سۋرەت: vtv.vn
ارتۋر ۆايگاندت:
جي ارقىلى وپەراتور رەجيسسەرگە اينالدى
مەن جاساندى ينتەللەكت پايدا بولعاندا, وعان قىزىعۋشىلىقپەن ءارى كۇمانمەن قارادىم. بۇل ماعان تىم كوپ ۋادە بەرەتىن, بىراق ىستەگەنى شامالى جاس كومەكشىمەن كەزدەسكەندەي اسەر قالدىردى. الايدا قاتەلەسىپپىن. ول مەنى تاڭعالدىردى. بۇل جاي عانا قۇرال ەمەس, باسقا الەممەن اڭگىمەلەسۋگە جاڭا مۇمكىندىك ەكەن. ۋاقىت وتە كەلە, جي قۇرالدان دا ارتىق نارسەگە اينالادى. قالاي دەسەك تە, بۇرىنعى ب ۇلىڭعىر سەزىم ونىڭ كومەگىمەن كەنەتتەن ايقىن بەينەگە اينالدى. بۇل مەنىڭ قولمەن باسقارىلاتىن ەسكى فوتواپپاراتىمدى زاماناۋي وبەكتيۆكە ايىرباستاعانداي اسەر بەردى. ءبىر ساتتە كولەڭكەلەر ايقىندالىپ, تۇستەر قانىق بولا تۇسكەن سياقتى. بۇرىن بايقالماي كەتكەن ۇساق بولشەكتەر ەندى كوزگە كورىنە باستادى. وسى تۇرعىدا كامەرا ۇستاعان وپەراتورداي الەمگە وبەكتيۆ ارقىلى قارادىم. مەن سول ارقىلى قايتالانباس ساتتەردى ۇستاپ قالۋعا تىرىستىم: جاڭبىرلى كوشەدەگى جۇرگىنشىلەردىڭ كولەڭكەلەرى كوزدەن عايىپ بولعان ويلارداي سەزىلەتىن; ەشكىم وتىرعىسى كەلمەيتىن ەسكى پاركتەگى جارىعى بار اعاش ورىندىق; قاراپايىم كورىنگەنىمەن, ىشكى دراماسى مول پويىزداعى اڭگىمە. وسىنداي بەينەلەر مەن ءۇشىن ەرەكشە سيقىرعا يە – باسقالار بايقامايتىن تىنىش تەرەڭدىك سىيلارى دا انىق. ءبىز, جازۋشىلار, وسىنداي بولشەكتەردى جينايمىز – كورىنبەيتىندى كورىنەتىن ەتىپ, ولاردان وقيعالار قۇرايمىز.
كوز الدىمىزدا جي ارقىلى وپەراتور رەجيسسەرگە اينالدى. بۇل ماعان جاڭا پەرسپەكتيۆالار اشقان كامەرا قۇرالى نەمەسە ءوزىم زەرتتەي الماعان مۇمكىندىكتەردى ۇسىنعان ۆيرتۋالدى كەڭىستىك بولدى. ول مەنىڭ ويلارىمداعى كەي ساتسىزدىكتەردى رەتتەۋگە كومەكتەستى, بۇرىن-سوڭدى ويىما كەلمەگەن كورىنىستەردى ۇسىندى, قيالىمنان تىس جولداردى كورسەتتى. بىردە مەن ءبىر سويلەمدى دۇرىس جەتكىزە الماي قينالدىم. جي ماعان ءدال جەتكىزگىم كەلگەن ويدى تاپ باسقان ءسوز تىركەسىن جازىپ بەردى. تاعى بىردە, ول كورىنىستى قايتا قۇرىلىمداۋعا كومەكتەسىپ, ونى تىڭ دۇنيەگە اينالدىردى.
جي مەنى تۇپكى ويىمنان ايىرعان جوق. كەرىسىنشە, ول مەنىڭ قانشالىقتى تەرەڭدەي الاتىنىمدى كورسەتتى. اينانىڭ الدىنداعى وزىمە جاقىنداعانداي بولا ءتۇستىم. جي قۇرالىن پايدالانۋدا ۇنەمى مەنىڭ كوزقاراسىم, ادام جانىنا دەگەن تۇسىنىگىم ساقتالاتىنىنا سەندىم. بالكىم, ChatGPT-ءدىڭ ناعىز كۇشى وسىندا شىعار: ول ءبىزدى وزىمىزدەن الىستاتپايدى, كەرىسىنشە جاقىنداتادى.
موان شالابيا:
مۇندا ناعىز سەزىم جوق
شىعارماشىلىق – ادەبيەتتەگى نەگىزگى ادامي ەلەمەنت بولىپ قالا بەرەدى. سوندىقتان جاساندى ينتەللەكت ناعىز ويمەن جۇمىس ىستەيتىن جازۋشىلاردىڭ ورنىن الماستىرا المايدى. جازۋشىلار ءوز شىعارمالارىندا الەمدى وزىندىك تۇرعىدان كورسەتىپ, ومىرلىك تاجىريبەسىن جانە كوركەمدىك سەزىمتالدىعىن جەتكىزەدى. شىعارماشىلىق تەك سوزدەر مەن گرامماتيكانى مەڭگەرۋمەن, ادەبي جانرلاردىڭ قۇرىلىمدارى مەن تۇسىنىكتەرىن يگەرۋمەن شەكتەلمەيدى. سونداي-اق ول سەزىمدى جەتكىزۋ, ويدان شىعارىلعان جانە شىنايى كەيىپكەرلەر جاساۋ, ءتۇرلى تاقىرىپتار مەن جانرلاردى زەرتتەۋ قابىلەتىن قامتيدى. قالامگەرلەر ءوز مادەنيەتىنەن, كەيىپكەرلەرىنىڭ ومىرىنەن, سەنىمدەرى مەن ارماندارىنان شابىت الاتىنى ءسوزسىز. وقىرمان جۇرەگىنە جەتەتىن شىعارمالار ۇلكەن وي مەن تەرەڭ شابىتتان تۋادى. ال بۇل قاسيەتتى جي ورىنداي المايدى.
ادەبيەت – جازۋشىلاردىڭ ءوز اۋديتورياسىمەن بايلانىس ورناتۋ قۇرالى بولىپ كەلە جاتقانىنا سان عاسىر ءوتتى. ولار ءوز يدەيالارىن, شىعارماشىلىق تۇيسىگىن, ومىرلىك تاجىريبەسىن وقىرماندارىمەن بولىسەدى. لاتىن امەريكاسى ادەبيەتىن مىسالعا الساق, اۆتور مەن وقىرمان اراسىنداعى ەمپاتيا شىعارمانىڭ ءمانىن ارتتىرىپ, ونى بەلگىلى ءبىر تولىق كونتەكسكە اينالدىرادى. ال جي-ءدىڭ وسىنداي بايلانىس ورناتۋعا قابىلەتى جەتە بەرمەيدى. سوندىقتان ونىڭ تۋىندىلارى وقىرمان ءۇشىن اسەرسىز ءارى ماعىناسىز بولۋى مۇمكىن.
تازا شىعارماشىلىق اقىن-جازۋشىلاردىڭ ىشكى الەمىمەن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ولاردىڭ ءوز ورتاسى جانە ارىپتەستەرىمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋىنە دە بايلانىستى. جاساندى ينتەللەكت ادەبي شىعارماشىلىق سالاسىندا كەرەمەت جەتىستىكتەرگە جەتكەنىمەن, ول جازۋشىنىڭ ويىن ءدال تاۋىپ قاعازعا تۇسىرە المايدى. شىعارماشىلىق, ەموتسيا جانە ادامي سەزىمتالدىق – ادەبيەتتىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتتەرى بولىپ قالا بەرەدى. سوندىقتان جازۋشىلار ادەبي الەمدە ماڭگىلىك ءوز ءرولىن اتقارا بەرمەك. دەگەنمەن, جي جازۋشىلارعا ءوز ەڭبەكتەرىن دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋگە كومەكتەسەتىن قۇندى قۇرال بولا الادى. مۇنداعى ماڭىزدىسى – تەپە-تەڭدىك ساقتاپ, جاساندى ينتەللەكتىنى ادامي شىعارماشىلىققا قاۋىپ رەتىندە ەمەس, ونى تولىقتىراتىن مۇمكىندىك رەتىندە قاراستىرۋ.
ساو ءشۇي:
ChatGPT – سەزىمسىز روبوت
قىتايداعى كوپتەگەن جازۋشى ChatGPT-ءدى قولدانۋعا تىرىسىپ جاتىر. مەن دە وسى تەحنولوگياعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ChatGPT-گە « ۇلى قايعى ءبيى» اتتى پوەما جازۋدى سۇرادىم. ول ماعان ءوز نۇسقاسىن ۇسىندى. ونىڭ دايىنداپ بەرگەن نۇسقاسى قۇرىلىمدالعان, مەتافورالاردى پايدالانعانىن ءبىلدىم. ءتىلى مەحانيكالىق جانە پوەتيكالىق تەرەڭدىكتەن جۇرداي بولىپ شىقتى. «قايعىنى كۇشكە اينالدىرۋ» تاقىرىبىنداعى ءبىرسارىندى ءماتىن رەتىندە كورىنەدى. سالىستىرساق, ايىرماشىلىق ايقىن كورىنىپ تۇر. ChatGPT جاساعان ولەڭدەر قۇرىلىمدىق جاعىنان ولەڭگە ۇقساعانىمەن, بىراق ولار ادام جانىنىڭ تەرەڭدىگىنەن قارا جاياۋ بولىپ شىقتى. پوەتيكالىق ءتاسىل مەن تاقىرىپ جاعىنان العاندا, ChatGPT – سەزىمسىز روبوت, ال ناعىز جازۋشى شىعارمالارىن جۇرەكپەن جازادى.
مەن ادەتتە پوەزيا, ەسسە, سونداي-اق رومان جانە ستسەناري جازامىن. بىردە ماعان ءبىر رەجيسسەر «مەن قار بارىسى حانزاداسىمىن» دەگەن اڭگىمە مازمۇنىن جىبەردى. ونى وقىپ وتىرىپ تەك جاساندى ينتەللەكت جاساعان ستاندارتتى سيۋجەت ەكەنىن ءتۇسىندىم. سۇراستىرا كەلە, شىنىمەن ChatGPT ارقىلى جازىلعانىن ءبىلدىم. دەگەنمەن, ChatGPT اۋدارما جاساۋ كەزىندە وتە پايدالى ەكەنىن بايقادىم, سەبەبى ول سوزدىكتەردى اقتارۋعا كەتەتىن ۋاقىتتى ۇنەمدەيدى. بىراق ءماتىندى تولىققاندى جەتكىزۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت.
زاۋرە تورەحان:
پايداسى زور كومەكشى
ChatGPT-ءدىڭ مۇمكىندىكتەرى زور ەكەنى, ونى اركىم ءوز بىلگەنىنشە قولدانىپ جۇرگەنى بارىمىزگە ءمالىم. ونىڭ پايدا بولعانىنا نەبارى ەكى جىلدان اسسا دا, وسى ۋاقىت ارالىعىندا قارقىندى دامىپ كەتتى. ChatGPT قولدانۋ ازىرگە زاڭمەن شەكتەلمەگەن, سوندىقتان تۇتىنۋشىلار بارلىق مۇمكىندىگىن كورگىسى كەلەتىنى تۇسىنىكتى. ماسەلەن, كەيبىرەۋلەر قيىن عىلىمي ماسەلەلەردى شەشۋگە قولدانسا, باسقا بىرەۋلەر جاقىن بايلانىس قۇرىپ, ءوزىنىڭ سۇيىكتىسى رەتىندە قابىلدايتىنىن اشىپ ايتتى. ال ادەبيەت سالاسىندا ChatGPT قالاي قولدانىلىپ جۇرگەنى ازىرگە بەلگىسىز, جۋىق ارادا جي كومەگىمەن جازىلعان ءىرى, كولەمدى شىعارمالاردىڭ پايدا بولاتىنىنا دا سەنۋگە بولادى. الايدا ونىڭ جازۋىندا ادامعا ءتان جان, سەزىم, ەرەكشە ماگيا بولمايدى دەپ ويلايمىن, ونىڭ جازۋى روبوتتىكىندەي. كىتاپتى وقىعاندا سول كىتاپتى جازعان جازۋشىمەن تىلدەسكەندەي بولاسىڭ, سول جازۋشىنىڭ جانىمەن جاناسقانداي سەزىم پايدا بولادى. ال ChatGPT ونداي اسەر بەرە الا ما؟ ونىڭ جانى, ساناسى بار ما؟ بۇل ۇلكەن كۇمان تۋدىراتىن سۇراقتار.
ءوز باسىم ChatGPT-ءتى اندا-ساندا كەرەك بولعاندا قولدانامىن, ماسەلەن بۇرىندارى گۋگلدان ىزدەۋشى ەدىم, قازىر قانداي دا ءبىر سالا بويىنشا سۇراقتارىم بولسا, ChatGPT-گە قويامىن, ءوزىمدى Star Trek سەريالىنداعى كەيىپكەرلەر سياقتى سەزىنەمىن. ارتىقشىلىعى, بۇل ۋاقىتىڭدى ۇنەمدەيدى, قويعان سۇراعىڭا ناقتى جاۋاپ بەرەدى. ال كەمشىلىگى, ونىڭ جاۋابىنا كەيدە كۇمانمەن قاراپ, ءداستۇرلى ىزدەۋشى قۇرالدار ارقىلى تەكسەرىپ وتىرۋعا تۋرا كەلەدى. ChatGPT وتە پايدالى كومەكشى جانە پايدا بولعانىنا قۋانامىن, سەبەبى ول ءبىزدى جاڭا زامانعا, عارىشتى يگەرۋ ۋاقىتىنا جاقىنداتادى دەپ ويلايمىن. Beacon 23 دەگەن سەريالعا اينالعان حيۋ ءحاۋيدىڭ قىسقا اڭگىمەلەر سەرياسىندا جي ادامعا جاقسى كومەكشى رەتىندە كورسەتىلگەن, الايدا ونىمەن قارىم-قاتىناستى ادامنىڭ ءوزى ورناتادى جانە سوعان قاراي جي-ءدىڭ دە ادامعا قىزمەتى وزگەرەدى. وسىنداي جەكە-مەنشىك كومەكشىلەر جاقىن بولاشاقتا بارىمىزدە بولادى دەپ ويلايمىن, سەبەبى ءبىز قازىر ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك توڭكەرىستى باستان كەشىرىپ جاتىرمىز. ول ءبىزدىڭ الەمىمىزدى ادام تانىماستاي وزگەرتەتىنى بەلگىلى, بىراق وزگەرىستەر قانداي جاعدايعا اكەلەتىنىن ەشكىم دە بىلمەيدى, ءالىپتىڭ ارتىن باعايىق.
ۇلىقبەك ومەكەەۆ:
قىرعىز ءتىلى بۇل سالادا اۋقىمدى ەمەس
جي باسقا تىلدەردەگى اقپاراتتى بىزگە جەتكىزۋدە ءوزىنىڭ بەلسەندىلىگىن كورسەتىپ جاتىر. ارينە, ChatGPT ەموتسيونالدى ينتەللەكتىنى الماستىرا المايدى. ادامنىڭ اقىل-ويى مەن جادىن قايتالاي الاتىن بۇل «عاجايىپ» پلاتفورما ادام ءوزى جازعانداي اسەر بەرمەيتىنى دە راس. كىسىنىڭ ماحابباتىن, تىلەگى مەن ارمانىن اشا المايدى. قىرعىزستانداعى جازۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى, اسىرەسە جاستار ChatGPT پلاتفورماسىمەن تانىس بولعانىمەن, ونى پايدالاناتىندار از. ChatGPT ارقىلى پوەزيا نەمەسە پروزا جازعان بىردە-ءبىر اقىندى نەمەسە جازۋشىنى كەزدەستىرمەدىم. ويتكەنى قىرعىز تىلىندە شىعارمالار جازعاندا, ونداعى قور ازىرشە وتە ءالسىز. مۇنىڭ ءبىرىنشى سەبەبى, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, قالامگەردىڭ جۇرەك قالاۋىن جەتكىزۋ جاعى كەمشىن, ەكىنشى سەبەپ – قىرعىز ءتىلىنىڭ عالامتوردا اعىلشىن, ورىس تىلدەرىندەگىدەي كەڭ تارالماعاندىعى. بىلىكتى جانە شىعارماشىلىقتى تۇسىنەتىن جازۋشىلار بۇل «جاڭالىقتى» ەشقاشان پايدالانبايتىنىنا سەنەمىن. جاساندى ينتەللەكتىنى پوەزيادا, پروزادا جانە دراماتۋرگيادا قولدانۋ قىرعىزستاندا ءالى كەڭ اۋقىمدا ەمەس. بۇل ءۇردىس بولاشاقتا ChatGPT مۇمكىندىكتەرى كەڭەيگەن كەزدە قولدانىلۋى مۇمكىن.
دايىنداعان –
دۇيسەنالى الىماقىن,
«Egemen Qazaqstan»
