جادىمىزدان وشپەيدى

ۇلى وتان سوعىسىنداعى ارداگەرلەردىڭ ەرلىگىن, قىزمەتىن بۇگىنگى ۇرپاققا ونەگە رەتىندە ۇسىنۋدا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلۋدا. اسىرەسە, جەڭىمپاز جاۋىنگەرلەر تۋرالى بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارىندا جاريالانىپ جاتقان ماقا­لالاردىڭ ءجونى بولەك. وسى ورايدا مەن دە ءۇش بىردەي ارداقتى ارداگەردىڭ ءومىر جولىمەن جۇرتشىلىقتى قىسقاشا بولسا دا تانىس­تىرا كەتسەم دەيمىن. ەل ازاماتى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى تاجىكەن ءجۇمادىلوۆ بۇكىل سانالى عۇمىرىن ەل يگىلىگىنە ارناعان جان. ول 1920 جىلى بۇرىنعى سەمەي وبلىسى ابىرالى اۋ­دا­نىنداعى تايلان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. جاستايىنان بىلىمگە قۇشتار بولعان تاجىكەن 1929 جىلى سەمەي قالاسىنداعى جۇمىسشى جاستار مەكتەبىنە قابىلدانادى. ونى ويداعىداي ءبىتىرىپ شىققان سوڭ, وسى قالاداعى قازاق پەداگوگيكالىق تەحنيكۋمىنا وقۋعا ءتۇسىپ, اتالعان ءبىلىم وشاعىن 1939 جىلى ءتامامدايدى. تاجىكەن ءجۇمادىلوۆ ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن شىعىس قازاقستان وبلىسى, ۇلان اۋدانى, نيكيتينكا اۋىلىنداعى كيروۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە مۇعالىمدىك قىز­مەتتەن باستايدى. ودان كەيىن جاڭاسەمەي, ابىرالى اۋ­دان­دارىنداعى بىرقاتار مەكتەپتەردە شاكىرت تاربيەلەيدى. وسى­لايشا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ءونىمدى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن شاعىندا ول 1941 جىلى اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, مايدان دالاسىنا اتتانىپ كەتە بارادى. ت.ءجۇمادىلوۆ قىزىل تۋ وردەندى 1-ءشى گۆارديالىق جيتومير كاۆالەر كورپۋسىنىڭ قۇرامىنداعى 49-شى مينومەتشىلەر پولكىنىڭ اتقىشى رەتىندە سوعىسادى. ول ۇرىس دالاسىندا كەزدەسكەن كوپ­تەگەن قيىندىقتاردى ەڭسەرە وتىرىپ, ءوز قارۋلاستارىمەن بىرگە 1-ءشى ۋكراين مايدانىن­دا سوعىسا ءجۇرىپ, جيزدرا وزە­نى جاعالاۋىنداعى ايقاسقا قا­تىسادى, سونداي-اق, كيەۆ, كور­سۋن-شەۆچەنكوۆسك, لۆوۆ-ساندومير, پراگا جانە باسقا دا قالالاردى جاۋ­دان ازات ەتۋگە اتسالىسادى. گۆارديالىق كىشى سەرجانت ءتاجى­كەن ءجۇمادىلوۆتىڭ وتان الدىنداعى ادال قىزمەتى ەسكەرۋسىز قالعان جوق. ول «قىزىل جۇلدىز», ءى, ءىى دارەجەلى « ۇلى وتان سوعىسى» وردەندەرىمەن جانە «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن», «پراگانى ازات ەتكەنى ءۇشىن» مەدالدارىمەن مارا­پات­تالعان. قاندى سوعىستا ەكى رەت جا­را­لان­عان تاجىكەن ءجۇمادى­لوۆ بەيبىت ومىردە دە الدىڭعى قاتاردا ەڭبەك ەتتى. ول ابىرالى اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حات­شى­سى, سەمەي وبلىستىق پارتيا كومي­تەتىندە نۇسقاۋشى, شۇ­بار­تاۋ اۋدان­دىق حالىق دەپۋتاتتارى كەڭەسى ءتور­اعا­سىنىڭ ورىن­­باسارى سىندى جاۋاپ­تى قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقاردى. سەنىمدى سارباز مەنىڭ اكەم مۇحامەتجار ورا­­زا­لين دە سوعىس باستالعاننان اياعىنا دەيىن شايقاسىپ, ەلگە ابىرويمەن ورالدى. ونىڭ ماي­دانداعى ءومىرىن بىزدەر – ۇر­پاقتارى ۇنەمى ماقتان ەتىپ ءجۇ­رەمىز. اكەم 1941 جىلدىڭ قازان ايىندا, ياعني 39 جاسىندا اسكەرگە الىنىپ, بىردەن مايدان دالاسىنا اتتانادى. ۇرىس ساتىندە بىرنەشە رەت اۋىر جارالانىپ, گوسپيتالعا تۇسەدى. بىراق, جاراقاتى جازىلعان سوڭ قايتادان قارۋلاس دوستارىمەن بىرگە ورتاق جاۋعا قارسى كۇرەسىن جالعاستىرا بەرەدى. ول گەرمانياعا قارسى سو­عىستاعى جەڭىستى بەرلين ءتۇ­بىن­دە قارسى الادى. الايدا, مە­نىڭ اكەم ءۇشىن سوعىس اياقتالا قوي­مايدى. ويتكەنى, الدا كەڭەس-جاپون سوعىسى كۇتىپ تۇر ەدى. اكەم 6-شى تانك ارمياسىنىڭ قۇرامىنداعى كسرو ىشكى ىستەر حالىق كوميسسارياتىنىڭ (نكۆد) 95-ءشى جەكە بارلاۋ روتاسى ساپىندا جاپونيانى تىزە بۇكتىرۋگە اتتانادى. ۆزۆود كومانديرىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە ۇرىسقا قا­تىسقان اكەم ءوز قارۋلاس­تا­رى­مەن بىرگە كۆانتۋن ارميا­سىن تال­قانداپ, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ جاپونيا باسىپ العان ايماقتارىن ازات ەتەدى. اكەمنىڭ ايتۋىنشا, بۇل سو­عىستا جاپونياعا ارقا سۇيەپ, زابايكال جانە قيىر شىعىستا جۇرگەن اقگۆاردياشى, اتامان گريگوري سەمەنوۆتىڭ اسكەرى جاپوندارمەن بىرگە كەڭەس وداعىنا قارسى تۇرادى. سوعان بايلانىستى, اتامان سەمەنوۆتى قولعا ءتۇسىرۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ, ونى ۇستاۋعا اكەم دە قاتىسادى. اكەم م.ورازالين كەڭەس-جاپون سوعىسى اياقتالعان سوڭ, 1946 جىلى ەلگە ورالادى. ول كىسى لەنين, ءى دارەجەلى « ۇلى وتان سوعىسى» وردەندەرىمەن, «ەرلىگى ءۇشىن», «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن», «جاپونيانى جەڭگەنى ءۇشىن», «پراگانى ازات ەتكەنى ءۇشىن» جانە باسقا دا مەدالدارمەن ماراپاتتالعان. ءومىرى ونەگەگە تولى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ار­داگەرى شىنىبەك ورازبەكوۆتىڭ دە عۇمىرى عيبراتقا كەندە ەمەس. بۇرىنعى سەمەي وبلىسى, بۇعىلى بولىسى, التىنشى اۋىلدا 1903 جىلى تۋعان ش.وراز­بەكوۆ اتاقتى مەدەۋ پۇ­سىرمانوۆ سالدىرعان مەكتەپكە 1923-24 جىلدارى بارىپ, ەكىنشى سىنىپتان باستاپ ءدارىس العان. 1928 جىلى قازان ايىندا سەمەي وبلىستىق كەڭەسىنىڭ جانىنان اشىلعان ءبىر جىلدىق نۇسقاۋشىلار كۋرسىندا وقي­دى. 1930 جىلدان شىڭعىستاۋ اۋداندىق كەڭەسىندە نۇسقاۋشى بولا ءجۇرىپ, سالىققا اقشا جيناۋ, ەت جانە استىق دايىنداۋ, جەر­گىلىكتى كەڭەستەردەگى سايلاۋ­دى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى اۋىل­دىق ۋاكىل قىزمەتىن ات­قارادى. 1934-1936 جىلدار ارا­­لىعىندا سەمەيدەگى كومۆۋز مەكتەبىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ءبولىمىن وقىپ بىتىرەدى. بۇدان كەيىن, دالىرەگى, 1941 جىلعا دەيىن شىڭعىستاۋ (قازىرگى اباي اۋدانى) اۋدانىندا ءتۇرلى جاۋاپتى قىزمەتتەردە بولادى. 1942 جىلى مايدانعا اتتانادى. سوعىستا جەتى رەت جارالانادى. 1944 جىلى «قىزىل جۇل­دىز» وردەنىمەن جانە «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالادى. ش.ورازبەكوۆ بۇدان باسقا دا 2 وردەن, 7 مەدالدىڭ يەگەرى. ول 1944 جىلدىڭ 19 قازانىندا لاتۆيا استاناسى ريگانىڭ ما­ڭىندا بولعان ۇرىستا اۋىر جارالانىپ, ءبىر اياعىنان ايىرىلادى. ەلگە قوس بالداق, ءبىر اياقپەن ورالعان ول قاراپ وتىرماستان, دايىنداۋ كەڭسەسىندە (زاگوتكانتور) نۇسقاۋشى-ديرەكتور بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ارداقتى ارداگەر زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن 18 جىل بويى اۋدان­دىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ءبو­لىمى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى. مىنە, سوعىس جانە ەڭبەك اردا­گەرى شىنىبەك ورازبەكوۆ ءومىر تاۋقىمەتىنە قايىسپاي قار­سى تۇرا بىلگەن وسىنداي ارداقتى ازامات ەدى. ءالجاپپار مۇحامەتجاروۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسى, اباي اۋدانى