– بيىلعى ەگىس ناۋقانى قيىن جاعدايمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ قالدى. سۋ تاسقىنىنان شارۋاشىلىقتار كوپ زارداپ شەكتى. وسى ورايدا حولدينگ تاراپىنان قانداي قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر؟
– شىنىندا دا, وسى جىلى تابيعي اپاتتار اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزدى. سونىمەن قاتار وتكەن جىلى رەسپۋبليكانىڭ جەكەلەگەن ايماعىندا جازدا قۇرعاق اۋا رايى بايقالعانىن, ال كۇزدە جاڭبىر شامادان تىس جاۋعانىن ەسكە سالعىم كەلەدى. بۇل جينالعان ەگىننىڭ كولەمى مەن ساپاسىنا جانە فەرمەرلەردىڭ كەلەسى ەگىس ناۋقانىن وتكىزۋگە دايىندىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزدى. وتكەن جىلى زارداپ شەككەن فەرمەرلەرگە «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق (انك) جانە «قازاگروقارجى» اق (قاق) كومپانيالارى 59 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 1,4 مىڭ كليەنتتىڭ مىندەتتەمەسىن ورىنداۋ مەرزىمدەرىن ۇزارتتى.
بيىل سۋ تاسقىنى جەدەل قولداۋ شارالارىن قابىلداۋدى تالاپ ەتتى. انك جانە قاق زارداپ شەككەن قارىز الۋشىلاردان قارىز بەن ليزينگ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى قايتا قۇرىلىمداۋعا وتىنىشتەردى قابىلداۋ مەن قاراۋدىڭ ءتارتىبىن بەكىتتى. قازىر 173 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرىنەن 619 ملن تەڭگەگە ءتيىستى وتىنىشتەر كەلىپ ءتۇستى. 483 ملن تەڭگەگە 153 ءوتىنىم ماقۇلداندى. وتىنىشتەر ءالى دە ءتۇسىپ جاتىر. ءبىز حولدينگ رەتىندە بۇل ماسەلەنى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرمىز.
– حولدينگ جىل سايىن كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى قارجىلاندىرىپ وتىرادى. وسى ماقساتتارعا قانشا قاراجات جۇمسالادى؟
– 2024 جىلعا باستاپقىدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن انك ىسكە اسىراتىن «كەڭ دالا» باعدارلاماسى بويىنشا كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا كرەديت بەرۋگە 140 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان بولاتىن. وسى قاراجات كولەمى شەڭبەرىندە 3,6 ملن گەكتار ەگىستىك القاپتارىن ءوسىرۋ ءۇشىن 3,5 مىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر قارجىلاندىرىلدى.
كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە قاجەت اينالىم قاراجاتىنا قاجەتتىلىكتى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن 140 ملرد تەڭگە جەتكىلىكسىز. بۇل رەتتە قوسىمشا قاراجات ءبولۋ ءۇشىن بيۋدجەت مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ۇكىمەت حولدينگ الدىنا نارىقتان 300 ملرد تەڭگەگە دەيىنگى كولەمدە قوسىمشا قاراجات تارتۋ جانە كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋعا جىبەرۋ مىندەتىن قويدى.
حولدينگ وسى باعىتتا قاجەتتى جۇمىستاردى جۇرگىزدى. ءبىرىنشى ترانشپەن 150 ملرد تەڭگە انك-عا كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋعا جىبەرىلدى. بۇل رەتتە قارىز الۋشى ءۇشىن بيۋدجەت قاراجاتىنا ۇقساس جىلدىق 5% جەڭىلدىكتى مولشەرلەمە ساقتالادى. فەرمەرلەردىڭ قابىلداۋىنا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن تىس كوزدەر ەسەبىنەن كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى «كەڭ دالا-2» دەپ اتالدى.
كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن نەسيەلەندىرۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن باعدارلاماسى العاش رەت نارىقتىق قاراجات ەسەبىنەن جانە وسىنداي ايتارلىقتاي كولەمدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. الدىڭعى جىلدارى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەردى تەك 140 ملرد تەڭگە مولشەرىندە بيۋدجەتتىك كرەديت شەگىندە الۋعا بولاتىن, ال 2022 جىلعا دەيىن بۇل 70 ملرد تەڭگە ەدى. اينالىم قاراجاتتارىنىڭ قالعان قاجەتتىلىگى قىمبات نارىقتىق نەسيەلەر ارقىلى قاناعاتتاندىرىلدى, بۇل, ارينە, كوپتەگەن فەرمەرگە عىلىمي نەگىزدەلگەن اگروتەحنيكالىق شارالاردى تولىق جۇرگىزۋگە جانە جوعارى ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى. ەندى قوسىمشا جەڭىلدىكتى قاراجات الۋ مۇمكىندىگى ماسەلەسى شەشىلدى جانە بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن ماڭىزدى جەتىستىك.
– «كەڭ دالا-2» جاڭا باعدارلاماسىنىڭ بۇرىنعى قارجىلاندىرۋ شارتتارىنان قانداي دا ءبىر تۇبەگەيلى ايىرماشىلىعى بار ما؟
– ءيا, ەگەر الەۋەتتى قارىز الۋشىدا كەپىلمەن قامتاماسىز ەتۋ جەتكىلىكسىز بولسا, انك كرەديتى بويىنشا كرەديت سوماسىنىڭ 85% مولشەرىندە «دامۋ» كدق» اق-نىڭ كەپىلدىگىن الۋ مۇمكىندىگى بار. «كەڭ دالا-2» باعدارلاماسى – وزىنشە بىرەگەي جاڭا باعدارلاما. 2001 جىلى انك قۇرىلعاننان بەرى ونىڭ قارىز الۋشىلارى ءۇشىن «دامۋ» كدق» اق كەپىلدىكتەرى ەشقاشان قولجەتىمدى بولعان ەمەس. كەپىلدىكتەر ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ كرەديت بەرۋىن ىنتالاندىرۋعا ەسەپتەلگەن, سوندىقتان انك قارىز الۋشىلارى بانك كليەنتتەرىمەن تەڭ جاعدايدا بولمادى.
ەگەر ەكونوميكانىڭ باسقا سەكتورلارىندا «دامۋ» كدق» اق كەپىلدىكتەرى كرەديت بەرۋدىڭ وسىمىنە ىقپال ەتسە, وندا اۋىل شارۋاشىلىعىندا بانك نەسيەسىن جانداندىرۋ ءۇشىن كەپىلدىكتەر جەتكىلىكسىز بولىپ تۇر. مىسالى, 2014 جىلى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اۋىل شارۋاشىلىعىنا 431 ملرد تەڭگە قارجى ۇسىنسا, وتكەن جىلى بانكتەر تەك 373 ملرد تەڭگە بەردى, ونىڭ 61 ملرد تەڭگەسى – بانكتەردىڭ قاراجاتى ەمەس, انك تاراپىنان قورلاندىرۋ. 2014 جىلدان بەرى كوپشىلىگى يمپورتتالاتىن تۇقىم, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى, قوسالقى بولشەك, تىڭايتقىش, گەربيتسيدتەر باعاسىنىڭ ءوسۋىن ەسكەرسەك, ناقتى ماندە ينفلياتسيانى شەگەرگەندە بانكتەر اگرارلىق سالاعا 10 جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا ەداۋىر از كرەديت بەرەدى.
سوندىقتان انك قارىز الۋشىلارىنا كەپىلدىك بەرۋ سياقتى قۇرالدى پايدالانۋعا تەڭ مۇمكىندىك ۇسىنۋ تۋرالى شەشىم ساپالى وڭ وزگەرىس بولىپ سانالادى, بۇل كەپىل تاپشىلىعىنا بايلانىستى انك-دان بۇرىن كرەديت الا الماعان جانە بانكتەر تاراپىنان ماقۇلداۋ الا الماي جۇرگەن فەرمەرلەرگە مەملەكەتتىك قولداۋدى جان-جاقتى كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل شەشىمنىڭ باسقا جاعىمدى جاعى بار. قارىز الۋشىلار ءۇشىن كەپىلدىكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن كەپىلگەردىڭ تاۋەكەلىن جاباتىن كەپىلدىك بەرۋ كوميسسياسى سۋبسيديالانادى. ەگەر «دامۋ» كدق» اق-نىڭ «قولدانىستاعى» كەپىلدىكتەر بويىنشا تولەمدەرىن بانكتەر ءوز قالاۋى بويىنشا پايدالانا الاتىن بولسا, انك جاعدايىندا بۇل تولەمدەر فەرمەرلەر ءۇشىن جاڭا قارىزدارعا قايتا ينۆەستيتسيالانادى, بۇل بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋدىڭ مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرىن ارتتىرادى.
وسىلايشا, حولدينگ قابىلداعان «دامۋ» كدق» اق كەپىلدىك بەرۋ باعدارلاماسىن انك كرەديتتەرىنە پايدالانۋ تۋرالى شەشىم ەكى كومپانيانىڭ كەشەندى سينەرگياسىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە اگروونەركاسىپ كەشەنى سۋبەكتىلەرى ءۇشىن جەڭىلدىكتى قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
«كەڭ دالا-2» باعدارلاماسى فەرمەرلەردىڭ ۇلكەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. باعدارلاما سالىستىرمالى تۇردە جاقىن ارادا ىسكە قوسىلعانىنا قاراماستان, 100 ملرد تەڭگەگە جۋىق سوماعا كرەديت بەرىلدى. وتىنىمدەردىڭ جالپى پۋلى 200 ملرد تەڭگەگە جاقىنداپ كەلەدى. فەرمەرلەرگە ەگىستىكتى وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارىمەن وڭدەۋگە, ەگىن جيناۋ ناۋقانىنا دايىندالۋعا قاراجات قاجەت, سوندىقتان وتىنىمدەر بەلسەندى تۇردە تۇسەدى. «كەڭ دالا 2» باعدارلاماسى بويىنشا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ۇلكەن قاراجات ءليميتىن ەسكەرە وتىرىپ, مەن فەرمەرلەردى وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, انك فيليالدارىنا حابارلاسۋعا شاقىرامىن.
– ەگىن جيناۋ ناۋقانىن جۇرگىزۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى قاجەت. حولدينگ وسى باعىتتا قانداي جۇمىس جۇرگىزدى؟
– ۇكىمەت تاپسىرماسىنا سايكەس حولدينگ «قازاگروقارجى» اق ارقىلى وتاندىق ءوندىرىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ليزينگىنىڭ 100 ملرد تەڭگەگە اۋقىمدى جەڭىلدىكتى باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. بۇل – نارىق قاراجاتى ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلاتىن جىلدىق 5% مولشەرلەمە بويىنشا تاريحتاعى العاشقى جەڭىلدىكتى ليزينگتىك باعدارلاما. وسى ماقساتتار ءۇشىن حولدينگ وبليگاتسيالىق باعدارلاما شەڭبەرىندە 100 ملرد تەڭگە تارتادى. بۇل رەتتە وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە قولداۋدىڭ قوسىمشا شاراسى 2024 جىلعى 1 جەلتوقسانعا دەيىن ءبىرىنشى ليزينگتىك تولەمدى تولەۋ بويىنشا كەيىنگە قالدىرۋ بولىپ تابىلادى.
باعدارلاما وتاندىق ءوندىرىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا باعىتتالعان. سوندىقتان ءبىز فەرمەرلەرىمىزدى قولداپ قانا قويماي, وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن جاساۋدى دامىتۋعا دا كومەكتەسەمىز. قازىر «قازاگروقارجى» اق فيليالدارى وسى جەڭىلدىكتى ليزينگ باعدارلاماسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرىنەن وتىنىمدەردى قابىلداپ جاتىر.
– سۇحباتىڭىزعا راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
اباي ايماعامبەت,
«Egemen Qazaqstan»
