ۋنيۆەرسيتەت • 20 ناۋرىز, 2025

سۋپەركومپيۋتەردى تىزگىندەگەن

204 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

بىلتىر ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋني­ۆەرسي­تەتىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا ورتالىق ازيانىڭ قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەرى وسى وقۋ ورنىنا ورناتىلدى. بازارگۇل ماتكەرىمقىزى – وسى قۇرىلعىنى ەمىن-ەركىن مەڭگەرىپ, ونىڭ قىرى مەن سىرىن ستۋدەنتتەرگە ۇيرەتىپ جۇرگەن بىلىكتى وقىتۋشىنىڭ ءبىرى.

سۋپەركومپيۋتەردى تىزگىندەگەن

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن عىلىمي ەسەپتەۋلەردىڭ ونىم­دىلىگىن شەتەلدىك سۋپەركومپيۋتەرلەردە تەستىلەۋدەن وتكىز­سە, ەندى بۇدان بىلاي اتال­عان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سۋ­پەر­كومپيۋتەرىندە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. وتاندىق سۋپەركومپيۋتەر كۇردەلى تاپ­سىرمالارعا ار­نالعان جوعارى ەسەپتەۋلەردى جۇرگىزۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ عىلى­مى مەن ەكونوميكالىق دامۋىنا زور ۇلەس قوسپاق.

بازارگۇل ماتكەرىمقىزى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كومپيۋتەرلىك عىلىمدار كا­فەدراسىندا اعا وقىتۋشى جانە كومپيۋتەرلىك عىلىم­دار زەرتحاناسىندا جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ نەگىزگى عىلىمي زەرتتەۋ باعى­تى: جوعارى ءونىم­دى ەسەپتەۋ ماشينالارىندا, ياعني سۋپەر­كومپيۋتەرلەردە ەسەپتەۋگە قاجەتتى عىلىمي ەسەپ­تەۋ­لەر­دىڭ پاراللەلدى باعدارلاما قوسىمشاسىن جوبالاۋ جانە وڭدەۋ.

سۋپەركومپيۋتەر –  جو­عارى ەسەپتەۋ قۋاتى مول قۇ­رال. سونداي-اق مۇندا عى­لى­مي جانە كۇردەلى ينجە­نەر­لىك ەسەپتەردى شەشەدى. بۇل ميلليونداعان ەسەپ­تەۋ با­رىسىن نەبارى سەكۋند ىشىن­دە ورىندايتىن قابىلەت­­كە يە. سۋپەركومپيۋتەرلەر ادەت­تە اۋا رايىن بولجاۋ مەن كلي­ماتتىق مو­دەل­­دەر قۇ­­رۋ, عىلىمي زەرت­تەۋ­­­­­لەر (مولەكۋلالىق دي­نا­­مي­­كا, كۆانت­تىق فيزيكا, بيوينفورماتيكا), ينجەنەر­لىك سيمۋلياتسيالار (اۆياتسيا, اۆتوكولىك, عارىش تەحنيكاسى), جاساندى ينتەللەكت جانە ماشينالىق وقىتۋ, ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ, بولجاۋ سەكىلدى كۇردەلى تاپسىرمالاردى شەشۋگە قولدانىلادى.

ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز عى­لىمي زەرتتەۋ جوبالارىنا 2009 جىلدان باستاپ, بەلسەنە ارالاسىپ, وسى جىلدار ارالىعىندا 15-تەن استام عىلىمي جوباعا قاتىسقان. قازىرگى تاڭدا 2024–2026 جىل­دارعا ارنالعان ەكى بىر­دەي عىلىمي جوبانىڭ جەتەك­شىسى اتاندى. ونىڭ ءبىرى – گرانتتىق قارجىلاندىرۋ جوباسى. اتالعان جوبانىڭ ماقساتى – سۋپەركومپيۋتەرلەردە ەسەپتەۋگە باعىتتالعان ءتۇرلى ۇلگىدەگى عىلىمي ەسەپ­تەۋلەردىڭ باعدارلامالىق قوسىمشالارىنىڭ كودىن ارنايى جوبالاپ, مودەلىن قۇرۋ.

ءوز سالاسىنا دەندەپ كىرىس­كەن مامان وسى جوباسىندا سۋپەركومپيۋتەرلەردە ەسەپتەۋگە باعىتتالعان عىلىمي ەسەپتەۋدىڭ باعدارلامالىق كودتارىن قۇرۋدى اۆتوگەنە­راتسيالاۋ تەحنولوگيا­سىن قولدانۋ ارقىلى زەرت­تەۋ­شىلەردىڭ جۇمىسىن وڭتاي­لاندىرۋعا كۇش سالىپ وتىر. ال ەكىنشىسى – جاس عا­لىم­داردى گرانتتىق قار­جى­لاندىرۋعا ارنالعان جوبا. ونىڭ ماقساتى – جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانىپ, مرت سكانەرلەۋىن جىكتەيتىن جانە ءسۇت بەزى وبىرىن دالىرەك انىقتايتىن ەڭ ءتيىمدى تە­رەڭ وقىتۋ مودەلىن جاساۋ. ۇلت­تىق عىلىمي ونكولوگيا ورتا­لىعى ماماندارىنىڭ مالىم­دەۋىنشە, ەلىمىزدە ءسۇت بەزى وبىرىنا شالدىق­قانداردىڭ سا­نى كەيىنگى ون بەس جىلدا كۇرت كوبەيگەن. سون­دىق­تان عا­لىم وسى عىلىمي زەرتتەۋ با­عىتى بويىنشا ءسۇت بەزى وبى­رى­نا شالدىققان ايەلدەردى ەرتە انىق­تاۋ ارقىلى ولاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋدى ارماندايدى.

بۇدان بولەك, ب. ماتكەرىم­قىزى كومپيۋتەر­لىك عىلىم­دار ءبىلىم بەرۋ باعدار­لاما­سى (ببب) بويىنشا ستۋدەنت­تەر­گە ماگيسترانتتار مەن دوكتو­رانتتارعا جوعارى ءونىمدى عىلىمي ەسەپتەۋگە قاتىستى پان­دەردەن ءدارىس وقيدى. سونىمەن قاتار ءۇش دەڭگەي بويىنشا كومپيۋتەرلىك عىلىمدار ببب-نىڭ كورديناتورى رەتىندەر قوسىمشا مىندەتتى دە اتقارادى. ول – اتال­عان ببب-نى جىل سايىن زامان تالابىنا ساي جاڭارتىپ, جەتىلدىرىپ وتىراتىن جاۋاپ­تى ماماننىڭ ءبىرى. كەيىنگى جاڭارتۋلار بو­يىنشا وسى ببب-عا جاساندى ينتەلەكت باعىتىن قوسىپ سايكەس وقۋ پاندەرىن كىرىستىرگەنىن ايتادى.

با­زارگۇل ماتكەرىمقىزى اق­پاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىندا بىلىكتى ماماندار­دى دايارلاۋعا اتسالىسىپ جۇر­گەن وقىتۋشى عانا ەمەس, كوپ­بالالى انا. ۇلكەن اۋلەتتىڭ كەلىنى. ءيا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وسىن­داي ءبىر قولىمەن بەسىك تەر­بە­­تىپ, ەكىنشى قولىمەن عى­لىم­دى دامىتۋعا ۇلەس قو­سىپ جۇرگەن بىلىكتى ماماندار كوپ.

سوڭعى جاڭالىقتار