ەكسپورت • 04 قىركۇيەك, 2024
وتاندىق تاۋارلاردى ساتىپ الاتىن نەگىزگى ەلدەر
قازىر ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءوزارا ەكونوميكالىق ينتەگراتسياسى جاڭاشا قارقىن الدى. 2024 جىلدىڭ العاشقى جەتى ايىندا وزبەكستان يمپورتتاۋشى ەلدەر اراسىندا كوش باستادى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا كورشى ەلگە ەكسپورتتالاتىن ءونىم كولەمى ءۇش ەسە ارتىپ, 50 ملرد تەڭگەگە جەتتى. وزبەكستاندىق تۇتىنۋشىلاردىڭ نەگىزگى سۇرانىسى – كۇنباعىس مايى, ۇن, قۇرىلىسقا قاجەت قوسپالار مەن مەتالل بۇيىمدارى.
سۇحبات • 30 تامىز, 2024
سۋ سالاسىنا شەتەلدىك ينۆەستورلار تارتىلادى
ەلىمىزدە سۋ تاپشىلىعى, سۋ پايدالانۋ ماسەلەسى وتكىر تۇر. ءارى بۇل سۋ دەگەنىڭىز تەك ءوزىمىز شەشەتىن سەگمەنت ەمەس. ورتالىق ازياداعى اعايىندارمەن اقىلداسۋ, كورشىلەرمەن كەڭەسۋدىڭ ماڭىزى اسا جوعارى. وسى ورايدا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆكە بىرنەشە ساۋال قويۋدىڭ ورايى كەلدى.
ينۆەستيتسيا • 29 تامىز, 2024
ينۆەستيتسيا بولىنىسىنە جاڭاشا ساياسات قاجەت
2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى جىلدىق ماندە 11,2 پايىزعا ارتقان. بىراق ىشكى جالپى ونىمدەگى ء(ىجو) ينۆەستيتسيا ۇلەسى 15 پايىز عانا بولىپتى. بۇل ۇكىمەت تارگەتتەگەن 21 پايىزدىق ماقساتتان قالىس قالىپ تۇرعانىمىزدى بىلدىرەدى. كەيىنگى ون جىلدا وسى 15 پايىز دەڭگەيىنەن اسا الماي تۇرمىز. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستيتسيا ءبولىنىسىنىڭ تەڭسىزدىگى وسى قيىندىققا الىپ كەلدى. كاپيتالدىڭ باسىم بولىگى تاۋ-كەن سەكتورىنا قۇيىلادى. ەڭ از ۇلەستى وڭدەۋشى ونەركاسىپ الادى. جالپى العاندا, ينۆەستيتسيا شيكىزاتتىق جانە ساۋدا-ساتتىق ەمەس سالاعا باعىتتالادى. شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەر بۇكىل كولەمنىڭ (ينۆەستيتسيا) 2 پايىزىن ارەڭ ەنشىلەپ وتىر.
نەسيە • 09 تامىز, 2024
كاسىپكەرگە نەسيە بەرۋ تالابى جەڭىلدەدى
مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ناقتى سەكتورعا كرەديت بەرۋدىڭ جىل سايىنعى ءوسىمىن 20% جانە ودان جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن 3 شەتەلدىك بانكتى تارتۋ جونىندە ماڭىزدى مىندەتتى بەلگىلەگەن ەدى. وسى ورايدا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان ءابدىراحمانوۆ 2024 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەسيە بەرۋ نارىعىنداعى جاعداي جانە بيزنەسكە كرەديت ۇسىنۋدى كەڭەيتۋ جونىندە مالىمەت بەردى.
ساراپتاما • 07 تامىز, 2024
دەموگرافيا مەن تسيفرلىق قارجىنى نە بايلانىستىرادى؟
«RISE Research» ۇلتتىق تولەم كورپوراتسياسىمەن, «Mastercard» جانە «Tarlan Payments»-پەن بىرلەسىپ وتاندىق فينتەح-نارىققا اۋقىمدى تالداۋ جۇرگىزگەن. زەرتتەۋ بارىسىندا كەڭ كولەمدى سۇراۋ جاسالعان. وعان قارجى جانە تولەم تەحنولوگيالارى سالاسىنداعى 100-دەن استام كومپانيا قاتىسىپتى. دەرەككە قاراساق, تمد مەن ەۋروپا ەلدەرى اراسىندا تسيفرلى قارجى جۇيەسىن دامىتۋ بويىنشا ەلىمىز الدىڭعى قاتاردا. بيىل مامىر ايىندا قولما-قولسىز تولەم ۇلەسى رەكوردتى 89 پايىزعا جەتكەن. سونىمەن قاتار 2019-2023 جىلدار ارالىعىندا ونلاين-بانكينگتى بەلسەندى پايدالانۋشىلار سانى 4,6 ەسە (5 ملن-نان 23,1 ملن-عا دەيىن) وسكەن.
سۇحبات • 27 ماۋسىم, 2024
نۇربولات ايداپكەلوۆ: اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىن قولداۋ – ماڭىزدى مىندەت
ەگىس ناۋقانى كەزىندە شارۋالارعا كومەك قولىن سوزۋدىڭ ماڭىزى زور. ەكونوميكانى العا سۇيرەۋشى الەۋەتكە يە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى جىل ساناپ ءتاۋىر كورسەتكىشتەرگە قولجەتكىزىپ كەلە جاتىر. بىراق بيىلعى سۋ تاسقىنى جوسپاردى وزگەرتىپ, كوپ ىسكە كولەڭكەسىن ءتۇسىرىپ كەتتى. ونىڭ سالدارىن جويىپ, ناۋقاندى ويداعىداي وتكىزۋ – مەملەكەتكە سىن. وسى ورايدا «بايتەرەك ۇبح» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇربولات ايداپكەلوۆپەن از-كەم سۇحبات قۇرعان ەدىك.
ەكونوميكا • 27 ماۋسىم, 2024
قارجى نارىعى قانداي وزگەرىسكە مۇقتاج؟
رەفورمالاردى ءجيى قاجەت ەتەتىن سالا – قارجى نارىعىن تاعى دا توسىن وزگەرىستەر كۇتىپ تۇرعان سياقتى. ارنايى بريفينگتە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا جاڭاشىلدىقتاردى رەت-رەتىمەن ءتۇسىندىردى. سونىڭ ءبىرى – سترەستىك اكتيۆتەردى ساۋدالايتىن تسيفرلىق پلاتفورمانىڭ جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەتىندىگى.
ەكونوميكا • 11 ماۋسىم, 2024
كولىك سالاسىن دامىتۋ قاي باعىتتا ءوربيدى؟
ەلىمىز تاياۋ ارادا تاسىمال جولدارىن ءارتاراپتاندىرىپ, وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك, شىعىس پەن باتىس اراسىن جالعاپ جاتاتىن اۋقىمدى ترانزيتتىك حاب قۇرعىسى كەلەدى. وعان سەبەپ تە, نەگىز دە كوپ. ساراپشىلار دا جاقىن جىلداردا ەۋرازياداعى تاسىمال اعىنى كۇرت كوبەيەدى دەپ بولجاپ وتىر. الدا تۇرعان مىندەتتىڭ اۋقىمدىلىعى سول – قازىر قابىلداناتىن ءتيىمدى لوگيستيكالىق شەشىم كەلەشەكتەگى تابىس پەن قاۋىپسىزدىك كەپىلى بولماق.
قارجى • 08 ماۋسىم, 2024
بانكتەرگە بۇيىراتىن 500 ملرد: قاي قارجى ينستيتۋتى قاتىسادى؟
بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ (بجزق) 500 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى قاراجاتى بانك وبليگاتسيالارىن ساتىپ الۋعا جۇمسالادى. ءوز كەزەگىندە قارجى ينستيتۋتتارى ول اقشانى بيزنەسكە نەسيە رەتىندە ۇسىنۋعا ءتيىس. بانكتەرگە ءۇش نەگىزگى تالاپ قويىلادى: «ۆ» دەڭگەيىنەن تومەن ەمەس نەسيە رەيتينگىنىڭ بولۋى, مەنشىك كاپيتالىنىڭ 60 ملرد تەڭگەدەن كەم بولماۋى جانە وتەۋ مەرزىمى 7 جىلدان اسپايتىن نارىقتىق تابىستىلىقپەن وبليگاتسيا شىعارۋ ارقىلى بيزنەسكە نەسيە بەرۋ.
ەكونوميكا • 04 ماۋسىم, 2024
مۇددەلەر ءمۇيىسى. ۇلى جىبەك جولىنىڭ جالعاسى – ترانسكاسپي
وسىدان قانشاما مىڭ جىل بۇرىن, انىعىراق ايتساق, ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى II عاسىردا باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىن جالعايتىن ۇلى جىبەك جولىنىڭ ءداۋىرى باستالدى. قىتايداعى حۋانحە وزەنىنىڭ اڭعارىنان باستاۋىن العان ۇلى جول تارىم ويپاتىن كوكتەي ءوتىپ, پامير ۇستىرتىنەن اسىپ, ورتالىق ازيانى, باتىس ازيانى كەسىپ ءوتىپ, جەرورتا تەڭىزىنىڭ شىعىس جاعالاۋىنا دەيىن جەتتى. عالىمدار ەسەبىنشە, جالپى ۇزىندىعى 12 مىڭ شاقىرىم بولعان دەسەدى. VI-VII عاسىرلاردا جەتىسۋ مەن ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگى ارقىلى وتەتىن باعىتتىڭ تيىمدىلىگى ارتا تۇسكەن. ءبىزدىڭ زاماننىڭ ۇلى جولى – ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك مارشرۋتى (تحكم) بولاتىن سىڭايلى. مۇنى كەي كەزدە ورتا ءدالىز دەپ تە ءجۇرمىز. بۇل باعىت تا باستاۋىن قىتايدان الادى. ليانيۋنگان پورتىنان باستالعان مارشرۋت قورعاس قۇرعاق پورتىنا, دوستىق بەكەتىنە تاياپ كەلەدى, ودان ءارى تاۋار تيەلگەن ۆاگوندار اقتاۋ مەن قۇرىق پورتتارىنا جەتكىزىلەدى. تىزبەك ءارى قاراي ازەربايجان, گرۋزيا جانە تۇركيا توپىراعىندا جالعاسىپ, قارا تەڭىز ارقىلى ەۋروپاعا شىعادى. ترانسكاسپيدىڭ دە ۇزىندىعى 12 مىڭ شاقىرىمعا شامالاس. ۇلى جىبەك جولى ارقىلى ءبىر كەزدەرى سان الۋان تاۋار, اسىرەسە جاسمين سۋى مەن امبرا, كىلەم مەن ماتا, گاۋھار مەن ءپىل سۇيەگى, التىن قۇيما مەن قاۋىن-قاربىز تولاسسىز تاسىمالدانىپتى. ارينە, ەڭ باستى تاۋار – جىبەك ەدى. قازىر دە ترانسكاسپي ارقىلى تاۋاردىڭ ءتۇر-ءتۇرى تاسىلادى. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ اسىلى دا باعالىسى – قازىرگى جىبەگىمىز – مۇناي. ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا قۇلان, اسپارا, الماتى, تالحير, ساۋران, سىعاناق, يسپيدجاب سياقتى كوركەم شاھارلار بوي كوتەردى. قازىرگى ترانسكاسپي جەلىسى ءتۇسىپ جاتقان ولكەلەردىڭ دە ءون بويىنا قان جۇگىرىپ, ينفراقۇرىلىم جاقساردى. جاڭا تەمىرجول وتكەلدەرى, جاڭا پورتتار مەن بەكەتتەر تۇرعىزىلىپ, ساۋدا ورتالىقتارى كوپفۋنكتسيونالدى قاتىناستى كۇشەيتتى. ەڭ ماڭىزدىسى – VI عاسىرداعى تۇرىك قاعاناتى, XIII عاسىرداعى شىڭعىس حان يمپەرياسى, ال XIV عاسىرداعى Teمip يمپەرياسى ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا تارامدالىپ جاتقان بۇكىل جولدى باقىلاۋىنا السا, بۇگىندە ترانسكاسپيدى دە, بايىرعى الىپ يمپەريالاردىڭ زاڭدى مۇراگەرى قازاقستان تاراپى باس بولىپ دامىتىپ, مارشرۋتقا قاتىستى بارلىق ءىس-شارانى ەلوردا تورىنەن رەتتەۋگە اتسالىسىپ وتىر.
