ميراس • 01 قاڭتار, 2025
ۋەسليان ۋنيۆەرسيتەتى جانە اباي اندەرى
ءيىسى قازاققا ەكى بىردەي تۇلعانى, ياعني اعا سۇلتان قۇنانباي مەن ونىڭ زەردەلى ۇلى ابايدى سىيلاعان زەرە اجەمىزدىڭ ويىنىڭ قانشاما ۇشقىر, پەيىلىنىڭ قانداي كەڭ ەكەنىن سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس تە شىعار. بىراق ونىڭ ارمانى مەن ءۇمىتى تولىعىمەن ورىندالدى دەسەك قاتەلەسپەسپىز. ال ۇلىنا ىرىمداپ پايعامبار ەسىمىن قويعان قۇنانبايدىڭ ەسىمى بۇل كۇندە ابايمەن بىرگە اتالىپ, دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا جەتتى. بۇل دا اكە جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ, بەدەلىنىڭ بوداۋىنان تۋعان رياسىز ءۇمىت بەلگىسى بولماق.
تاريح • 06 جەلتوقسان, 2024
«دالا حالىقتارى» كىتابى نە تۋرالى؟
ۆاشينگتونداعى كاتوليك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كىتاپحاناسىندا ساقتاۋلى تۇرعان بريتاندىق تاريحشى, عالىم, جازۋشى رالف فوكستىڭ 1925 جىلى بوستون جانە نيۋ-يورك قالالارىنداعى باسپادان قاتار شىققان «دالا حالىقتارى» اتتى زەرتتەۋ كىتابىنداعى ۇلتىمىزعا قاتىستى دەرەكتەر قىزىقتى ءھام ماعىنالى. ءبىر عاسىر بۇرىن جازىلعان كىتاپتا «قازاق بولمىسى» دەگەن ارنايى تاراۋ بار.
تاريح • 22 قاراشا, 2024
ەليزابەت بەكون كورگەن قازاقستان
باتىس عالىمدارىنىڭ حالقىمىز تۋرالى عىلىمي ەڭبەكتەر جازىپ, ونى امەريكا سىندى الپاۋىت ەلدىڭ باسپالارىنان شىعارۋىنىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن بۇعان دەيىن دە ايتقانبىز. ءبىزدىڭ باي تاريحىمىز, تابيعي رەسۋرستارىمىز جانە وتانىمىزدىڭ گەوساياسي ماڭىزى الەمدىك زەرتتەۋشىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ كەلە جاتقانىنا شامامەن ەكى عاسىردان استى.
ءبىلىم • 21 قاراشا, 2024
ۇلتتىق قۇندىلىقتار – تاربيەنىڭ تورەسى
ۇلتتىق قۇندىلىقتار – ءبىر ۇلتتىڭ تاريحى, مادەنيەتى, ءتىلى, ءداستۇرى, سالت-ساناسى ارقىلى ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىراتىن نەگىزدەر. ولاردى ساقتاپ قالۋ جانە دامىتۋ قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى مەن كەلەشەگى ءۇشىن ماڭىزدى. قازىرگى جاڭا داۋىردە داستۇرگە ساي تاربيە ارقىلى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جاس ۇرپاققا جەتكىزۋ – قوعام مەن مەكتەپتىڭ عانا ەمەس, ءار وتباسىنىڭ دا باستى مىندەتى.
رۋحانيات • 20 قاراشا, 2024
بىزگە باتىس الەمىن زەرتتەۋ ورتالىعى كەرەك
بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ زامانىندا مەملەكەتتەر اراسىندا مادەنيەتارالىق ديالوگ پەن تاريحي زەرتتەۋلەردىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. ورتالىق ازيا, سونىڭ ىشىندە قازاق دالاسى, عاسىرلار بويى كوپتەگەن باتىس الەمىنىڭ ساياحاتشىلارى مەن عالىمدارىنىڭ نازارىن اۋدارعانى راس. ولار ورتالىق ازياعا ساپار شەگىپ, وسى ءوڭىر تۋرالى قۇندى دەرەكتەر قالدىردى. جازعان ەڭبەكتەرى ءبىز ءۇشىن تاريحي ماڭىزدى اقپارات كوزى بولىپ قانا قويماي, كەي اقتاڭداقتاردى اشۋعا سەپ بولماق. بىراق بۇل دەرەكتەر ءالى تولىق زەرتتەلمەي, جۇيەلەنبەي وتىر. باتىس الەمىنىڭ ورتالىق ازياعا قىزىعۋشىلىعى وتكەن عاسىردا, بۇگىن دە, بولاشاقتا دا ماڭىزدى بولا بەرمەك.
تانىم • 14 قاراشا, 2024
شوتلاند جيھانكەزىنىڭ جازبالارى
1902 جىلى لوندوندا جارىق كورگەن جون فوستەر فرازەردىڭ «ناعىز ءسىبىر» اتتى كىتابىنان قازاققا قاتىستى ءبىراز دەرەكتى كەزدەستىردىك. جون فوستەر فرەيزەر – شوتلاندىق ساياحاتشى ءارى جۋرناليست. 1896 جىلى ول دوستارىمەن بىرگە ۆەلوسيپەدپەن كۇللى الەمگە ساياحات جاساپ, سول ساپارىن نەگىز ەتىپ كىتاپ جازعان. مەنىڭ قولىما تۇسكەن «ناعىز ءسىبىر» كىتابىنىڭ 4-تاراۋىندا 1901 جىلدىڭ 28 تامىزىندا سارسەنبى كۇنى ول ءسىبىر ايماعىنا جەتكەنىن جازادى. وسى كىتابىنىڭ العىسوزىندە «سىبىرگە اسا قىزىعۋشىلىقپەن باردىم. ورىستىق كوزقاراستاعى الەمدى قاراپايىم بريتاندىق رەتىندە ءوز كوزىممەن كورۋ ماقساتىم ەدى. جايىقتىڭ ارعى جاعىنداعى ۇلان-عايىر ولكەگە بارۋ ۇلكەن تاۋەكەلدى قاجەت ەتتى. ەجەلدەن بەرى ادامداردىڭ ساناسىندا ءسىبىر اق قار, كوك مۇز بەن جەر اۋدارىلعانداردىڭ مەكەنى دەگەن تۇسىنىك بار», دەپتى. بايىپتاپ وقىساق, اۆتوردىڭ بۇل ساپارعا الدىن الا دايىندالعانى سەزىلەدى.
ادەبيەت • 12 قاراشا, 2024
ادەبيەت الەمىندە كەيدە ءبىر-بىرىمەن ۇندەس, رۋحتاس شىعارمالار كەزدەسىپ جاتادى. مۇنداعى نەگىزگى ماسەلە – قوعامدىق ويدىڭ, كەي ۇلتتاردىڭ بوستاندىققا, ادالدىققا ۇمتىلىسى جولىنداعى وقيعالارىنىڭ ۇقساس بولۋى وقىرماندى ويلاندىرماي قويمايدى. مىسالى, ءسىز « ۇلى گەتسبيدى» وقىپ وتىرىپ «بۇنداي وقيعالار قازاق دالاسىندا دا كوپ قوي» دەگەن ويعا قالۋىڭىز بەك مۇمكىن. اڭگىمە ونىڭ كوپتىگىندە ەمەس, قاشان, قالاي جازىلۋىندا. وي جۇگىرتە بەرسەك, ادەبي مايدانداعى ءبىرتالاي قالامگەر شىعارمالارىنان وقيعانىڭ بەرىلۋى, كەيىپكەردىڭ بەينەلەنۋى جاعىنان ءبىراز ۇقساستىق تابامىز. بۇگىنشە ءبىز قازاق اعارتۋشىسى, قالامگەر ىبىراي التىنسارين مەن امەريكالىق ء«بىرتۇرلى» جازۋشى دجەك لوندوندى ءبىر-بىرىمەن «سويلەستىرىپ» كورەلىك.
عىلىم • 08 قاراشا, 2024
«Scopus» عىلىم دامۋىنا قانشالىقتى اسەر ەتەدى؟
جاقىندا وي-ساناسىنىڭ وزىق قۋاتىمەن الەمدىك عىلىمعا, ەكونوميكاعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ وتىرعان يلون ماسك ەكى جاڭا ءونىمىن جۇرتشىلىققا تانىستىردى. ءبىرىنشىسى – جۇرگىزۋشىسىز جاڭا تۇرپاتتى كولىك, ەكىنشىسى – ءبارىن ىستەۋگە دايىن روبوت. وسىنى كورىپ ء«بىزدىڭ عىلىم قاي دەڭگەيدە؟» دەگەن ۇلكەن ساۋالدىڭ تۇڭعيىعىنا شىرمالىپ قالاسىڭ.
رۋحانيات • 07 قاراشا, 2024
رۋحاني قۇلدىراۋدىڭ اششى شىندىعى
قازىر الەمدەگى از حالىقتاردىڭ رۋحاني قۇلدىراۋعا ۇشىراۋى حاقىندا زەرتتەۋلەر ءجۇرىپ جاتىر. بۇل – بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندە كوپتەگەن حالىق ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالدى. ات توبەلىندەي از ۇلىستار وزدەرىنىڭ باي مادەنيەتىن, ءتىلىن, ءدىنىن جانە ۇلتتىق بولمىسىن جوعالتۋ قاۋپىمەن بەتپە-بەت كەلدى. باعزى زامانداردان بەرى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان ءۇندىس پەن مادەني اسسيميلياتسيا بارىسىن باسىنان وتكىزگەن سولتۇستىك امەريكاداعى كوپتەگەن وسى تەكتەس تايپالار تاعدىرى بارىمىزگە بەلگىلى. سانى كۇن سايىن ازايعان كەيبىر تايپالاردا ءوز تىلدەرىندە سويلەيتىن ادامداردىڭ شوعىرى دا سيرەپ, ەڭ سوڭىندا ۇمىت بولىپ قالا بەردى.
قوعام • 01 قاراشا, 2024
الەۋمەتتىك جەلى ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە ارالاسقالى ونىڭ پايداسى مەن زيانى تۋرالى دا ءتۇرلى كوزقاراس بار. قالاي دەسەك تە, ينتەرنەتتىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدى وزگەرتىپ جاتقانىن جوققا شىعارمايمىز.
