كاسپيدە عانا ەمەس, وڭتۇستىكتەگى توعانداردا دا وسىرىلە باستادى
ەل اراسىندا «نە شىقسا دا وڭتۇستىكتەن شىعادى» دەيتىن ءتامسىلگە ۇقساس ءسوز بار. كوبىنە ريزاشىلىقپەن ايتىلادى. ءسۇيسىنگەننەن ايتادى. ويتكەنى, مۇنداعى حالىق سەرگەك, ەڭبەكقور. شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بەيىم. تيىننان تەڭگە قۇراي الادى. ەبىن تاۋىپ, ۇقساتا بىلەدى. اۋىلدا تۇراتىن ءبىر جىگىت تۇرمىس تاۋقىمەتى قاجىتقاننان كەيىن قالاداعى كاسىپكەر دوسىنا كەلىپ مۇڭ شاعادى. بالا-شاعا ءوسىپ قالعان. ايلىق الىپ جۇمىس جاساۋدىڭ كۇنى كەتكەن. ەگەر دوسى ءۇش-ءتورت ساۋىن سيىر الىپ بەرسە, ءبىر-ەكى جىلدا قارىزىن قايتارماق. كاسىپكەر دوسى ءسۇتتى سيىرلاردىڭ قانشا تۇراتىنىن سۇرايدى. اناۋ 250 مىڭنان دەيدى. «بەرەم» دەيدى كاسىپكەر. «1 ملن. تەڭگە بەرەم, ءتورت سيىر ال. بىراق, ءبىر شارتىم بار. ماعان ءبىر جىلدا 1 ميلليون دانا قۇرت دايىنداپ بەرەسىڭ. سونى ىستەسەڭ, انا سيىرلار وزىڭە تەگىن قالادى. قۇداي اقى, سۇرامايمىن».
اۋىل جىگىتى قۋانىپ كەتەدى. 1 ميلللون تەڭگەگە ءسۇتتى, كەرىسكەدەي ءتورت بۇزاۋلى سيىر ساتىپ الادى. سيىردىڭ ءسۇتى – ءتىلىندە. كەلىنشەگى, بالالارى ءبارى ەڭبەكتەنىپ, ساۋىلعان سۇتتەن قۇرت قايناتادى. سونىمەن, ۋادەلى مەرزىم جاقىندايدى. قاپتاعى قۇرتتاردى ساناسا سەگىز جۇزگە جەتەعابىل. كورشى, اعايىن-تۋىسقا ساۋىن ايتادى. مەرزىمدى كۇنى دوسى كەلەدى. الدىندا 1 ميلليون دانا قۇرت. «ال, سيىرلارىڭ قۇتتى بولسىن», دەيدى دە تەلەفونىمەن بىرەۋگە قوڭىراۋ شالادى.
«ءاي, مۇرات, وتكەندەگى تاپسىرىسىڭدى ورىندادىم. كەلىپ الىپ كەت».
كوپ كەشىكپەي الارمان كەلەدى. قۇرتتى ساناپ الادى. قالتاسىنان الدەنەشە ميلليون تەڭگە شىعارىپ, كاسىپكەردىڭ قولىنا ۇستاتادى. اۋىلدىق جىگىتتىڭ جاعى ءتۇسىپ كەتكەن, اڭ-تاڭ.
سويتسە, قۇرتپەن ساۋدا جاسايتىن جىگىت 1 ميلليون داناعا تاپسىرىس بەرگەن ەكەن. ءبىر تالىن 8 تەڭگەدەن الماق. ال, بازاردا, ءىرى ساۋدا ورىندارىندا قۇرتتىڭ ءبىر داناسى 20 تەڭگەدەن كەم ساتىلمايدى. ەكى جاق تا پايداعا شىعىپ وتىر. بۇل ويدان شىعارىلعان وقيعا ەمەس. وسى اڭگىمەنىڭ ىشىندە بولعان زاكرەددين دەگەن دوسىمىز راحاتتانىپ ايتىپ بەرگەن.
مىنە, شىمكەنتتىك جىگىتتەردىڭ العىرلىعى. جۇرتتىڭ ءبارى حوش ءيىستى كوفە برازيليادان اكەلىنەدى دەپ ويلايدى. ول سولاي ويلايتىندار ءۇشىن عانا سولاي. ال, شىمكەنتتىك گادجيەۆ دەگەن جىگىت وسى كوفەڭىزدى شىمكەنتتە-اق دايىنداپ, ساۋداعا شىعارىپ وتىر. ەڭ تاڭداۋلى ءتۇرىن. قاراجاتتى «دامۋ» قورىنان العان. 14 پايىز نەسيەسىنىڭ 7 پايىزىن ۇكىمەت موينىنا العان. شيكىزات برازيليادان تاسىمالدانادى. كاسىپكەردىڭ ۇرتى مايلى. جۇرتقا قويۋ كوفە ىشكىزىپ وتىر.
بەكىرە, قارا ۋىلدىرىق دەسە جۇرت اتىراۋدى ەسكە الىپ, ءتىسىنىڭ سۋى قۇرعايدى. قارا, قىزىل ۋىلدىرىقتاردىڭ قۇنى التىنمەن تەڭ, جەڭسىك اس.
قۇي سەنىڭىز, قۇي سەنبەڭىز, وسى بەكىرەڭىز وڭتۇستىكتە ءوسىپ جاتىر. تۇلكىباس اۋدانى كەرەيت دەگەن اۋىلدا «اقسانات ينجينيرينگ» سەرىكتەستىگى بالىق زاۋىتىن اشقان. اسقاقتاعان تاۋ, ودان قۇلدىراڭداپ قۇلاعان مىڭ بۇلاق ناعىز بالىق وسىرەتىن جەر ەكەن. 2012 جىلى اشىلعان بالىق زاۋىتىن ىسكە قوسۋعا 452 ملن. تەڭگە قاراجات جۇمسالسا, بۇگىندەرى شىعىن تولىق اقتالعان. ارنايى جاسالعان باسسەيندەردە قارا جونى جىلت-جىلت ەتكەن جەڭدى بىلەكتەي بەكىرەلەر ەرسىلى-قارسىلى ءجۇزىپ ءجۇر. مارعاۋ. كاسپيدىڭ داۋىل سوقسا استاڭ-كەستەڭ شىعاتىن دولى تەڭىزىندە سابىلىپ جەم ءىزدەگەن تۋىسقاندارىنداي ەمەس, مۇندا قۇراماجەم دەگەنىڭىز اعىل-تەگىل. «سەن جە, مەن جە». زاۋىت باسشىلىعى دا رازى. براكونەرلەر پايدامدى قاقشىپ كەتەدى دەمەيدى, قارا ۋىلدىرىعى ەكى ءبۇيىرىن سىزداتقان بەكىرەلەرى كوز الدىندا. زاۋىتتىڭ ورتا قۋاتى جىلىنا 100 توننا بالىق ەتى مەن 1200 كيلو قارا ۋىلدىرىق دايىنداۋعا ەسەپتەلگەن.
– بىزدە بەكىرە تۇقىمداس بەس ءتۇرلى بالىق وسىرىلەدى, – دەيدى بالىق زاۋىتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نيكولاي تسارەۆ. – سونىمەن قاتار, ارقان بالىقتىڭ ءۇش ءتۇرى, سۇيرىك بالىقتىڭ بەس ءتۇرى بار. الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن البينوس بەكىرەسىن دە ءوسىرىپ جاتىرمىز.
ءبىر قىزىعى, البينوس بەكىرەسى ءۇش جىلدا ءبىر رەت ۋىلدىرىق شاشادى ەكەن. ۋىلدىرىعى وتە قىمبات باعالانادى. ءبىر كيلو ۋىلدىرىقتىڭ باعاسى 3,5 ملن. تەڭگە.
زاۋىتتاعى اكۆاپونيكا جىلىجايىنداعى باسسەيندە ءجۇز مىڭعا جۋىق شاباق ءوسىرىلىپ جاتىر. كاسىپورىننىڭ باسشىلىعى ەگەر بىزدەن شاباق الىپ, بالىق ءوندىرىسىن جولعا قويام دەگەن ازاماتتار بولسا, قالاي كۇتىپ-باپتاۋ جاعىن ءوزىمىز ۇيرەتەمىز دەيدى. ياعني, ءوز تاۋارىما باسەكەلەس بولادى دەگەن قىزعانىش جوق, سۇرانىس ۇلكەن. مۇندايدا قازەكەڭ «كەڭ بولساڭ كەم بولمايسىڭ» دەيدى.
كەرەيت اۋىلىنداعى بەكىرە ءوسىرىپ, قۇنى التىنمەن پارا-پار قاراۋىلدىرىق الىپ, پايداعا شىعىپ وتىرعان زاۋىتتىڭ مىقتىلىعى دا وسى قاسيەتىندە بولسا كەرەك.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى