بەكەن قايرات ۇلى«Egemen Qazaqstan»
837 ماتەريال تابىلدى

تاريح • 18 تامىز، 2022

كەبەنەك

كوبىمىز بىلەمىز قازاقتا «كەبەنەك كيگەن كەلەدى، كەبىن كيگەن كەلمەيدى» دەيتىن ءتامسىل بار. سول سياقتى اۋىزەكى تىلدە «ەردى كەبەنەك ىشىندە تانى» دەپ تە جاتادى. سويتە تۇرا كەبەنەكتىڭ نە ەكەنىن كوبىمىز بىلە بەرمەيمىز.

تانىم • 17 تامىز، 2022

قاسقىر جايلى حيكايالار

اتام قازاق «ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەپ بەكەر ايتپاعان ەكەن. ءدال وسى تۇراقتى تىركەستىڭ راستىعىنا جۋىقتا تۋعان جەرگە بارىپ، سول ولكەدە ءوسىپ-ونگەن اعايىندارمەن بولعان اڭگىمە ۇستىندە كوز جەتكىز­گەندەي بولدىق. ياعني ەل اۋزىنان نەبىر قىزىقتى وقيعالار ەستى­دىك. اسىرەسە تاۋ جاس­تانىپ، جازيرا جامىلىپ، تۇمسا تابيعاتى بۇزىلماعان ولكەدە ءومىر سۇرگەن حالىق اراسىندا نەبىر تاڭ­عالارلىق، توسىن قىزىقتى وقيعا­لار كەزدەسەدى ەكەن. ونىڭ دەنى قاسقىر جايلى حيكايالار. سونىڭ ءبىر شوعىرىن گازەت وقىرمانىنا ۇسىنىپ وتىرمىز.

قوعام • 15 تامىز، 2022

شوشىنعان جاتىر، ۇشىنعان ۇرپاق

جۋىقتا ماڭعىستاۋلىق ءمىر شايىر اتتى اۆتوردىڭ ەكى جىل بۇرىن جارىق كورگەن «اۋليەتاس» اتتى اڭگىمەلەر جيناعى قولىمىزعا ءتۇستى. بۇل تۋىندىدا 1920-1930 جىلدارى جاپپاي اشارشىلىق جانە اسىرا سىلتەۋدىڭ سالدارىنان ۇرەيلەنىپ، تۋعان جەر، وسكەن ولكەسىن تاستاپ جان-جاققا بوسىپ كەتكەن جۇرتتىڭ ايەلدەرى ۇزاق جىل بويى بالا كوتەرىپ، جۇكتى بولا الماي ەل-جۇرت پۇشايمان كۇيگە تۇسكەنى جايلى ايتىلىپتى.

سۇحبات • 10 تامىز، 2022

«تاۋ جىلقىسى تاباندى بولادى»

جۋىقتا جولىمىز ءتۇسىپ موڭعوليانىڭ باتىس شەبىنە قونىس تەپكەن اعايىن اراسىندا بولىپ قايتتىق. ەل امان، جۇرت تىنىش... پاندەميادان كەيىن ەل جاپپاي توي قامىمەن شاۋىپ ءجۇر. ونىڭ سىرتىندا بۇل ەل بيىل كونە عۇن ۇلىسىنىڭ 2230، موڭعول يمپەرياسىنىڭ 815، ۇلت-ازاتتىقتىڭ 110، حالىق توڭكەرىسىنىڭ (تاۋەلسىزدىكتىڭ) 100 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. «ناادام» دەپ اتالاتىن مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق مەرەكەسى ەجەلدەن بەرى «ەر جىگىتتىڭ ءۇش ونەرى» سانالاتىن بالۋاندار باسەكەسى، ات جارىس، ساداقشىلار سايىسى نەگىزىندە ۇيىمداستىرىلدى. وسى ورايدا ءبىز بايولكەلىك تۋعانداردىڭ تويىنا كۋا بولىپ، قۇنان، دونەن، بەستى جانە جۋان اتتار مەن ايعىر جارىسىن تاماشالاپ، ايماقتىق «اتبەگىلەر» وداعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە تانىمال باپكەر ءشارىپ سايپىعالي ۇلىمەن جولىعىپ، قازىرگى تاڭدا جەرگىلىكتى اتبەگىلىك ونەر جايلى سۇحباتتاستىق.

تانىم • 07 تامىز، 2022

ساق ءداۋىرىنىڭ تاسى

اقمولا وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن ەلورداداعى ۇلتتىق مۋزەي جانىنان قۇرىلعان رۋحاني مۇرانى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى «قازاقتىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتى» ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وبلىس اۋما­عىنا عىلىمي-زەرتتەۋ ەكسپەديتسياسىن جۇرگىزىپ، ناتي­جەسىندە ساق داۋىرىنە ءتان قۇرباندىق تاسىن تاپتى.

تاريح • 04 تامىز، 2022

قىران قازاق

ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى كەڭەستىك بەدەلى زور باسىلىم «كراسنايا زۆەزدا» گازەتىنىڭ 1942 جىلعى 18 قازان كۇنگى سانىنا مايدانگەر ءتىلشى يليا ەرەنبۋرگتىڭ «قازاقتار» اتتى جازباسى جاريالانعانى جايلى كوپشىلىك حاباردار. بۇل ماقالا «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە 1965 جىلى جەڭىس كۇنگى (9 مامىر) مەرەكەلىك سانىنا اۋدارىلىپ باسىلىپتى. وسى جازبا، ء«بىر فريتس ماعان: «بىزگە قارسى قايسار سولداتتار سوعىستى – ولاردى ەشقانداي وق توقتاتا المادى. كەيىننەن ماعان بۇلار قازاقتار ەكەنىن ايتتى. مەن بۇرىن مۇنداي باتىر حالىق بارىن بىلمەۋشى ەدىم» دەپ باستالسا، ءدال وسى جازبامەن جەلىلەس گازەت بەتىندە سوعىس جىلدارى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن ەكى مارتە العان قازاقستاندىق ۇشقىشتار – س.لۋگانسكي، ت.بيگەلدينوۆ، ل.بەدا، ي.پاۆلوۆ جايلى فوتو مالىمەت بەرىلىپتى.

تاريح • 03 تامىز، 2022

جاقسىلىقتىڭ جولىن اشقان

بيىل تۋعانىنا 110 جىل تولىپ وتىرعان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆتى ۇلىقتاۋ شاراسى ەلىمىز كولەمىندە جالعاسىپ جاتىر. وسى ورايدا بۇگىن ءبىز كوپشىلىك قاۋىم ۇلت تاريحىندا ورنى زور تۇلعا جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆتىڭ 1980 جىلى ماسكەۋ وليمپياداسىنىڭ چەمپيو­نى اتاۋىنا قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ىقپالى بولعانى جونىندە ايتپاقپىز.

سۇحبات • 14 شىلدە، 2022

ۇلتتىق ارحيۆ – ۇلت تاريحىنىڭ قويماسى

فرانتسۋز ارحيۆتانۋشىسى شارل برەبان: «ارحيۆ دەگەنىمىز – تاريحتىڭ سارقىلماس قورى»، دەگەن ەكەن. راسىندا قۇجاتسىز ارحيۆ جوق، ءارحيۆسىز تاريح جوق، تاريحسىز حالىق جوق. شىنىمەن دە، قاي زامان، قاي قوعام بولماسىن، وتانشىلدىق باستاۋىندا ۇلتتىق ماقتانىش سەزىمى تۇراتىندىعى، ال ونىڭ قاينار كوزى تاريح پەن مادەنيەت ەكەندىگى انىق. وسى ورايدا، ەلوردا تورىندە ورنالاسقان ۇلتتىق ارحيۆ ديرەكتورى ساعيلا نۇرلانوۆا حانىممەن جۇرگىزگەن شاعىن سۇحباتتى ۇسىنىپ وتىرمىز.

سۇحبات • 05 شىلدە، 2022

«ايتتىم. ايتۋعا ءتيىس بولدىم!»

ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتەن ءتالىم العان، «الىپتار توبىنان» كەيىنگى ادەبيەتكە كەلگەن تەگەۋرىندى تولقىننىڭ وكىلى، قازاق پروزاسىنا پسيحولوگيالىق قاتپارى مول، رەاليستىك كوركەم شىعارمالارىمەن قايتالانباس قولتاڭباسىن قالدىرعان ءسوز زەرگەرى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى س.شايمەردەنوۆ كوزى تىرىسىندە گازەت تىلشىسىنە بەرگەن ءبىر سۇحباتىندا: «حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ نە ەكەنىن سەزىنبەگەن جازۋشىنىڭ جولىندا قاتەر كوپ: ارزان اتاق-دانق، جالعان بەدەل، بيىك مىنبەرگە وراي جازىلعان كوركەمدىگى جالعان پلاكات شىعارمالار... بۇنىڭ ءبارى ءسوز ونەرىن جوققا شىعاراتىن ءازازىل جول»، دەپتى. وسى ورايدا قالامگەردىڭ تۋعانىنا بيىل 100 جىل تولۋىنا بايلانىستى جازۋشىنىڭ قولىندا ءوسىپ، تاربيەسىن كورگەن باۋىر – بالاسى، بەلگىلى جۋرناليست سايىن ەسماعيمەن جۇرگىزگەن سۇحباتتى ۇسىنىپ وتىرمىز.

ونەر • 30 ماۋسىم، 2022

«كۇي وينايدى قازاعىمنىڭ قانىندا»

قازاقتىڭ ۇلكەن اقىنى قادىر مىرزاليەۆ «نا­عىز قازاق، قازاق ەمەس، ناعىز قازاق – دومبىرا» دەسە، داۋىلپاز جىرشى ءىلياس جانسۇگىروۆ: «دومبىرا، سەندە ءمىن بار ما؟، ءمىنسىز بولساڭ — ءتىل بار ما؟، ءتىل جوق دەۋگە بولا ما، تىلدەن انىق ءۇن باردا؟، دومبىرانىڭ، كۇشى مول، كومەيىندە كۇي باردا!» دەگەن ەكەن.