قارجى نارىعى قانداي وزگەرىسكە مۇقتاج؟

سترەستىك اكتيۆتەردى ساتاتىن پلاتفورما اشىلادى

ەندىگى كەزەكتە بانكتەردىڭ, بانك وپەراتسيالارىنىڭ جەكەلەگەن ءتۇرىن جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمدار جانە ميكروقارجى ۇيىمدارى سترەس­تىك اكتيۆتەردى مىندەتتى تۇردە اگەنت­تىك ازىرلەگەن تسيفرلىق پلات­فور­مالار ارقىلى ساتۋعا ءتيىس. بۇل پرەزيدەنت قول قويعان زاڭ­مەن بەكىتىلدى. قۇجات بانك سەكتورى­نىڭ سترەستىك اكتيۆتەرىن ودان ءارى تومەن­دەتۋگە باعىتتالعان جانە سترەس­تىك اكتيۆتەردى ساتۋعا ارنال­عان نارىقتىق ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋدى ولاردى ەكونوميكا­لىق اينالىمعا تارتۋدى كوزدەيدى.

«زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس 2023 جىلى باستالدى. سترەس­تىك اكتيۆتەردىڭ قايتالاما نارىعى­نىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتىل­دىرۋ ءۇشىن «KPMG» جانە «Dentons» حالىق­ارالىق كونسۋلتانت­تارى­نىڭ قاتىسۋىمەن ەۋروپا قاي­ت­ا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ (ەققد) تەحنيكالىق كومەگى تارتىلدى. حالىقارالىق تاجىريبەنى تالداۋ جانە ەلىمىزدە بار تسيفرلىق پلاتفورمالاردى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەۋ بىرىڭعاي تالاپتاردى قاناعاتتاندىراتىن بىرنەشە تسيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ جۇمىس ىستەۋىن كوزدەيتىن گيبريدتىك ءتاسىلدى قولدانۋ ورىندى بولاتىنىن كورسەتتى», دەيدى ءمادينا ابىلقاسىموۆا.

پلاتفورمالاردىڭ العاشقى پروتوتيپتەرى دايىن جانە سى­ناق رەجىمىندە جۇمىس ىستەپ تۇر. الە­ۋەتتى وپەراتورلار تسيفر­لىق پلات­فورمالاردىڭ فۋنكتسيونالدىق مۇمكىندىكتەرىن زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارىنا سايكەس كەلتىرىپ جاتىر, ونىڭ ىشىندە سترەستىك اكتيۆتەر­دىڭ تولىق اياسىن ساتۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتپەك.

2017 جىلدان بەرى سترەستىك اكتيۆ كولەمى 7,7 ترلن تەڭگەدەن 3 ترلن تەڭ­گەگە دەيىن قىسقاردى. 2020 جىل­­دان باستاپ 13 ءىرى بانك جۇ­مىس ىستەمەيتىن اكتيۆتەردى 2026 جىلعا قاراي 1 ترلن تەڭگەگە دەيىن تومەن­دەتۋ بويىنشا جوسپاردى ىسكە اسىرىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە ەكونوميكاعا 621 ملرد تەڭگە سوماسىنداعى اكتيۆ ورالادى.

وتاندىق رەيتينگ اگەنتتىگى قۇرىلادى

بريفينگتە ءمالىم بولعان تاعى ءبىر جاڭالىق – ۇلتتىق رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ قۇرىلۋى. اگەنت­تىك قارجى نارىعىنىڭ ينفراقۇ­رىلىمىن ودان ءارى دامىتۋ ماق­ساتىندا ۇلتتىق رەيتينگتىك اگەنت­تىك تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلە­گەن. قۇجات وتاندىق كرەديتتىك رەي­تينگتىك اگەنتتىكتى قۇرۋ ءۇشىن زاڭنامالىق نەگىز بولادى. جوبانى دايىنداۋ كەزىندە باعالى قاعازدار جونىندەگى كوميسسيالاردىڭ حالىق­ارالىق ۇيىمىنىڭ (IOSCO) كرە­ديتتىك رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى ۇسىنىمدارى پايدالانىلعان.

زاڭ جوباسى شەڭبەرىندە رەي­تينگتىك اگەنتتىك قىزمەتىنىڭ نەگىزگى قاعي­داتتارى, كورپوراتيۆتىك باس­قارۋعا, رەيتينگتىك قىزمەتتى ۇيىم­داستىرۋعا, مۇددەلەر قاقتى­عى­سىن باسقارۋعا, اقپاراتتى جاريا­لاۋعا قويىلاتىن تالاپتار جانە IOSCO كرەديتتىك رەيتينگتىك اگەنتتىكتەرىنىڭ كاسىپتىك ءىس-قيمىل كودەكسىنە سايكەس باسقا دا تالاپتار بەلگىلەنەدى.

«وتاندىق رەيتينگتىك اگەنت­تىك نارىقتى ساپالى, وبەكتيۆ­تى جانە قولجەتىمدى رەيتينگتىك قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەت. مۇنداي رەيتينگتىك اگەنت­تىكتىڭ پايدا بولۋى وبليگا­تسيالار نارىعى ارقىلى ەكونو­ميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قارجى­لاندىرۋدى كەڭەيتۋگە, قارجىلىق تۇراقتىلىق تاۋەكەلدەرىن تو­مەن­دەتۋگە, سونداي-اق نەسيە تاۋە­كەلدەرىن تاۋەلسىز باعالاۋ سالاسىندا قۇزىرەتتەر ورتالىعىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ءمادينا ابىلقاسىموۆا.

رەيتينگتىك اگەنتتىكتىڭ قاتىسۋ­شى­لارى وتاندىق قارجى ۇيىم­دارى, قارجى نارىعىنىڭ ينفراقۇ­رىلىمدىق ۇيىمدارى, دامۋ ينس­تيتۋتتارى بولادى دەپ كۇتىلەدى. قازىر شەتەلدىك رەيتينگتىك اگەنت­تىكتەردىڭ قازاقستاندىق رەي­تينگتىك اگەنتتىكتىڭ ستراتە­گيالىق سەرىكتەسى رەتىندە قاتىسۋى تۋرالى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى زاڭ جوباسىن پارلامەنتكە 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان.

قازىر ەلىمىزدەگى رەيتينگ قىز­مەتى نارىعىندا «S&P», «Moody’s» جانە «Fitch» حالىقارالىق رەي­تينگ­­­تىك اگەنتتىكتەرى بار. سونى­مەن بىرگە اگەنتتىك باسقارما­سى­نىڭ 2023 جىلعى 31 شىلدەدەگى №67 قاۋ­لىسىمەن بىلىكتىلىك ولشەم­شارت­تارى نەگىزىندە شەتەل­دىك رەي­تينگتىك اگەنتتىكتەردى تانۋ راسىم­دەرى قابىلداندى. وسى راسىم­گە سايكەس اسا ءىرى رەسەيلىك كرەديتتىك رەي­تينگ­تىك اگەنتتىكتەرى تكرا مەن ەكس­پەرت را تانىلدى, ولار بەلگى­لەنگەن ولشەمشارتتارعا سايكەس­تىگىن راستاعان. بۇل رەتتە ەاەو كەڭىستىگىندە بۇگىندە 5 كرەديتتىك رەيتينگتىك اگەنتتىك جۇمىس ىستەيدى (4 رەسەيلىك, 1 بەلورۋستىك).

بولشەك ينۆەستورلاردىڭ مۇمكىندىگى كوبەيەدى

ۇجىمدىق ينۆەستيتسيالار نارى­عىن دامىتۋ ماقساتىندا اگەنت­تىك دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن, حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسىمەن (IFC) جانە قار­جى نارىعىنىڭ جەتەكشى ساراپ­شى­لارىمەن بىرلەسىپ, ينۆەستي­تسيا­لىق جانە ۆەنچۋرلىك قورلار تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بو­يىنشا دا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ كەزىندە ينۆەستيتسيالىق جانە ۆەنچۋرلىك قورلاردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋدىڭ وزىق حالىقارالىق تاجىريبەسى, ونىڭ ىشىندە ەۋروپالىق وداق, اقش, ۇلىبريتانيا جانە ماروككو ەلدەرىندە قولدانىلاتىن «UCITS» جانە «AIF» قورلارىنىڭ تۇجىرىمداماسى پايدالانىلدى.

قۇجاتتا بولشەك ينۆەستور­لار­د­ىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىك­تەرىن ارتتىرۋ, ۇجىمدىق ينۆەستيتسيالار نارىعىنداعى تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتۋ جانە ونىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءۇش ەرەجەنى ەنگىزۋ كوزدەلگەن.

«بىرىنشىدەن, كاپيتالدى تارتۋ كوزدەرىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا كەز كەلگەن ۇيىمدىق-قۇقىقتىق نىساندا قور قۇرۋ مۇمكىندىگى كوزدەلە­دى. قولدانىستاعى زاڭنامادا قور­دى تەك ەكى ۇيىمدىق-قۇقىقتىق نىساندا قۇرۋ كوزدەلەدى – ينۆەستي­تسيا­­لىق پاي قورى جانە اكتسيو­نەر­لىك ينۆەستيتسيالىق قور. زاڭ قابىل­دانعاننان كەيىن قۇرىلتايشىلار كەز كەلگەن نىساندا, ونىڭ ىشىندە جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەستىك, سەنىم سەرىك­تەستىگى جانە قاراپايىم سەرىك­تەستىك قورلارىن اشۋعا مۇمكىندىك الادى», دەيدى.

ەكىنشىدەن, ينۆەستوردىڭ بىلىكتىلىگىنە قاراي قورلاردىڭ جاڭا جىكتەمەسى بەلگىلەنبەك. قور­لار ەكى ساناتقا بولىنەدى – باعا­­لى قاعازدارعا ينۆەستيتسيا­لاۋ قورلارى جانە بالامالى ين­ۆەس­­تيتسيالاۋ قورلارى. باعا­لى قاعاز­دارعا ينۆەستيتسيالاۋ قور­لارى­نىڭ اكتيۆتەرىنە قولجەتىم­دىلىكتى بىلىكتى جانە بىلىكتىلىگى جوق ين­ۆەستورلار قامتاماسىز ەتەدى, ويت­كەنى ولار وتىمدىلىگى جوعارى جانە تاۋەكەلى تومەن قۇرال­دارعا ورنالاستىرىلادى. ءوز كەزە­گىندە بالامالى ينۆەستيتسيالاۋ قور­لارى تاۋەكەلدى باسقارۋ ستراتە­گيا­سى­نا بايلانىستى بىلىكتى ينۆەس­تور­لارعا عانا قولجەتىمدى بولادى.

ۇشىنشىدەن, بالامالى ينۆەس­تيتسيالاۋ قورلارىنا قاتىستى ترانسپارەنتتىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگاندا ەسەپتىك تىركەۋ جانە اقپاراتتى جاريا ەتۋ بويىنشا تالاپتار ەنگىزىلەدى. بۇگىنگى كۇنى ەسەپتىلىكتى ۇسىنۋ تۋرالى تالاپ باعالى قاعازدار نارى­عىنا كاسىبي قاتىسۋشىلارعا, ينۆەس­تيتسيالىق پاي قورلارى­نىڭ جانە اكتسيونەرلىك ينۆەس­تي­تسيالىق قورلاردىڭ اكتيۆتەرىن باس­قارۋشىلارعا عانا قولدا­نىلادى. زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن بۇل تالاپ ۆەنچۋرلىك قورلار­­عا, تىكە­لەي ين­ۆەستيتسيالاۋ قورلارى­نا, تاۋە­كەل­­دىك ينۆەستيتسيالاۋ قور­لارى­­نا جانە حەدج-قورلارعا دا قولدانىلادى.

دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشى­لارىنىڭ باعالاۋىنشا, زاڭنىڭ قابىلدانۋى ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس كەلەتىن شەتەل­­دىك ينۆەستورعا تۇسىنىكتى رەتتەۋ­شىلىك ورتا قۇرۋ ارقىلى ۇجىمدىق ينۆەستيتسيالار نارىعىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا وڭ اسەر ەتەدى. بۇگىن­گى كۇنى زاڭ جوباسىن قارجى نارىعى­نا قاتىسۋشىلار قولدادى, مۇددەلى مەم­لەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىل­گەننەن كەيىن اگەنتتىك ونى ۇكى­مەتتىڭ زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارى­نىڭ جوسپارىنا ەنگىزۋ بويىنشا ءىس-شارالارعا باستاما جاسايدى.