پىكىر • 04 اقپان, 2025
ءبىر ءسات تەرەزە سىرتىنداعى اعاشتارعا كوز سالىڭىزشى, ولار دا جالعىزدىقتان جابىرقايتىن سياقتى سەزىلەدى. مۇمكىن ولار ءون بويىنان ءوسىپ شىققان جاپىراقتاردى, بۇتاقتارىنا قوناتىن قۇستاردى اڭسايدى. «جالعىزدىق دەگەن – ءوز-وزىڭمەن بەتپە-بەت كەلۋ», دەپتى ءبىر دانىشپان. دۇرىس تا شىعار. ال بۇل ۇعىمدى رۋحاني ەركىندىكتىڭ باستاۋى دەگەن تۇسىنىكپەن قابىلدايتىندار دا جوق ەمەس.
عىلىم • 29 قاڭتار, 2025
ىزدەنىس ارقاۋى – ءتيىمدى تەحنولوگيا
قازىر ەلىمىزدىڭ جاس ىزدەنىمپاز عالىمدارى عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا ىلەسىپ, كوپتەگەن جەتىستىككە قول جەتكىزىپ وتىر. ولار وزدەرىنىڭ تىڭ يدەيالارى مەن جاڭاشىل جوبالارى ارقىلى ءتۇرلى سالاعا سەرپىن بەردى. سوندىقتان بۇگىن جاستاردىڭ عىلىمداعى ايتارلىقتاي ءرولى حاقىندا ايتقانىمىز ابزال.
ادەبيەت • 28 قاڭتار, 2025
ChatGPT ادەبيەتكە اسەر ەتە مە؟
قالاي دەسەك تە جاساندى ينتەللەكت (جي) ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە دەندەپ ەندى. قازىر ول ءار سالادا ءوز ءرولىن بەلسەندى اتقارىپ وتىر. بۇل قۇبىلىستىڭ شىعارماشىلىق ۇدەرىستەگى ءرولى قانداي, ونى قالامگەرلەر پايدالانىپ جاتىر ما دەگەن سۇراقتاردىڭ تۋى زاڭدىلىق. مۇمكىن ءسىز ەستىگەن دە شىعارسىز, جاپون جازۋشىسى ري كۋدان «توكيو مۇناراسى» اتتى رومانىن جازۋ بارىسىندا جي قوسىمشاسىن ەركىن پايدالانىپتى. وسى رومانى ارقىلى 170-اكۋتاگاۆا ادەبي سىيلىعىن جەڭىپ الدى. ءبىز بىلمەيتىن قانشاما قالامگەر ChatGPT ارقىلى شىعارما جازىپ جاتقانىن ءبىر قۇداي بىلەدى. الگىندەگى اقپاراتتى ەستىگەن سوڭ, ماعان جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ادەبيەتكە اسەرى تۋرالى الەم قالامگەرلەرىمەن پىكىرلەسۋ يدەياسى كەلدى. بۇل تاقىرىپتا نەمىس قالامگەرى ارتۋر ۆايگاندت, مىسىر جازۋشىسى موان شالابيا, قىتاي اقىنى ساو ءشۇي, قازاق جازۋشىسى زاۋرە تورەحان جانە قىرعىز اقىنى ۇلىقبەك ومەكەەۆ ءوز ويلارىن ايتتى.
عىلىم • 24 قاڭتار, 2025
شەتەلدەگى عىلىمي تاعىلىمداما: ناتيجەسى قانداي؟
ەلىمىزدىڭ ءبىلىم برەندىنە اينالعان «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ «500 عالىم» جوباسىمەن جىل سايىن كوپتەگەن ىزدەنۋشى شەتەلدىڭ ماڭداي الدى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ, عىلىمي تاعىلىمدامادان ءوتىپ جاتىر. ولاردىڭ شەتەلدەگى ءبىلىم ساپارى قالاي بولعانى, نە ۇيرەنىپ, نەلەردى تۇيگەنى جانە العان ءبىلىمىن ەلگە قايتىپ كەلگەن سوڭ, ءوز سالاسىندا قالاي پايدالاناتىنى تالايدى قىزىقتىراتىنى ءسوزسىز. وسىعان وراي اقش-تىڭ دجوردج ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ جاتقان اينۇر سلامعاجى, ۇلىبريتانيانىڭ «King’s College»-ىندە عىلىمي تاعىلىمدامادان وتكەن بەيىمبەت دارىباەۆ, كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان شىرىن قادىلقىزى, بەيلور ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان دوستىلەك داۋىتبەكتى سوزگە تارتقان ەدىك.
سۇحبات • 24 قاڭتار, 2025
«اقمارال» – قايسار رۋحتى ايەل تۋرالى شىعارما
جاقىندا «Regal House Publishing» باسپاسىنان امەريكالىق جازۋشى دجۋديت لينبەرگتىڭ «اقمارال» اتتى رومانى جارىققا شىقتى. ەجەلگى ورتالىق ازيا القابىندا ءومىر سۇرگەن كوشپەلى تايپادان شىققان جاۋىنگەر ايەلدىڭ تاعدىرى سۋرەتتەلگەن تۋىندى قازىر اقش-تىڭ كىتاپ دۇكەندەرىندە ساتىلىپ جاتىر. وقيعالارى وزگەشە, تاقىرىبى تىڭ بولعاندىقتان, اتالعان شىعارما مۇحيتتتىڭ ار جاعىنداعى ادەبي سىنشىلاردىڭ دا نازارىن اۋدارىپتى. ەلدىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا بولەنگەن شىعارما اۆتورىمەن «اقمارال» رومانى حاقىندا ەركىن سۇحباتتاسقان ەدىك.
ونەر • 24 قاڭتار, 2025
ريم پاپاسى ريزا بولعان قازاق مۋزىكانتى
مۋزىكا الەمىندەگى حاس تالانتتار كوپ وتپەي-اق بيىك بەلەستى باعىندىرارى انىق. ولار ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى الەمدىك دەڭگەيدە تانىتىپ, تالعامى جوعارى كوشەلى كورەرمەن جۇرەگىنەن جول تاباتىنى ءسوزسىز. سوڭعى ۋاقىتتا وتاندىق جاس مۋزىكانتتار الەمدىك ساحنالاردا ۇلكەن جەتىستىككە قول جەتكىزىپ, ەلىمىزدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرىپ كەلەدى.
پىكىر • 21 قاڭتار, 2025
سپارتاندىقتاردىڭ تاپقىرلىعى رەتىندە ءجيى ايتىلاتىن مىنا ءبىر ءسوزدى ەسىمە العان سايىن بىزگە ءار ماسەلەنى وزگەشە ويلاۋ مەن تۇيىندەۋدىڭ اۋاداي كەرەك ەكەنىن تۇسىنەمىن. اتالعان اڭىزدىڭ ۇزىن-ىرعاسى مىناداي. بىردە ماكەدونيا پاتشاسى ءىى فيليپپ گرەك قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا بىلاي دەپ حات جازادى: «تەز ارادا ماعان بىردەن باعىنىڭدار. ەگەر اسكەرىم سەندەردىڭ جەرلەرىڭە باسىپ كىرسە, بارلىق ەگىن, باۋ-باقشالارىڭدى قۇرتادى, ۇلدارىڭدى قۇل, قىزدارىڭدى كۇڭ ەتۋگە دە دايىنبىز», دەيدى. سپارتاندىقتار وعان ءبىر اۋىز سوزبەن جاۋاپ قايتارادى: «ەگەر...».
ءبىلىم • 21 قاڭتار, 2025
ۇلت ارداقتىسى مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ تۋرا وسىدان ءجۇز جىل بۇرىن جارىق كورگەن ماتەماتيكا وقۋلىعى كوركەم تىلمەن ۇعىنىقتى جازىلعان. وعان دالەل – اتالعان وقۋلىقتاعى كەيبىر مىسالدار.
تانىم • 17 قاڭتار, 2025
جوعالعان رۋح. قازاق قالاي امان قالدى؟
1934 جىلى نىيۋ-يورك قالاسىندا جارىق كورگەن ء«بىزدىڭ قاراپايىم زامانداستارىمىز» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگىن قولعا العانىمدا, توسىرقاپ قالعانىم راس. ويتكەنى اقش-تىڭ يەلل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ انتروپولوگى دجوردج مەردوك بۇل كىتابىندا تاسماندىقتار, جاپونيانىڭ سولتۇستىگىندەگى اينۋستار, مەكسيكاداعى اتستەكتەر, پەرۋدەگى ينكاستار, ۋگانداداعى گاندالار, پوليارداعى ەسكيموستار سياقتى تاريح ساحناسىنان جويىلىپ بارا جاتقان حالىقتاردىڭ تاريحى مەن مادەنيەتى, قوعامدىق ءداستۇرى تۋرالى ءسوز قوزعايدى. ال وسىلاردىڭ قاتارىنا نەگە ەكەنىن قايدام ورتالىق ازيادان تەك قازاقتى قوسادى. اقش عالىمى بۇل زەرتتەۋى ارقىلى نە ايتپاق؟ نەنى مەڭزەمەك دەگەن سانسىز ويدىڭ جەتەگىمەن ونىڭ كىتابىن وقىپ شىقتىم.
تاربيە • 14 قاڭتار, 2025
اكە جۇمىستا. بالانى كىم تاربيەلەيدى؟
الدەبىر دانىشپان «بالاڭدى تاربيەلەمە, الدىمەن ءوزىڭدى تاربيەلە» دەپ ايتقان ەكەن. بۇل قازىرگى قوعامدى دا ويلاندىرادى. كەيدە ورىندى ايتىلعان ءبىر ءسوز اتقان وقتان دا اۋىر تيەتىنى راس. تاربيەنى جالپىلاما دەپ قاراستىرساق, ونىڭ ىشىندەگى اكە تاربيەسى ۇلكەن ماڭىزعا يە. بۇرناعى قازاقتىڭ «كىمنىڭ بالاسىسىڭ؟» دەگەنىندە دە وزگەشە ءمان جاتقانداي. بۇدان «كىمنەن تاربيە الىپ جاتىرسىڭ؟» دەگەن سۇبەلى ءسوزدىڭ مايەگىن اڭعارامىز.
