پىكىر • 21 قاڭتار, 2025
سپارتاندىقتاردىڭ تاپقىرلىعى رەتىندە ءجيى ايتىلاتىن مىنا ءبىر ءسوزدى ەسىمە العان سايىن بىزگە ءار ماسەلەنى وزگەشە ويلاۋ مەن تۇيىندەۋدىڭ اۋاداي كەرەك ەكەنىن تۇسىنەمىن. اتالعان اڭىزدىڭ ۇزىن-ىرعاسى مىناداي. بىردە ماكەدونيا پاتشاسى ءىى فيليپپ گرەك قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا بىلاي دەپ حات جازادى: «تەز ارادا ماعان بىردەن باعىنىڭدار. ەگەر اسكەرىم سەندەردىڭ جەرلەرىڭە باسىپ كىرسە, بارلىق ەگىن, باۋ-باقشالارىڭدى قۇرتادى, ۇلدارىڭدى قۇل, قىزدارىڭدى كۇڭ ەتۋگە دە دايىنبىز», دەيدى. سپارتاندىقتار وعان ءبىر اۋىز سوزبەن جاۋاپ قايتارادى: «ەگەر...».
ءبىلىم • 21 قاڭتار, 2025
ۇلت ارداقتىسى مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ تۋرا وسىدان ءجۇز جىل بۇرىن جارىق كورگەن ماتەماتيكا وقۋلىعى كوركەم تىلمەن ۇعىنىقتى جازىلعان. وعان دالەل – اتالعان وقۋلىقتاعى كەيبىر مىسالدار.
تانىم • 17 قاڭتار, 2025
جوعالعان رۋح. قازاق قالاي امان قالدى؟
1934 جىلى نىيۋ-يورك قالاسىندا جارىق كورگەن ء«بىزدىڭ قاراپايىم زامانداستارىمىز» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگىن قولعا العانىمدا, توسىرقاپ قالعانىم راس. ويتكەنى اقش-تىڭ يەلل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ انتروپولوگى دجوردج مەردوك بۇل كىتابىندا تاسماندىقتار, جاپونيانىڭ سولتۇستىگىندەگى اينۋستار, مەكسيكاداعى اتستەكتەر, پەرۋدەگى ينكاستار, ۋگانداداعى گاندالار, پوليارداعى ەسكيموستار سياقتى تاريح ساحناسىنان جويىلىپ بارا جاتقان حالىقتاردىڭ تاريحى مەن مادەنيەتى, قوعامدىق ءداستۇرى تۋرالى ءسوز قوزعايدى. ال وسىلاردىڭ قاتارىنا نەگە ەكەنىن قايدام ورتالىق ازيادان تەك قازاقتى قوسادى. اقش عالىمى بۇل زەرتتەۋى ارقىلى نە ايتپاق؟ نەنى مەڭزەمەك دەگەن سانسىز ويدىڭ جەتەگىمەن ونىڭ كىتابىن وقىپ شىقتىم.
تاربيە • 14 قاڭتار, 2025
اكە جۇمىستا. بالانى كىم تاربيەلەيدى؟
الدەبىر دانىشپان «بالاڭدى تاربيەلەمە, الدىمەن ءوزىڭدى تاربيەلە» دەپ ايتقان ەكەن. بۇل قازىرگى قوعامدى دا ويلاندىرادى. كەيدە ورىندى ايتىلعان ءبىر ءسوز اتقان وقتان دا اۋىر تيەتىنى راس. تاربيەنى جالپىلاما دەپ قاراستىرساق, ونىڭ ىشىندەگى اكە تاربيەسى ۇلكەن ماڭىزعا يە. بۇرناعى قازاقتىڭ «كىمنىڭ بالاسىسىڭ؟» دەگەنىندە دە وزگەشە ءمان جاتقانداي. بۇدان «كىمنەن تاربيە الىپ جاتىرسىڭ؟» دەگەن سۇبەلى ءسوزدىڭ مايەگىن اڭعارامىز.
ميراس • 01 قاڭتار, 2025
ۋەسليان ۋنيۆەرسيتەتى جانە اباي اندەرى
ءيىسى قازاققا ەكى بىردەي تۇلعانى, ياعني اعا سۇلتان قۇنانباي مەن ونىڭ زەردەلى ۇلى ابايدى سىيلاعان زەرە اجەمىزدىڭ ويىنىڭ قانشاما ۇشقىر, پەيىلىنىڭ قانداي كەڭ ەكەنىن سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس تە شىعار. بىراق ونىڭ ارمانى مەن ءۇمىتى تولىعىمەن ورىندالدى دەسەك قاتەلەسپەسپىز. ال ۇلىنا ىرىمداپ پايعامبار ەسىمىن قويعان قۇنانبايدىڭ ەسىمى بۇل كۇندە ابايمەن بىرگە اتالىپ, دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا جەتتى. بۇل دا اكە جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ, بەدەلىنىڭ بوداۋىنان تۋعان رياسىز ءۇمىت بەلگىسى بولماق.
تاريح • 06 جەلتوقسان, 2024
«دالا حالىقتارى» كىتابى نە تۋرالى؟
ۆاشينگتونداعى كاتوليك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كىتاپحاناسىندا ساقتاۋلى تۇرعان بريتاندىق تاريحشى, عالىم, جازۋشى رالف فوكستىڭ 1925 جىلى بوستون جانە نيۋ-يورك قالالارىنداعى باسپادان قاتار شىققان «دالا حالىقتارى» اتتى زەرتتەۋ كىتابىنداعى ۇلتىمىزعا قاتىستى دەرەكتەر قىزىقتى ءھام ماعىنالى. ءبىر عاسىر بۇرىن جازىلعان كىتاپتا «قازاق بولمىسى» دەگەن ارنايى تاراۋ بار.
تاريح • 22 قاراشا, 2024
ەليزابەت بەكون كورگەن قازاقستان
باتىس عالىمدارىنىڭ حالقىمىز تۋرالى عىلىمي ەڭبەكتەر جازىپ, ونى امەريكا سىندى الپاۋىت ەلدىڭ باسپالارىنان شىعارۋىنىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن بۇعان دەيىن دە ايتقانبىز. ءبىزدىڭ باي تاريحىمىز, تابيعي رەسۋرستارىمىز جانە وتانىمىزدىڭ گەوساياسي ماڭىزى الەمدىك زەرتتەۋشىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ كەلە جاتقانىنا شامامەن ەكى عاسىردان استى.
ءبىلىم • 21 قاراشا, 2024
ۇلتتىق قۇندىلىقتار – تاربيەنىڭ تورەسى
ۇلتتىق قۇندىلىقتار – ءبىر ۇلتتىڭ تاريحى, مادەنيەتى, ءتىلى, ءداستۇرى, سالت-ساناسى ارقىلى ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىراتىن نەگىزدەر. ولاردى ساقتاپ قالۋ جانە دامىتۋ قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى مەن كەلەشەگى ءۇشىن ماڭىزدى. قازىرگى جاڭا داۋىردە داستۇرگە ساي تاربيە ارقىلى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جاس ۇرپاققا جەتكىزۋ – قوعام مەن مەكتەپتىڭ عانا ەمەس, ءار وتباسىنىڭ دا باستى مىندەتى.
رۋحانيات • 20 قاراشا, 2024
بىزگە باتىس الەمىن زەرتتەۋ ورتالىعى كەرەك
بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ زامانىندا مەملەكەتتەر اراسىندا مادەنيەتارالىق ديالوگ پەن تاريحي زەرتتەۋلەردىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. ورتالىق ازيا, سونىڭ ىشىندە قازاق دالاسى, عاسىرلار بويى كوپتەگەن باتىس الەمىنىڭ ساياحاتشىلارى مەن عالىمدارىنىڭ نازارىن اۋدارعانى راس. ولار ورتالىق ازياعا ساپار شەگىپ, وسى ءوڭىر تۋرالى قۇندى دەرەكتەر قالدىردى. جازعان ەڭبەكتەرى ءبىز ءۇشىن تاريحي ماڭىزدى اقپارات كوزى بولىپ قانا قويماي, كەي اقتاڭداقتاردى اشۋعا سەپ بولماق. بىراق بۇل دەرەكتەر ءالى تولىق زەرتتەلمەي, جۇيەلەنبەي وتىر. باتىس الەمىنىڭ ورتالىق ازياعا قىزىعۋشىلىعى وتكەن عاسىردا, بۇگىن دە, بولاشاقتا دا ماڭىزدى بولا بەرمەك.
تانىم • 14 قاراشا, 2024
شوتلاند جيھانكەزىنىڭ جازبالارى
1902 جىلى لوندوندا جارىق كورگەن جون فوستەر فرازەردىڭ «ناعىز ءسىبىر» اتتى كىتابىنان قازاققا قاتىستى ءبىراز دەرەكتى كەزدەستىردىك. جون فوستەر فرەيزەر – شوتلاندىق ساياحاتشى ءارى جۋرناليست. 1896 جىلى ول دوستارىمەن بىرگە ۆەلوسيپەدپەن كۇللى الەمگە ساياحات جاساپ, سول ساپارىن نەگىز ەتىپ كىتاپ جازعان. مەنىڭ قولىما تۇسكەن «ناعىز ءسىبىر» كىتابىنىڭ 4-تاراۋىندا 1901 جىلدىڭ 28 تامىزىندا سارسەنبى كۇنى ول ءسىبىر ايماعىنا جەتكەنىن جازادى. وسى كىتابىنىڭ العىسوزىندە «سىبىرگە اسا قىزىعۋشىلىقپەن باردىم. ورىستىق كوزقاراستاعى الەمدى قاراپايىم بريتاندىق رەتىندە ءوز كوزىممەن كورۋ ماقساتىم ەدى. جايىقتىڭ ارعى جاعىنداعى ۇلان-عايىر ولكەگە بارۋ ۇلكەن تاۋەكەلدى قاجەت ەتتى. ەجەلدەن بەرى ادامداردىڭ ساناسىندا ءسىبىر اق قار, كوك مۇز بەن جەر اۋدارىلعانداردىڭ مەكەنى دەگەن تۇسىنىك بار», دەپتى. بايىپتاپ وقىساق, اۆتوردىڭ بۇل ساپارعا الدىن الا دايىندالعانى سەزىلەدى.
