ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەر كودەكسىنىڭ قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان بىرقاتار نورمالارىنا موراتوري جاريالاعانىن قۇپتايمىن. قازىرگى ۋاقىتتا الەم نازارى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا اۋىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. بۇعان بارشا جۇرتتىڭ جوعارى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانى دا بەلگىلى. ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ كەڭ-بايتاق دالاسى اۋىل شارۋاشىلىعىن الەۋەتتى جۇرگىزۋگە مۇقتاج. جەرىنىڭ كەڭدىگى, توپىراعىنىڭ قۇنارى جاعىنان كوپ جاعدايدا باسقالاردان باسىم تۇر دەسەك قاتەلەسپەيمىز. الەم ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىندە بۇل جاعىنان الىپ قاراعاندا شەشىمىن تاپپاي جاتقان ماسەلەلەر كوپ كەزدەسۋدە. سوندىقتان, ءبىز وسى ءمۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ءمان بەرىپ, باسەكەگە ءباس تىككەن ەلدەردەن باسىم ءتۇسىپ, نارىقتا نامىستى قولدان بەرمەي, اگرارلىق-ونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدا قارقىندى قادام جاساعانىمىز ابزال.
مۇنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا قاجەت. ول تەك قانا اقشا بولماۋ كەرەك. ءبىلىم, تەحنولوگيا جانە نارىققا شىعاتىن جول بولعاندا عانا بۇل جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. يگەرەتىن جەرىمىز كوپ بولسا دا, مەنشiكتi رەسۋرستار كولەمى بiزدە جەتكiلiكسiز. قاراپايىم مىسال كەلتىرەيىن, جىل سايىن كانادادا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى 1 گا جەرگە سالىناتىن ينۆەستيتسيا شامامەن 340 دوللاردى قۇرايدى. ال بىزدە بۇل كورسەتكىش 25 دوللار شاماسىندا نەمەسە 14 ەسە از. بۇل سالادا رەسۋرستار تاپشىلىعى انىق بايقالادى. سوندىقتان, ءبىز شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ەسكەرىپ, ولارمەن تاجىريبە الماسىپ, شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىنا ءتيىمدى تۇستارىن ەل بولاشاعىنىڭ وركەندەۋىنە پايدالانۋىمىز كەرەك.
ينۆەستيتسيا – ول دا رەسۋرس. الەمدىك ارەنادا ول ءۇشىن قىزۋ باسەكە ءجۇرىپ جاتقانى دا بەلگىلى. ەلدىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋعا رەسۋرستار تارتۋدىڭ تابىستىلىعى ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزىلۋىنا, سونىڭ ىشىندە قۇقىقتىق نەگىز جاسالۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان, زاڭناماعا ينۆەستورلاردىڭ جۇمىس جاعدايىن جەڭىلدەتەتىن, تاۋەكەلدى ءتومەندەتەتىن ءتۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋى كەرەك-اق. ەندەشە, مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان التى ايلىق موراتوري ۋاقىتىن جۇرتشىلىققا, اۋىل-سەلو تۇرعىندارىنا, ديقان قاۋىمىنا, فەرمەرلەرگە وسى جايلاردى كەڭىنەن باجايلاپ ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن پايدالانۋعا ءتيىسپىز.
ەلباسى ءادىل اتاپ كورسەتكەندەي, جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردىڭ جاي-جاپسارى حالىققا جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ءتۇسىندىرىلمەگەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. زاڭگەرلەر مەن شەنەۋنىكتەرگە ايقىن نارسە قاراپايىم حالىققا تۇسىنىكسىز بولۋى ابدەن مۇمكىن. ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءوز دەڭگەيىندە ءجۇرگىزىلسە, ءتۇرلى جورامالدارعا جول بەرىلمەس ەدى. سونداي-اق, قوعامدا كەشەگىدەي كەرەعار پىكىر, دابىرا دۇربەلەڭ دە بولماس ەدى.
ءبارىمىز قازاقستان دەيتىن قارا شاڭىراقتىڭ استىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىقتان, وتانىمىزدى ماقتان تۇتامىز, ونىڭ وركەندەۋىن تىلەيمىز, جەتىستىگىنە قۋانامىز. جەر – ءبىزدىڭ اتا-بابادان قالعان باعا جەتپەس بايلىعىمىز. ونى ءسۇيۋ, قۇرمەتتەۋ, قورعاۋ ءاربىر قازاقستاندىق پەرزەنتتىڭ پارىزى دەپ ەسەپتەيمىن. جەر تاعدىرى تالقىعا تۇسكەندە شىنىمەن-اق ەشكىمنىڭ بەيجاي قاراپ قالماۋى كەرەك. جەر بايلىعى ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىراتىن قۇرالعا اينالعانى ابزال, سوندا عانا كەلەشەك ۇرپاقتىڭ تابىسى تۇراقتى, تىرشىلىگى شۋاقتى بولارى داۋسىز.
بۇدان بىلاي بيلىك وكىلدەرى, قوعام بولىپ, ۇلت بولىپ جەر كودەكسىنە قاتىستى تاعدىرشەشتى كەزەڭدە ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ بىرىگىپ ءىس اتقارۋ كەرەك. ولاي بولسا, بارلىق بايىپتى تاراپتار بىرلەسە وتىرىپ اتالمىش قۇجاتتىڭ نەعۇرلىم قاعيدالى تۇستارىن قايتا قاراپ, ەكشەي تۇسكەنىمىز, قوعامنىڭ بارلىق مۇددەلى توپتارى ءۇشىن جارامدى شەشىمگە, تۇجىرىمدى تۇيىنگە توقتاعانىمىز ابزال بولماق.
ءبىز, اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارى, اگرارشى عالىمدار بۇل ماسەلەدە قولىمىزدان كەلگەن كومەكتى اياپ قالمايمىز, كەرىسىنشە, عيبراتتى عىلىم ءسوزىن, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ءومىرشەڭ ازىرلەنىمدەردى جەر يگىلىگىن مولايتۋ جولىنا سالۋعا ءازىرمىز.
اقىلبەك كۇرىشباەۆ,
«س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى» اق باسقارما توراعاسى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەر كودەكسىنىڭ قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان بىرقاتار نورمالارىنا موراتوري جاريالاعانىن قۇپتايمىن. قازىرگى ۋاقىتتا الەم نازارى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا اۋىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. بۇعان بارشا جۇرتتىڭ جوعارى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانى دا بەلگىلى. ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ كەڭ-بايتاق دالاسى اۋىل شارۋاشىلىعىن الەۋەتتى جۇرگىزۋگە مۇقتاج. جەرىنىڭ كەڭدىگى, توپىراعىنىڭ قۇنارى جاعىنان كوپ جاعدايدا باسقالاردان باسىم تۇر دەسەك قاتەلەسپەيمىز. الەم ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىندە بۇل جاعىنان الىپ قاراعاندا شەشىمىن تاپپاي جاتقان ماسەلەلەر كوپ كەزدەسۋدە. سوندىقتان, ءبىز وسى ءمۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ءمان بەرىپ, باسەكەگە ءباس تىككەن ەلدەردەن باسىم ءتۇسىپ, نارىقتا نامىستى قولدان بەرمەي, اگرارلىق-ونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدا قارقىندى قادام جاساعانىمىز ابزال.
مۇنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا قاجەت. ول تەك قانا اقشا بولماۋ كەرەك. ءبىلىم, تەحنولوگيا جانە نارىققا شىعاتىن جول بولعاندا عانا بۇل جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. يگەرەتىن جەرىمىز كوپ بولسا دا, مەنشiكتi رەسۋرستار كولەمى بiزدە جەتكiلiكسiز. قاراپايىم مىسال كەلتىرەيىن, جىل سايىن كانادادا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى 1 گا جەرگە سالىناتىن ينۆەستيتسيا شامامەن 340 دوللاردى قۇرايدى. ال بىزدە بۇل كورسەتكىش 25 دوللار شاماسىندا نەمەسە 14 ەسە از. بۇل سالادا رەسۋرستار تاپشىلىعى انىق بايقالادى. سوندىقتان, ءبىز شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ەسكەرىپ, ولارمەن تاجىريبە الماسىپ, شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىنا ءتيىمدى تۇستارىن ەل بولاشاعىنىڭ وركەندەۋىنە پايدالانۋىمىز كەرەك.
ينۆەستيتسيا – ول دا رەسۋرس. الەمدىك ارەنادا ول ءۇشىن قىزۋ باسەكە ءجۇرىپ جاتقانى دا بەلگىلى. ەلدىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋعا رەسۋرستار تارتۋدىڭ تابىستىلىعى ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزىلۋىنا, سونىڭ ىشىندە قۇقىقتىق نەگىز جاسالۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان, زاڭناماعا ينۆەستورلاردىڭ جۇمىس جاعدايىن جەڭىلدەتەتىن, تاۋەكەلدى ءتومەندەتەتىن ءتۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋى كەرەك-اق. ەندەشە, مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان التى ايلىق موراتوري ۋاقىتىن جۇرتشىلىققا, اۋىل-سەلو تۇرعىندارىنا, ديقان قاۋىمىنا, فەرمەرلەرگە وسى جايلاردى كەڭىنەن باجايلاپ ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن پايدالانۋعا ءتيىسپىز.
ەلباسى ءادىل اتاپ كورسەتكەندەي, جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردىڭ جاي-جاپسارى حالىققا جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ءتۇسىندىرىلمەگەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. زاڭگەرلەر مەن شەنەۋنىكتەرگە ايقىن نارسە قاراپايىم حالىققا تۇسىنىكسىز بولۋى ابدەن مۇمكىن. ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءوز دەڭگەيىندە ءجۇرگىزىلسە, ءتۇرلى جورامالدارعا جول بەرىلمەس ەدى. سونداي-اق, قوعامدا كەشەگىدەي كەرەعار پىكىر, دابىرا دۇربەلەڭ دە بولماس ەدى.
ءبارىمىز قازاقستان دەيتىن قارا شاڭىراقتىڭ استىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىقتان, وتانىمىزدى ماقتان تۇتامىز, ونىڭ وركەندەۋىن تىلەيمىز, جەتىستىگىنە قۋانامىز. جەر – ءبىزدىڭ اتا-بابادان قالعان باعا جەتپەس بايلىعىمىز. ونى ءسۇيۋ, قۇرمەتتەۋ, قورعاۋ ءاربىر قازاقستاندىق پەرزەنتتىڭ پارىزى دەپ ەسەپتەيمىن. جەر تاعدىرى تالقىعا تۇسكەندە شىنىمەن-اق ەشكىمنىڭ بەيجاي قاراپ قالماۋى كەرەك. جەر بايلىعى ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىراتىن قۇرالعا اينالعانى ابزال, سوندا عانا كەلەشەك ۇرپاقتىڭ تابىسى تۇراقتى, تىرشىلىگى شۋاقتى بولارى داۋسىز.
بۇدان بىلاي بيلىك وكىلدەرى, قوعام بولىپ, ۇلت بولىپ جەر كودەكسىنە قاتىستى تاعدىرشەشتى كەزەڭدە ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ بىرىگىپ ءىس اتقارۋ كەرەك. ولاي بولسا, بارلىق بايىپتى تاراپتار بىرلەسە وتىرىپ اتالمىش قۇجاتتىڭ نەعۇرلىم قاعيدالى تۇستارىن قايتا قاراپ, ەكشەي تۇسكەنىمىز, قوعامنىڭ بارلىق مۇددەلى توپتارى ءۇشىن جارامدى شەشىمگە, تۇجىرىمدى تۇيىنگە توقتاعانىمىز ابزال بولماق.
ءبىز, اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارى, اگرارشى عالىمدار بۇل ماسەلەدە قولىمىزدان كەلگەن كومەكتى اياپ قالمايمىز, كەرىسىنشە, عيبراتتى عىلىم ءسوزىن, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ءومىرشەڭ ازىرلەنىمدەردى جەر يگىلىگىن مولايتۋ جولىنا سالۋعا ءازىرمىز.
اقىلبەك كۇرىشباەۆ,
«س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى» اق باسقارما توراعاسى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
سوڭعى جاڭالىقتار
پاۆلوداردا سالىنىپ جاتقان ەرتىس كوپىرىندە ەكىنشى رەت ءورت شىقتى
ايماقتار • كەشە
كادردىڭ قادىرىن كەتىرمەسەك يگى...
قوعام • كەشە
مەملەكەت باسشىسى تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمونمەن كەزدەستى
پرەزيدەنت • كەشە
قازاقستان موڭعوليانى بيدايمەن قامتاماسىز ەتەدى
قازاقستان • كەشە
اقتاۋداعى ساۋدا ورتالىعىندا بومبا قويىلعانى راس پا؟
ايماقتار • كەشە
مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار ماڭىزدى زاڭعا قول قويدى
پرەزيدەنت • كەشە
كەنشىلەرگە بەرىلەتىن وتەماقى قالاي وزگەرەدى؟
قوعام • كەشە
