جاڭاشىلدىق بايقالعان باسقوسۋ

پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن التاي كولگىنوۆتىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالعانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. ال وبلىس باسشىسىنىڭ ۇلت جوسپارىندا قويىلعان «100 ناقتى قادامدى» ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جاڭاشىلدىق احۋالىن اڭعارعانداي بولدىق. اتاپ ايتقاندا, «100 ناقتى قادام» مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس ينس­تي­تۋتتىق رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. مۇندا­عى باستى ماقسات – ەكونوميكاسى دامىعان, عىلىمى مەن ءبىلىمى وركەن­دەگەن جانە رۋحاني قازىناسى بايى­عان مەملەكەت قۇرۋ. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋگە بولادى. ەندەشە, ناقتى قادامعا ناقتى ءىس-قيمىل جوس­پارى قاجەت ەكەنى تالاس تۋعىز­بايدى. وسى تۇرعىدا وبلىس باسشىسى نە دەر ەكەن دەگەن جۋرناليستىك اۋەستىكتىڭ باسىم تۇسكەنىن دە جاسىرىپ قالا المايمىز. جوق, بوسقا كۇدىكتەنگەن ەكەنبىز. ا.كولگىنوۆ بەس رەفورمانىڭ باعىتىنان تامىر تارتاتىن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ مىندەتتەرىن تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىنداپ بەردى. ءباسپاسوز ءماسليحاتى ۇستىندەگى ناقتى تۇجىرىمدار, سۇراقتارعا قايتارىلعان ناقتى جاۋاپتار ايماق باسشىسىنىڭ بۇل باسقوسۋعا جان-جاقتى ءارى تىڭعىلىقتى ازىرلىكتەرمەن كەلگەنىن كورسەتتى. بەس باعىت, بەس رەفورما بويىنشا ورال وڭىرىندە اتقارىلۋعا ءتيىستى جوبالار مەن باعدارلامالار جۇرەكتەرگە جەتكەندەي اسەر قالدىردى. ءبىرىنشى رەفورما كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋ دەسەك, بۇل تۇرعىدا ا.كولگىنوۆ ورال وڭىرىندە دە مەملەكەتتىك قىزمەت كەز كەلگەننىڭ قولجاۋلىعى بولا المايتىنىن اتاپ كورسەتتى. تەك تومەنگى بۋىننان تاجىريبە العان كەزدە عانا ودان جوعارى لاۋازىمعا ورنالاسۋعا جول اشىلادى. سونداي-اق, ونىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكادا ادەپ كودەكسى مەن ادەپ جونىندەگى وكىل ينس­تيتۋتى ەنگىزىلۋىنە وراي وبلىس اكىمدىگىندە دە ادەپ جونىندەگى ۋاكىل بەكىتىلىپتى. ول ازاماتتار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قابىلداپ, قاجەتتى كومەكتەر مەن كەڭەستەر بەرمەك. ولاردىڭ كونستي­تۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋعا دا ءوز ىقپالىن تيگىزبەك. الداعى 2017 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ەڭبەكاقى ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ ساپاسى مەن ناتيجەسىنە بايلانىستى تولەنبەك. بۇل تۇرعىدا ءبىز ادىلدىك پەن تازالىقتىڭ ۇستەم تۇسۋىنە بارىنشا مۇددەلى بولىپ وتىرمىز, دەپ وي قورىتتى التاي سەيدىر ۇلى. ەسەپ بەرۋشى ەكىنشى رەفورما بويىنشا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ەرەكشەلىگىنە كەڭىرەك توقتالدى. بۇل, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تۇرعىندارعا ەڭ جاقىن قۇرىلىم. ونىڭ قۇرىلعانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. سوعان قاراماستان, جىل باسىنان بەرى وڭىردەگى جەرگىلىكتى پوليتسيا وكىلدەرىنىڭ تىندىرعان ىستەرى ايتارلىقتاي. ەڭ باستىسى – ولارعا حالىقتىڭ سەنىمى نىعايىپ كەلەدى. بۇل, بىرىنشىدەن, تۇرعىندارمەن اشىق اڭگىمەگە كەلىپ, قويان-قولتىق جۇمىس جاساۋدىڭ ناتيجەسى, دەدى وبلىس اكىمى. بۇدان كەيىن ءۇشىنشى, ءتورتىنشى جانە بەسىنشى رەفورمالارعا سايكەس وبلىستا اتقارىلا باستاعان ىستەرگە ەكپىن ءتۇسىرىلدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا وبلىستا ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋ جانە ايماق اۋماقتارىن الەۋمەتتىك تۇرعىدان ودان ءارى جاڭعىرتۋ مىندەتتەرى تۇر, دەدى بۇدان ءارى اكىم. وتكەن جىلى ءوڭىر ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى ونىڭ الدىنداعى 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 28 پايىزعا ءوسىپتى. دەگەنمەن, بۇل دەرەكتى قاناعات تۇتىپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى, دەدى وبلىس اكىمى. بۇدان كەيىن تەرەڭ تالداۋلار مەن ساراپتامالارعا قاراي ويىسقان ءوڭىر باسشىسى ينۆەستيتسيانىڭ باسىم بولىگى نەگىزىنەن وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تيەسىلى ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شالعاي اۋدانداردا مال باسىن ءوسىرۋ جانە ەت پەن ءسۇت ءوندىرۋ ءارى ونىڭ ونىمدەرىن وڭدەۋ ارقىلى قوسىمشا ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلىپ وتىرعانى كولدەنەڭ تارتىلدى. بۇدان ءارى جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن جاساقتاۋ مەن ىستەپ تۇرعان وندىرىستەردى كەڭەيتۋ ارقىلى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. مۇنداي مىسالدار جەتكىلىكتى. سونىڭ باسىندا ورال ترانسفورماتور زاۋ­ىتى تۇر. وتاندىق كاسىپورىن ءوز ونىمدەرىن ەكسپورتقا, سونىڭ ىشىندە تمد ەلدەرى مەن يرانعا شىعارۋدى كوزدەپ وتىر. ەكىنشى ءبىر ىرگەلى نىسان قاتارىندا ءوڭىردىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتىپ, قۋات كوزدەرىنە دەگەن تاۋەلدىلىكتى ەڭسەرە بىلگەن «باتىس پاۋەر» كومپانياسى بار. بۇگىندە اتالعان گازدى-تۋربينالى ستانسانىڭ ەكىنشى كەزەگى كەشەنىن قولعا الۋ بەلگىلەنگەن. بيىل وبلىستا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا جۇزەگە اسا باستاعان جوبالار دا ءبىرىنشى كەزەكتە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باعىتتالعان. قازىرگى كەزدە بال تاتىعان بەكىرە بالىق پەن ونىڭ قارا ۋىلدىرىعى ەسكە تۇسكەن كەزدە تەك جۇتىنىپ, تامسانىپ قانا قويامىز. ايتايىن دەگەنىمىز, بيىلعى جوبالاردىڭ اراسىندا بەكىرە بالىق پەن قارا ۋىلدىرىق وندىرىلەتىن كەشەننىڭ ورنى بولەك. جابىق سۋ ايدىنى جاعدايىندا ىسكە قوسىلاتىن ايرىقشا جوبانىڭ جالپى قۇنى 4,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. بۇگىنگى كۇنى شەكارالىق ايماقتا بىرىككەن كاسىپورىندار قۇرۋ ىسىنە دە جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاسىپ كەلەدى. ويتكەنى, بۇل ءۇردىس – ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى تەرەڭدەتۋدىڭ باستى ءبىر جولى ءارى باستى ءبىر كوزى. باتىس قاقپادا بىرىككەن كاسىپورىنداردى كوبىرەك قۇرۋعا دەگەن كوزقاراس وسىنداي ومىرشەڭ ويدان باستاۋ العانى انىق. ونىڭ العاشقى لەگىندە «جەلاەۆ» استىق ونىمدەرى كومبيناتى» اق تۇرعانى دا باسى اشىق ماسەلە. بۇل ورال وڭىرىندەگى ەكسپورتتىق ونىمدەر شىعارۋعا باعىتتالعان ءىرى قازاقتان-رەسەي كاسىپورنى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە ولار وزدەرىنىڭ باس­تى ونىمدەرى – ۇن مەن ماكارون بۇيىمدارىن ارمەنيا مەن رەسەيگە شىعارىپ وتىر. بۇلاردان ىشكى جانە سىرتقى نارىقتارعا  جۇزدەن استام ەت قالبىر ونىمدەرى تۇرلەرىن شىعاراتىن «كۋبلەي» جشس دە قالىسپاي كەلەدى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ستاندارتتارىنا ساي ادام كاپيتالى ساپاسىن كوتەرۋ تۋرالى وي قوزعالدى. سونداي-اق, ەكونوميكانىڭ التى نەگىزگى سالاسى ءۇشىن ءوڭىر اۋ­ماعىنداعى ارناۋلى جانە ورتا وقۋ ورىندارىندا بىلىكتى كادرلار ازىرلەۋ ماسەلەسى ءسوز بولدى. مۇنىڭ ءوزى ارىپتەستىك نەگىزدە تاڭدالماق, دەدى ا.كولگىنوۆ. وسى ورايدا, باتىس قازاقستان يندۋستريالىق كوللەدجى مەن وڭىردەگى بىرقاتار وندىرىستىك كاسىپورىندار اراسىندا قول قويىلعان كەلىسىمدەر قازىردىڭ وزىندە ناقتى ناتيجەسىن بەرۋدە ەكەن. ءوزارا ىنتىماقتاستىققا سايكەس كوللەدجدىڭ ينجەنەرلىك-پەداگوگيكالىق ۇجىمى استانا جانە مينسك (بەلارۋس) قالا­لار­ىندا بىلىكتىلىگىن كوتەرگەنى وسى­نىڭ دالەلى. مىنە, وسىلايشا وبلىس باسشىسى ۇلت جوسپارىندا قويىلعان «100 ناقتى قادام» بويىنشا ورال وڭىرىندە الداعى ۋاقىتتا ات­قا­رىلاتىن سان الۋان ىستەر مەن جارقىن جوبالاردى جاڭاشىل لەپپەن بايانداپ بەردى. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» ورال