جەردى ساتىپ العاندار

ونى ازدىرۋعا مۇددەلى بولمايدى «اششى مەنەن تۇششىنى تاتقان بىلەر, الىس پەنەن جاقىندى جورتقان بىلەر» دەگەندەي, جەردىڭ جاعدايى مەن ونىڭ جاي-كۇيىن ءبىر بىلسە, بارلىق سانالى عۇمىرىن جەرمەن جۇمىس ىستەۋگە ارناپ كەلە جاتقاندار بىلەتىنىنە ەشكىم تالاس تۋعىزا المايتىن شىعار. جەردىڭ قادىرى مەن قاسيەتىن تەرەڭ ۇعىنا الاتىندار دا ەڭ الدىمەن اۋىلداعى شارۋا باققان اعايىندار ەكەنى انىق. اۋىلدا تۋىپ, اۋىلدا ءوسىپ, ەگىن ەگىپ, مال باققان ەڭبەكقور جاندار, ماڭداي تەرىن سىپىرىپ, جەر­دى ايالاي دا, باپتاي دا بىلگەن شارۋا قوجا­لىقتارىنىڭ جەتەك­شى­لەرى رەسپۋبليكانىڭ قاي وڭىرىنەن دە تابى­لادى. سولاردىڭ ءبىرى تەرەكتى اۋدانىنداعى «ماديەۆ» شارۋا قوجا­لى­عى­نىڭ باسشىسى سالەمباي ماديەۆ. ول زەينەت جاسىنا جەتسە دە ۇزاق جىلداردان بەرى قانى مەن داعدىسىنا ءسىڭىپ كەتكەن جەرمەن جۇمىس ىستەۋ ۇردىسىنەن اجى­راي قويماپتى. ول كىسىمەن اڭگىمە جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جانە وسى جاڭا نورمالارعا رەس­پۋب­ليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاريالاعان موراتوريگە قاتىستى ءوربىدى. – ساكە, ءبىز ءسىزدىڭ ۇزاق جىل­دار­دان بەرى قويناۋى قۇت, جەرى باي تەرەكتى تورابىندا تالماي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىڭىزدى جاقسى بىلە­مىز. ءارى ىلعي دا جاقسى حا­با­رى­ڭىزدى ەستىپ جۇرەمىز. بابىن تاپسا – جەر جومارت دە­مەي مە؟ سوندىقتان ءسىز بۇعان دە­يىن جەر­دىڭ بابىن قالاي تاۋىپ ءجۇر­گە­نى­ڭ­ىزدى ايتىپ بەرمەس پە ەكەنسىز؟ – ايتىپ بەرەيىن قاراعىم, نەگە ايتىپ بەرمەسكە؟ مۇنىڭ ەشقانداي قۇپياسى جوق. جەر جارىقتىق قاي كەزدە دە قامقورلىق پەن كۇتىمدى قاجەت ەتەدى. ەگەر بۇلاي ىستەۋگە ەرىنسەڭ, بۇعان موينىڭ بۇرىلماسا جەرگە جاقىنداماي قويعاننىڭ ءوزى ابىروي. ويتكەنى, جەردىڭ كيەسى بار. جەرگە نەمقۇرايلى قاراساڭ, ونى كۇتۋ مەن باپتاۋدى سالاقسىتىپ جىبەرسەڭ, ونىڭ كيەسى ەرتە مە, كەش پە ايتەۋىر, كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىن­دە ۇرماي قويمايدى. سوندىقتان بۇعان جول بەرمەۋىمىز كەرەك. مي­نە­­رالدى جانە ورگانيكالىق تىڭايت­قىشتاردى پايدالانۋدىڭ دا ءوز ءجونى مەن ءتارتىبى جانە بەكىتىلگەن نورماسى بار. ونى بەي-بەرەكەت توگە بەرۋگە بولمايدى. ەگەر جەرمەن جۇمىس ىستەۋشىلەر مەن بۇل القاپتى ۋاقىتشا پايدالانىپ وتىرمىن, وسى ۋاقىت ىشىندە وزىمە قاجەتتى پايدانى السام بولدى, تاپسام بولدى, ارعى جاعى پۇل بولماسا, كۇل بولسىن دەگەن كوڭىل-كۇي اۋانىندا بولسا جەردىڭ باعى ەشۋاقىتتا اشىلمايدى. ەشۋاقىتتا جانبايدى. كەرىسىنشە, ونىڭ سورى بەس ەلى, بەس باتپان بولىپ قالا بەرەدى. – بايقاۋىمشا ورتاڭ قولداي, ءتاپ-ءتاۋىر شارۋاشىلىعىڭىز بار سەكىلدى. مىنا تۇنىپ تۇر­عان القاپتىڭ ءبارى سىزگە تيەسىلى مە؟ كۇزدىك بيدايدىڭ شىعىمى قان­داي جاقسى, تەپ-تەگىس, كوز­دىڭ جاۋىن العانداي. بۇعان ماڭ­دايى­ڭىزدىڭ تەرى ءبىراز تامعان-اۋ, شاماسى... – جەر كودەكسى تالاپتارى مەن جەر جونىندەگى زاڭدىلىقتارعا ءساي­كەس مەن بۇل القاپتى 49 جىل مەر­زىم­گە جالعا العان بولاتىنمىن. وعان ون جىلدىڭ ۇستىندە ۋاقىت ءوت­تى. بۇعان دەيىنگى ءتارتىپ بويىنشا مەن وسى 5500 گەكتار جەردى ءالى دە وتىز جىلدىڭ ۇستىندە پايدالانا الامىن. – ال ونى ءبىرجولا ءوز مەنشى­گىڭىزگە ساتىپ الۋعا قالاي قا­راي­سىز؟ ءدال وسى جەردە ءسىز­دىڭ تابا­نى­ڭىزدىڭ ءىزى مەن قولى­ڭىز­دىڭ كۇسى جاتىر ەمەس پە؟ مۇن­داي شۇرايلى جەر ءسىز سەكىلدى ايالى الاقانى بار ادامنىڭ يە­لىگى مەن جەكەمەنشىگىنە كوشسە ازباسىنا دا, توزباسىنا دا كەپىل­دىك بار سەكىلدى كورىنەدى. – ساتىپ الۋ دەيسىز بە؟ بىلدىرگەن سەنىمىڭە راحمەت, قاراعىم. مەنىڭ ويىمشا باس-كوزگە قاراماي, الدى مەن ارتىن ويلاماي جەردى ساتىپ الۋعا بولمايدى. – نەگە ولاي دەيسىز؟ زاڭ بو­يىن­شا سىزگە ساتىپ الۋ قۇقى­عى بەرىلەتىن بولسا, بۇدان نەگە باس تارتقىڭىز كەلەدى؟ – بۇلاي دەيتىن سەبەبىم, جەردى جەكەمەنشىككە ساتىپ الۋدىڭ جاۋاپ­­كەرشىلىگى وتە جوعارى. بۇل ءما­سە­لەگە تەك جەكە باس پايدانى كوز­دەۋ تۇرعىسىنان قاراساق كونس­تيتۋتسيا بويىنشا ەلىمىزدىڭ ورتاق مەنشىگى سانالىپ كەتكەن جەردىڭ جاعدايى جاقسارمايدى. جاقسار­ماق تۇگىلى, و باستاعى قۇنار­لىلى­عىن جو­عال­­تىپ الۋى ابدەن ءمۇم­كىن. سون­­­­دىق­­­تان, جەردى ءوز مەنشىگى مەن يەل­ى­­­گى­نە العاندار ونى قورعاۋ مەن كۇتۋ­­­گە ءمان بەرۋلەرى ءتيىس. جەردى پاي­­­­دا­لانۋ­­شىلار ەڭ الدىمەن ونى ەرو­­زيا­­دان, ءارتۇرلى زيانكەستەر مەن ءجاندى­ك­تەردەن قورعاۋعا مۇددەلى بول­ماسا, توپىراق قۇنارىن كوتەرىپ وتىرۋ­عا كوڭىل بولمەسە, ولاردان نە ءۇمىت, نە قايىر؟ – ساكە, ەگەر ءبىز قاتەلەسپەسەك, جەرگە دەگەن ۇقىپتى كوزقاراس ءسىزدىڭ بويىڭىزدا ابدەن قالىپ­تاسىپ بولعان سەكىلدى. ەندەشە, نەدەن تايسالاسىز؟ تايسالعاندىق ەمەس, قالاي بولعاندا دا جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسىپ, جاقسىلاپ ويلانۋ كەرەك دەگەندىكتەن تۋىنداعان وي مەن الاڭداۋشىلىق قوي مەنىكى. – مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن كەيبىر تۇزەتۋلەرگە موراتوري جاريا­لاۋ جونىندەگى شەشىمىنە قاتىستى نە ايتار ەدىڭىز؟ – وتە دۇرىس شەشىم. اپتىقپاي, جان-جاعىمىزعا قاراپ العانىمىز ارتىق بولمايدى. موراتوري قاتىپ قالعان نارسە ەمەس. ونى قوعامدىق وي-پىكىرلەرگە بايلانىستى ءارى-بەرى قوزعاۋعا, ۋاقىتىن سوزۋعا نەمەسە قىسقارتۋعا بولادى. الايدا, بۇل اراداعى باستى ماسەلە موراتوري ەمەس, ءوزىمىز كۇن سايىن جۇمىس جاساپ جۇرگەن جەردىڭ جاعدايى عوي. قايتكەندە دە ونىڭ جاي-كۇيى تومەندەپ كەتپەگەنىن تىلەيمىز. ەڭ باستىسى, جەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ۇقىپتى كوزقاراس قاجەت. ونى وڭدەۋ مەن قۇنارىن كوتەرۋ ءارى ءارتۇرلى اگروتەحنيكالىق شارالار جۇرگىزۋ باستى مىندەت. مەدالدىڭ ەكى جاعى بار دەگەندەي, بۇل مەدال­دىڭ ءبىرىنشى جاعى. ال ەكىنشى جاعى مىنادا. ايتالىق, جاقسى, بىتىك ەگىن شىققان ەكەن دەيىك, ونى ورىپ الا­تىن الىمدى دا شالىمدى كوم­باي­نىڭ بولماسا, ىرىس وزىنەن ءوزى قام­باعا تۇسپەيدى عوي. شەتەلدىك تەح­ني­كالاردى بىلاي قويعاندا, قازىر ليزينگتىك تاسىلمەن بەرىلەتىن وتان­دىق كومباينداردىڭ باعاسى وتىز ميلليون تەڭگەدەن الدەقايدا اسىپ كەتتى. ءتىپتى, قىرىق ميلليونعا جەتىپ قالعاندارى دا بار. جەكە ءوز باسىمدى ماسەلەنىڭ وسى جاعى دا ويلاندىرماي قوي­ماي­دى. ونىڭ ۇستىنە ەگىستىك ال­قاپ­تارىن ساتىپ الۋ باعاسىن ەكى­نىڭ ءبىرىنىڭ قالتاسى كوتەرە بەر­مەيتىنىن دە ەسكەرگەن ءجون. ءوزىمدى دە سولاردىڭ قاتارىنا قوسامىن. وسىنداي جاعدايدا تۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن شۇرايلى القاپتار مەن مال جايىلىمىنا ارنالعان جەردىڭ ونى قادىر-قاسيەتىن ءتۇسىن­بەي­تىن, كيەسى بار ەكەنىن ۇعىنعىسى كەلمەيتىن, كاپيتالى كوپ, ايتسە دە ىشكى الەمى مەن جان-دۇنيەسى تايىز جاندارعا ساتىلىپ كەتپەگەنىن قالايمىز. اقشانى كىم كوپ تولەسە, سول مەنشىك يەسى بولىپ شىعا كەلەدى دەگەن تاجىريبە ورنىعاتىن بولسا, ءوز باسىم بۇل ماسەلەگە كەلى­سە ال­ما­عان بولار ەدىم. جەردى سات­قان كەز­دە نەمەسە جالعا بەرگەن ۋاقىت­تا ماسەلەنىڭ وسى جاعىنا دا وي جۇگىرت­كەنىمىز ارتىقتىق ەتپەس ەدى. – قوناق از وتىرىپ, كوپ سىناي­دى دەمەي مە حالقىمىز. اكەگە تارتىپ ۇل وسەر دەگەندەي, ۇلدارى­ڭىز دا ءوزىڭىز سەكىلدى جەر قادىرىن ۇعىنىپ وسكەن جەتكىنشىكتەر مەن جاس ازاماتتار ەكەنى بايقالادى. سەنىم بىلدىرسەڭىز ولار اكە سەنىمى مەن ءۇمىتىن اقتايدى, جەر- اناعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىن جوعالت­پايدى دەپ ويلايمىز. جەر- انا ءدال ءسىز سەكىلدى وعان قامقور كوز­بەن قارايتىن جاناشىر جان­دار مەن ونىڭ ۇرپاقتارىنىڭ يگى­ل­ىگىنە وتسە, كيەسى ارتا تۇسەر ەدى. – بۇل اڭگىمەڭىزدىڭ دە ءجونى بار ەكەن. جانى بار ءسوز ەكەن. تاعى دا ويلانىپ كورەيىك, ەندەشە. اڭگىمەلەسكەن  تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» باتىس قازاقستان وبلىسى تەرەكتى اۋدانى