الەم • 18 قاراشا, 2020
قىزدار نەگە مەكتەپكە بارمايدى؟
«Egemen Qazaqstan» باسىلىمى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن الەمدەگى ماڭىزدى دا وزەكتى تاقىرىپتار جونىندە بىرەگەي كونتەنت ازىرلەيتىن Project Syndicate جوباسى ماقالالارىن جاريالاۋدى جالعاستىرادى. بۇگىنگى نومىردە وقىرماندار نازارىنا جاھاندىق ماسەلەگە قاتىستى ەكى ماقالا ۇسىنىپ وتىرمىز. ەۋروپالىق كليمات قورىنىڭ توراعاسى لوۋرەنس تۋبيانا كليمات وزگەرىسىنە قاتىستى پايىمىمەن بولىسەدى. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, قىتاي پەن ەۋروپالىق وداق جاھاندىق جىلىنۋدىڭ الدىن الۋعا قاتىستى ناقتى مالىمدەمە جاسادى. بەرىلگەن ۋادە قانشالىقتى ورىندالماق؟ بۇل تۇرعىدا لوۋرەنس تۋبيانا قىتاي بيلىگى دە, ەۋروپالىق وداق شەنەۋنىكتەرى دە ناقتى جوسپار ۇسىنۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى كومىرتەگى گازىن شىعارۋ مولشەرىن ازايتۋعا مىندەتتەمە العان مەملەكەتتەردىڭ ۇزاق مەرزىمدى جوسپارىنا قازىرگى ساياسي شەشىمدەر كەرى اسەرىن تيگىزبەۋى ءتيىس. اۆتوردىڭ بۇلاي وي تولعاۋىنا كەيىنگى جىلدارى بىرقاتار مەملەكەتتىڭ پاريج كەلىسىمىنەن شىعۋى سەبەپ بولىپ وتىر. لوۋرەنس تۋبيانانىڭ پىكىرىنشە, اقش حالىقارالىق كەلىسىمدەردەن شىققانىنا قاراماستان, جاھاندىق باعىت ايقىن. «نولدىك» مولشەر – باستى ماقسات. اۆتوردىڭ ماقالاسى بۇۇ باس اسسامبلەياسى 75-سەسسياسىنىڭ جالپىساياسي دەباتتارىندا ءسوز سويلەگەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سوزىمەن ۇندەس شىعىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. «كليماتتىڭ وزگەرۋى – ءبىزدىڭ وركەنيەتىمىزگە قاتەر ءتوندىرىپ وتىرعان تاعى ءبىر ەكزيستەنتسيالدى داعدارىس. بۇل ماسەلە قاۋىپ ءتوندىرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار باسقا قاتەرلەر ءۇشىن «قوزعاۋشى كۇش» قىزمەتىن دە اتقارادى. ادامزات بالاسى بۇل جاھاندىق سىن-قاتەرگە توتەپ بەرۋگە ءالى دە قاۋقارسىز. دەگەنمەن, كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن كەيىنگى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ كەزەڭىندە قورشاعان ورتانى قورعاۋ تاقىرىبىن حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ باستى ماسەلەسى رەتىندە كوتەرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ وتىرمىز. ءبىز بۇۇ-نىڭ كليماتتى جاقسارتۋدىڭ التى وڭ قادامى اتتى جوسپارى اياسىندا كۇش بىرىكتىرۋگە مىندەتتىمىز», دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى. جاھاندىق تاعى ءبىر ماسەلە – قىزداردىڭ ءبىلىم الۋى يۋنەسكو جاھاندىق ءبىلىم الۋدى باقىلاۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مانوس ءانتونينيستىڭ ماقالاسىندا تالقىلانادى. اۆتور قازىرگى تاڭدا قىزداردىڭ ءبىلىم الۋى جەڭىلدەگەنىمەن ءالى دە تۇيتكىلدەر جەتەرلىك ەكەنىنە توقتالادى. اسىرەسە ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى تومەن مەملەكەتتەردە ءبىلىم سالاسىنداعى گەندەرلىك تەڭسىزدىك ءورشىپ تۇر. وعان قوسا, كەدەي ەلدەردە ەرتە جۇكتىلىك تە ازايار ەمەس. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم سالاسىنداعى گەندەرلىك تەڭدىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءالى دە اتقارىلاتىن جۇمىس كوپ.
الەم • 18 قاراشا, 2020
ەۋروپا مەن قىتاي كليماتتى وزگەرتۋگە قاۋقارلى
«Egemen Qazaqstan» باسىلىمى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن الەمدەگى ماڭىزدى دا وزەكتى تاقىرىپتار جونىندە بىرەگەي كونتەنت ازىرلەيتىن Project Syndicate جوباسى ماقالالارىن جاريالاۋدى جالعاستىرادى.
ساياسات • 18 قاراشا, 2020
حالىقارالىق احۋال تۋرالى پىكىر الىستى
كەشە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى اسەت يسەكەشەۆ بەينەكونفەرەنتسيا فورماتىندا وتكەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ (ۇقشۇ) قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىلارى كوميتەتىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى.
تاريح • 18 قاراشا, 2020
قازاقتىڭ دارحان دالاسىنداعى قاي تاستى اۋدارساڭىز دا تاريحتىڭ تەرەڭىنەن سويلەپ قويا بەرەدى. تابانىڭىزدىڭ استىندا اشىلماعان قانشاما سىر جاتقانىن بىلمەيسىز. جۋىردا تولەبي اۋدانى قاراتوبە اۋىلىندا بيە بايلاپ, قىمىز اشىتاتىن اقبوپە سمانوۆانى ساۋمال ىشەمىز دەپ ىزدەپ بارعانبىز. ول بيەلەرىن ءبىر قىرات باسىنا ارقاندايدى ەكەن. ءبىز سول قىراتتىڭ باسىنا شىقتىق. «مىنا جەردە ويرانتوبە دەگەن توبە بار. باسىنا باراق, سەكەر دەگەن باتىرلاردىڭ قابىرى بار» دەدى ول ءبىر سوزىندە. نايماننان تاراعان كوكجال باراق باتىردى ءبىلۋشى ەدىك.
ساياسات • 18 قاراشا, 2020
جەتىساي اۋداندىق پروباتسيا قىزمەتى ءبولىمىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان بەزبۇيرەك انا قاماۋعا الىندى.
قوعام • 18 قاراشا, 2020
«چەن-ريۋ» ءانسامبلى جاڭا بەلەسكە شىقتى
نۇر-سۇلتان قالاسىندا ەلوردالىق كورەيلەر ەتنومادەني بىرلەستىگىندەگى «چەن-ريۋ» حالىقتىق ۆوكالدىق ءانسامبلدىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى اتاپ ءوتىلدى.
تاريح • 18 قاراشا, 2020
ەل ءۇشىن جارالعان ەر (باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ سوعىس ونەرىندەگى قالدىرعان ءىزى)
جەكە مۇراعاتىمدا بۇگىنگە دەيىن ساقتالىپ كەلگەن تاريحي قۇندى قۇجاتتار بارشىلىق. ونىڭ ىشىندە: ۇرىس قيمىلدارىنىڭ مالىمەتتەرى مەن حابارلارى, شايقاس سىزبالارى مەن كارتالار, سونىمەن بىرگە وتتى جىلداردا باۋىرجان مومىش ۇلىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلعان قۇجاتتار (الدەقالاي سەبەپ-سالدارسىز ىسكە اسىرىلماعانى) باتىر اعامىزدىڭ تۋا ءبىتتى دارىن يەسى, شىنايى تالانتتى قولباسشى ەكەنىن ايعاقتاي تۇسەدى. باۋىرجان مومىش ۇلى ۇلت تاريحىندا الدىمەن دارىندى اسكەري ويشىل, تاعىلىمدى تاربيەشى, قالام قارىمى تەك شىندىققا سۇيەنگەن جازۋشى تۇلعا. باتىر اعامىزدىڭ وسىنداي قاسيەت قىرى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ايشىقتالا ءتۇسۋى قاجەت.
رۋحانيات • 18 قاراشا, 2020
«تىرشىلىكتىڭ نەسى ءسان, تەرەڭگە بەت قويماسا؟!»
اباي شىعارمالارىنىڭ باستى يدەولوگيالىق قازىعى – «قالىڭ ەلى, قايران جۇرتى قازاعىنىڭ» بويىنداعى كەمشىلىكتەردى جويىپ, عىلىم-ءبىلىمدى مەڭگەرگەن, «اقىل, قايرات, جۇرەكتى بىردەي ۇستانعان», «بەس نارسەدەن قاشىق, بەس نارسەگە اسىق بولعان» بەرەكە-بىرلىگى جاراسقان, وي-ءورىسى دامىعان حالقىنىڭ بولاشاعى, ءتالىم-تاربيەسى, عىلىم-ءبىلىمى.
ادەبيەت • 18 قاراشا, 2020
قارالا سىرماق كوڭىلىمنەن ايىعار سىرعاق-كۇدىك, بالا كۇندى تولعانسام جىرلاپ تۇنىق. انام سوندا جۇرەتىن تىم اسىعىپ, ويۋ سالىپ, ورنەكتەپ, سىرماق تىگىپ. بالالىقتىڭ اڭسادىم ق ۇلىندى ءانىن, قايدا قالدىڭ تىم تەنتەك ج ۇلىنعان ءۇن.
پارلامەنت • 17 قاراشا, 2020
كەشە ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتا بيۋروسى ءوتىپ, وندا الداعى جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبى ناقتىلاندى, دەپ حابارلادى ءماجىلىستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
