڭ جوباسىنىڭ تاعدىرى ميتينگىلەردە ەمەس, وسىنداي مەيلىنشە اشىق, انىق جاعدايدا وتەتىن باسقوسۋلار مەن سابىرلى, سالماقتى تالقىلاۋلاردا شەشىلۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان كەيىن سپيكەر جەر رەفورماسى بويىنشا كوميسسيانىڭ ەكى وتىرىسى ءوتىپ, اشىق تالقىلاۋلار ارقىلى كوپتەگەن ماسەلەلەر حالىققا تىكەلەي جەتىپ جاتقانىن, وبلىستاردا قوعامدىق كەڭەستەر قۇرىلعانىن, وعان بارلىق مۇددەلى تاراپتار, قىزىعۋشىلىق تانىتۋشىلار, پىكىر ايتامىن دەۋشىلەر قاتىسا الاتىنىن جەتكىزدى.
«مەملەكەت باسشىسى ميلليونداعان ادامداردىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتەتىن زاڭنامالاردى بۇقارالىق اشىق الاڭداردا, بارلىق وڭىرلەردە تالقىلاۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەنى بارشاڭىزعا ءمالىم. كەز كەلگەن ازامات وسىندا كەلىپ, پىكىرىن ايتا الادى. ءبىز دە وسى ءداستۇردى جالعاستىرىپ, اتالعان ماسەلەنى اشىق تالقىلاۋعا جينالىپ وتىرمىز», دەدى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد.
«اق جول» پارتياسىنىڭ توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى ازات پەرۋاشەۆ ءوز كەزەگىندە جەر رەفورماسىنا قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
«اق جول» پارتياسى ەلباسى جاريالاعان ءموراتوريدى تولىق قولدايدى. وسى ورايدا ءتيىمدى ۇسىنىستار, وي سالارلىق پىكىرلەر اشىق ايتىلۋى قاجەت. جەر رەفورماسى بويىنشا كوميسسيا حالقىمىزدىڭ الدىندا, كەلەر ۇرپاق الدىندا ۇياتقا قالدىرمايتىن شەشىم قابىلداعانى ابزال.
جالپى, جەكەمەنشiك – نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگiزi. سوندىقتان, «اق جول» پارتياسى جەردىڭ جەكەمەنشىككە بەرىلۋىن قۇپتايدى. دەگەنمەن, بۇل جەردە اگروونەركاسىپ كەشەنىن ءتيىمدى باسقارۋ ۇلگىسىن ەسكەرۋگە ءتيىسپىز. مەملەكەت اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ءۇشىن قوماقتى قاراجات اۋدارىپ كەلەدى. الايدا, ونىڭ ءتيىستى ناتيجە بەرمەۋى ويلاندىرادى. وسى سالانىڭ ۇدايى سىننىڭ استىندا قالۋى دا سونىڭ ايعاعى ەمەس پە؟» دەدى ا.پەرۋاشەۆ.
سونداي-اق, سپيكەر شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قازاقستان جەرىن جالعا الۋ ماسەلەسىنە دە نازار اۋداردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەگەر شەتەلدىك كومپانيالار ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا جاڭا تەحنولوگيالار اكەلىپ, سالاعا ينۆەستيتسيا قۇيىپ, وندا جاڭعىرتۋلار جۇرگىزسە, ونداي كومپانيالاردى قولداۋعا ابدەن بولادى.
«شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قىزمەتىن, اگروتەحنيكالىق, ەكولوگيالىق جانە باسقا دا نورمالاردى ساقتاۋىن باقىلاۋ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلۋى قاجەت. وسى رەتتە, قازاقستانمەن تىكەلەي شەكارالاساتىن ەلدەردىڭ كومپانيالارىنا جەردى جالعا بەرۋ قۇقىعىن الىپ تاستاۋدى ۇسىنامىن. بۇل قازاقستاننىڭ ينتەگراتسيالىق ءمىندەتتەمەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, سەپاراتيزم مەن قوعامدىق قاتىناستارداعى قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋ, بولعىزباۋ ماقساتىندا جاسالۋى شارت», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار, ا.پەرۋاشەۆ قازاقستاندا جەرگە يەلىك ەتۋ قۇقىعى بار كومپانيالارداعى شەتەلدىك قۇرىلتايشىلاردىڭ ۇلەسىن قايتا قاراۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە بۇل شەكتەۋ 51 پايىز دەڭگەيىندە تۇر.
«مەملەكەت باسشىسى جاقىندا ەلىمىزدەگى شەتەلدىكتەر ۇلەسى باسىم كومپانيالاردىڭ يەلىگىنەن جەردى الىپ, ونى ولارعا جالعا عانا بەرۋ تۋرالى ايتتى. ال ونداي قۇرىلتايشىلاردىڭ ۇلەسىن 25 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە بولادى», دەدى دەپۋتات.
قازاقستان كوممۋنيستiك حالىق پارتياسىنىڭ حاتشىسى, ءماجiلiس دەپۋتاتى جامبىل احمەتبەكوۆ اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرiن ءتيىستى ماقساتتا پايدالانباعان ازاماتتارعا ۇلكەن مولشەردە ايىپپۇل سالۋدى ۇسىندى.
«بiز, كوممۋنيستەر, ەلباسىنىڭ جەر كودەكسىنە بايلانىستى جاريالاعان ءموراتوريىن تولىق قولداپ, قۋاتتايمىز. بۇعان قوسا, ءبىزدىڭ پارتيا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردi دۇرىس پايدالانباعانى ءۇشiن جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندارعا جاۋاپكەرشiلiكتi كۇشەيتۋ كەرەك دەپ سانايدى. سونداي-اق, اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرiنiڭ قۇنارلىلىعىن تومەندەتكەنi, ماقساتىنا ساي پايدالانباعانى ءۇشiن ۇلكەن ءمولشەردە ايىپپۇل سالۋ قاجەت. ال الىناتىن ايىپپۇلدى اۋداندىق بيۋدجەتتەردە قالدىرىپ, ولاردى سول اۋداننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا پايدالانعان ءجون, دەدi ج.احمەتبەكوۆ. ودان ءارى سپيكەر بيلiك ورىندارىنىڭ ازاماتتىق قوعامنىڭ بارلىق توپتارىمەن لايىقتى ۇنقاتىسۋ ورناتۋى تيiس ەكەنىن جەتكىزدى.
ال «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى, سەنات دەپۋتاتى ءالي بەكتاەۆ جەردى جەكەمەنشىككە دە, جالعا بەرۋدە دە قاتاڭ باقىلاۋ ورناتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى.
«ءبىزدىڭ پارتيا جەر جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىمەن اقىلداسا كەلە, جەرگە قاتىستى رەفورمالاردى تولىق قولدايتىنىن ءمالىمدەيدى. دەگەنمەن, ۇسىنىس-پىكىرلەرىمىز دە بارشىلىق. سونىڭ ىشىندە بۇگىنگى رەزونانسقا قاتىستى ايتار بولساق, حالىق ءبارىن تۇسىنەدى, الايدا, جۇرتشىلىققا دۇرىس اقپارات جەتكىزۋ ماسەلەسىندە ولقىلىقتار بار. نەگىزىنەن, جاعداي اشىق ايتىلىپ, اتقارىلعان شارالار ۇعىنىقتى جەتكىزىلۋى كەرەك ەدى. ەڭ باستىسى, جەر قاي كەزدە دە ءوز يەسىن تابۋى قاجەت. سونىمەن بىرگە, جەردى جالعا بەرسەك تە, جەكەمەنشىككە بەرسەك تە وعان قاداعالاۋ قاتاڭ بولۋى ءتيىس. ول ءبىر عانا مينيسترلىك ارقىلى قاداعالانباي, حالىق تا, قوعام دا, اكىمدىكتەر دە بۇعان مۇددەلى بولۋى شارت», دەدى ءا.بەكتاەۆ.
سونىمەن بىرگە, سەناتور جەردى شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.
«ارينە, جەردى ەشكىمگە بەرمەي ۇستاپ وتىرا بەرۋگە دە بولادى. الايدا, جەردىڭ قۇنارىن ارتتىرىپ, ودان قاجەتتى ءونىم الۋعا قازىر قازاقستاندىق شارۋالاردىڭ جاعدايى كەلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە قازىر اۋىلشارۋاشىلىق اينالىمىندا يگەرىلىپ جاتقان 100 ملن. گەكتاردان استام جەر بولسا, 100 ملن. گەكتاردان استام جەر بوس, ءتىپتى, قاراۋسىز جاتىر. 2 ملن. تىڭايعان جەرىمىز بار. وسىنى يگەرۋ ءۇشىن دە قاراجات تاپشى», دەدى ءا. بەكتاەۆ.
سونىمەن قاتار, «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى ەلىمىزدە 1 ملن. 200 مىڭنان استام ازامات ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن الۋ كەزەگىندە تۇرعانىن ءسوز ەتتى.
«جەر ماسەلەسىنە قاتىستى پروبلەمالار كوتەرىلىپ جاتقان كەزدە, ونىڭ كولەڭكەلى تۇستارىنا دا نازار اۋدارعان ءلازىم. بۇلاردىڭ بارلىعى دا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا, تۇرمىس-تىرشىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى. ماسەلەن, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ءمالىمەتىنە قاراعاندا, 1 ملن. 200 مىڭنان استام ازامات ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن الۋ كەزەگىندە تۇر. ولاردىڭ كوپشىلىگى جاستار, جاس وتباسىلار. وسى رەتتە ايتا كەتەرلىگى, ۇكىمەت قاۋلىسى ارقىلى ينفراقۇرىلىمى جوق جەرلەردى بەرۋگە تىيىم سالىنعان. وسىنى سىلتاۋ ەتكەن اكىمدەر جۇرتقا جەر بەرۋدى توقتاتتى», دەدى ول. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, سوڭعى 10-12 جىل كولەمىندە ءۇي سالۋعا جەر ءبولۋ مۇلدەم ماردىمسىز جۇرگىزىلگەن, ءتىپتى, جوقتىڭ قاسى دەسە دە بولادى. «مىنە, جەر تۋرالى اڭگىمە توڭىرەگىندە ەلدىڭ ىزاسىن تۋدىراتىن وسىنداي ماسەلە دە بار عوي. سوندىقتان دا, بۇل پروبلەمانى ساراپتاپ, كەيبىر كەدەرگىلەردى الىپ تاستاپ, ناقتى شەشىمدەر قابىلدايتىن كەز كەلگەن سەكىلدى», دەدى پارتيا توراعاسى.
سونداي-اق, ءا.بەكتاەۆ ەلدى مەكەندەردىڭ ماڭىنداعى جايىلىمدار ماسەلەسىنە دە قاتىسۋشىلار نازارىن اۋداردى. ونىڭ مالىمەتىنشە, سوڭعى 10 جىل كولەمىندە ەكونوميكانىڭ ىلگەرىلەۋىنە بايلانىستى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاقسارىپ, تۇرعىنداردىڭ قولىنداعى مال سانى دا ەداۋىر كوبەيگەن. بۇل رەتتە, بۇرىنعى نورماتيۆتەرگە سايكەس, ورتاق پايدالانۋعا بەرىلگەن جايىلىمدار تارىلىپ, مال جايۋعا ورىسكە شىعارۋعا كەدەرگىلەر كەزدەسىپ جاتىر. «ەرتەرەكتە كەيبىرەۋلەردىڭ يەلىگىنە كەتكەن, جالعا بەرىلگەن جايىلىمنىڭ ءبارىن رەۆيزيادان وتكىزۋگە ءتيىسپىز. ارتىق الىنعان جەرلەر ورتاق پايدالانۋعا بەرىلىپ, ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارىنا جاعداي جاسالۋى كەرەك. ويتكەنى, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسى مال شارۋاشىلىعىنا تىكەلەي بايلانىستى», دەدى سپيكەر.
بۇدان كەيىن حالىق قاھارمانى, «قر قارۋلى كۇشتەرى ارداگەرلەرى» قب ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتجان ەرتاەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى يۋري تيموششەنكو, «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءومىرزاق وزعانباەۆ, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى», «اگروفيرما «رودينا» جشس ديرەكتورى يۆان ساۋەر, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى», «التىنسارينو» جشس ديرەكتورى بوريس كنيازەۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان ءالتاەۆ, كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى ابىلعازى قۇسايىنوۆ, قر كاسىپكەرلەر فورۋمىنىڭ باسقارما توراعاسى رايىمبەك باتالوۆ, «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى» زتب پرەزيدەنتى نۇرلان ەرىمبەتوۆ جانە تاعى باسقالار ءسوز ءسويلەپ, وزدەرىنىڭ جەر رەفورماسىنا قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن جەتكىزدى. ولاردىڭ بارلىعى دا جەردى ەكونوميكامىزدى دامىتىپ, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ماقساتىندا ورنىمەن پايدالانۋ قاجەتتىگىن ءسوز ەتتى. وسى ارادا ايتا كەتەيىك, «رودينا» اگروفيرماسىنىڭ باسشىسى يۆان ساۋەردىڭ «جۇرتشىلىقتى تىنىشتاندىرۋ ءۇشىن «جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى» دەگەن ءسوز جەتكىلىكسىز. زاڭدا «شەتەلدىك ازاماتقا جەر ساتۋ ارەكەتى وتانعا وپاسىزدىق جاساۋ» دەپ جازۋ كەرەك», دەگەن پىكىرى قاتىسۋشىلاردى ەلەڭ ەتكىزدى. سول ساتتە, مۇحتار قۇل-مۇحاممەد «مەن باق-تاردى وسىنداي مالىمدەمەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارسا ەكەن دەيمىن», دەدى.
جيىن سوڭىندا مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, تۇششىمدى پىكىرلەرىن ايتقان بارلىق قاتىسۋشىلارعا العىسىن ءبىلدىردى.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ بىرلەسكەن ۇندەۋى قابىلداندى.
بۇگىن ءبىز الدىمىزدا تۇرعان جەر رەفورماسىنا قاتىستى ماسەلەنى مەيلىنشە اشىق تالقىلادىق. ءارتۇرلى پىكىرلەر ايتىلدى. ءتىپتى, ءبىر سۇراققا قاتىستى مۇلدەم قاراما-قايشى پىكىرلەردى دە ەستىدىك. دەسەك تە, ونىڭ باسىم كوپشىلىگىندە جەردىڭ قامقور يەسى بولۋ كەرەكتىگىنە جانە اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەر وسى سالادا ايتارلىقتاي تاجىريبەسى بار ناعىز اگرارلى سالا ماماندارىنا, ياعني ءوز ءىسىنىڭ شەبەرلەرىنە بەرىلۋى كەرەكتىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى, دەدى جيىندى قورىتىندىلاعان م.قۇل-مۇحاممەد.
سونىمەن قاتار, اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى تولىعىمەن تۇگەندەۋدى تىڭعىلىقتى جۇرگىزۋ كەرەكتىگى جونىندە دە پىكىرلەر ايتىلدى. جەردى جالعا العان شەتەلدىكتەردىڭ ونى ءتۇرلى قيتۇرقىلىقتار ارقىلى جەكەمەنشىككە الۋىن مۇلدە بولدىرمايتىن مەحانيزمدەر ەنگىزىلۋى كەرەك. جەر تەك قازاقستاندىقتارعا بەرىلۋگە ءتيىس جانە ولاردىڭ ءوز ۇلەسىن شەتەلدىكتەرگە ساتۋىنا جول بەرمەيتىن زاڭ نورمالارى بولعانى دۇرىس دەگەن ۇسىنىستار ايتىلدى.
جەردىڭ ناقتى قۇنىن انىقتاۋ ءتاسىلىن جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىس ەنگىزىلدى. زاڭدا قوعامنىڭ كەڭ كولەمدە قاتىسۋىمەن جانە تەك باسەكەلەستىك نەگىزىندە جۇرگىزىلەتىن اۋكتسيوندار مەن كونكۋرستاردى اشىق وتكىزۋدىڭ ءتارتىبى ناقتى بەلگىلەنۋى كەرەك.
شەكارالىق ايماقتارداعى جەرلەردى, سونداي-اق, ەلدى مەكەندەر جانىنداعى جايىلىمدار مەن شابىندىقتاردى جالعا بەرۋگە تىيىم سالۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى قولداۋعا ابدەن تۇرارلىق دەپ بىلەمىن.
سىزدەردىڭ بارلىق ۇسىنىستارىڭىز مۇقيات زەرتتەلىپ, جۇيەلەنگەننەن كەيىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان جەر رەفورماسىنا قاتىستى رەسپۋبليكالىق كوميسسياعا جولدانادى.
ءبىزدىڭ كواليتسيامىزدىڭ وتىرىسى بارلىق قوعامدىق كۇشتەردىڭ اراسىنداعى كەلەلى كەلىسسوزدەردىڭ ماڭىزدىلىعىن تاعى ءبىر دالەلدەپ بەردى. جالپىۇلتتىق ديالوگتىڭ ەشقانداي بالاماسى جوق. تەك كەلىسسوزگە كەلۋ ارقىلى عانا ءبىز كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن زاڭ جوباسىن جاساۋعا قول جەتكىزە الامىز. وسىلاي عانا قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, مەملەكەت دامۋىنىڭ بولاشاعىنا جول اشامىز, دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن م.قۇل-مۇحاممەد.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»