نەمەسە قاتەرلى ساۋلەلەر شىرماۋىندا وتكەن 30 جىل
مەنىڭ «چەرنوبىلدىك» ەكەنىمدى, دالىرەك ايتقاندا, «قازاقستاندىق چەرنوبىلدىك» ەكەنىمدى كەزدەيسوق بىلگەن نەمەسە بىلەتىن تانىستارىم مەن ارىپتەستەرىمنىڭ دەنىنىڭ الدىمەن قوياتىن ساۋالى «دەنساۋلىعىڭ قالاي؟», «ءوزىڭ سۇرانىپ باردىڭ با؟», «چەرنوبىل اەس-ءى نەگە جارىلعان؟» بولىپ كەلەدى. مىنە, وتىز جىل وسى ساۋالدارعا توزىممەن ءارى تۇسىنىستىكپەن جاۋاپ بەرىپ ءجۇرمىن. رادياتسيا تۋرالى ماعلۇماتى زور ازاماتتاردىڭ الدىمەن دەنساۋلىق تۋرالى سۇراۋى تەگىن ەمەس. ويتكەنى, اتوم جارىلىسىنان كەيىن پايدا بولعان يوندى ساۋلەلەر ەڭ الدىمەن ادام اعزاسىنىڭ ەڭ سەزىمتال, ەڭ ءالسىز بۋىندارىنا اسەر ەتەدى... ونىڭ ۇستىنە, يادرولىق جارىلىستان كوز اشپاعان ەلىمىزدىڭ اتوم زاردابى تۋرالى ءىلىمى دۇنيەجۇزىنىڭ كەز كەلگەن حالقىنان الدا بولماسا كەم ەمەس ەكەنى جانە ايدان انىق.
عاسىر اپاتىنا تەڭەستىرىلگەن چەرنوبىل اەس-ىندەگى سول يادرولىق جارىلىستىڭ بولعانىنا 30 جىل تولدى. سونىمەن, ءوز زامانىندا وندىرىستىك كورسەتكىشى وتە جوعارى بولعان كەڭەستىك اەس نەگە جارىلدى؟
1986-نىڭ جىلاشار كۇنى كسرو باس حاتشىسى ميحايل گورباچەۆ پەن اقش پرەزدەنتى رونالد رەيگان تەلەديدار ارقىلى ءومىر باقي ءبىر-ءبىرىن اتا جاۋ ساناعان الەمدەگى الىپ ەكى ەلدىڭ حالىقتارىن تەلەديدار ارقىلى الما-كەزەك قۇتتىقتادى. الەمدىك «جاڭاشا ويلاۋ يدەياسى» وسىلايشا جۇزەگە اسقان سىڭايلى ەدى. گورباچەۆتىك قايتا قۇرۋعا (پەرەسترويكا) جەدەلدەتۋ (ۋسكورەنيە) باعدارلاماسى قوسىلىپ, ەل دامۋى «داڭعىل جولعا ءتۇستى». الايدا, جەدەلتەتۋ باعدارلاماسى 1986 جىلعى 26 ساۋىردەگى چەرنوبىل اتوم ستانساسىنداعى اسا ءىرى تەحنوگەندىك اپاتتان – يادرولىق جارىلىستان سوڭ بويىن جازىپ ۇلگەرمەي, باستاپقى ەكپىنىنەن ايىرىلىپ, كوپ ۇزاماي مۇلدەم توقتادى. بۇل جايىندا كوبىمىز بىلە بەرمەيمىز! سول تۇستاعى چەرنوبىل زاردابىن جويۋشى اسكەريلەر اراسىنداعى ورىس چاستۋشكاسى بۇل شىندىقتى ەكى اۋىز سوزبەن بىلاي اشكەرەلەدى: «ۋسكورەنيە – ۆاجنىي فاكتور, نو... نە ۆىدەرجال رەاكتور!»
سودان ەلدەگى «قايتا قۇرۋ» ءوز ەكپىنىمەن العا جۇرە بەردى دە, «جەدەلدەتۋ» بىرتىندەپ ۇمىت قالدى. مەن سەكىلدى مىڭداعان چەرنوبىلدىكتەردىڭ ءبىر ءبىلەتىنى مىناۋ: بۇل «اەس-تەرىڭىز» قازاق ەرتەگىلەرىندەگى ءبىر كولدىڭ سۋىن تاۋىسقان قۇبىجىق ىسپەتتى. ماسەلەن, قالىپتى تەحنولوگيالىق قىزمەت تەمپەراتۋراسىن ساقتاۋ ءۇشىن چەرنوبىل اەس-ءىنىڭ ۇزىندىعى 120 شاقىرىمداي كيەۆ سۋ قويماسىنىڭ باتىس اۋماعى بويىندا سالىنۋى دا تەكتەن-تەك ەمەس. سۋىنىپ تۇرۋ ءۇشىن ەڭ باستىسى – سۋ كەرەك! بۇكىل باتىستاعى ەكونوميكالىق ءوزارا كومەك كەڭەسىنىڭ (سەۆ) قۇرامىنا ەنەتىن كسرو-مەن وداقتاس باتىستاعى بارلىق سوتسياليستىك ەلدەر وسى چاەس-تەن ەلەكتر ەنەرگياسى قۋاتىن الىپ تۇردى.
باس مەملەكەتتەگى ءورىس العان «جاڭاشا ويلاۋ يدەياسىمەن» قارۋلانعان كەڭەستىك ينجەنەرلەر وندىرىستىك دامىلداۋ قاجەتتىلىگىن «جەدەلدەتۋ» ماقساتىمەن اجداھانىڭ وت شاشقان اۋزىن توڭازىتقىش قوسۋ ارقىلى سۋىتىپ, سول ارقىلى بىرنەشە ايعا سوزىلاتىن ستانساداعى جۇمىسىن تەز ارادا قايتا جالعاپ جىبەرۋدى ماقسات تۇتادى. ول ءۇشىن سۋىتۋ ءۇردىسى كەزىندە باس بەرمەس قۇبىجىقتىڭ موينىنان شىنجىرىن شەشكەن سەكىلدى – قاجەتتى كەزدە يادرولىق قىزۋدىڭ بەتىن قايتاراتىن گرافيت سۇڭگىلەردى اتوم جانعان ون سان پەشتىڭ اۋزىنان ۋاقىتشا الۋ كەرەك بولدى. وسى ارادا ماگاتە-ءنىڭ تاريحي مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وقيعا ودان ءارى قاراي بىلاي ءوربيدى. ەركىنە بۇلايشا قول سۇعۋدى العاشىندا مويىنسىنعانداي بولعان رەاكتورداعى قىزۋ اتوم شىنىمەن-اق توڭازىتقىشتىڭ ىزعارىنا دەس بەرىپ, سۋىنا باستايدى. كەڭەس عىلىمىنداعى تۇڭعىش تاجىريبە جەمىسىن بەرەتىن قۋانىشتى ءسات تۋعانداي ەدى!
الايدا, ءبارى دە الدامشى قۇبىلىس ەكەن, قانداي رەاكتسيانىڭ قالاي پايدا بولعانى وسى كۇنگە دەيىن بەيمالىم, اتومدار اياق استىنان «ويانىپ», دۇنيەنىڭ ءبىر عانا ساتتە استاڭ-كەستەڭىن شىعاردى. «تىنىش جاتقان جىلاننىڭ قۇيرىعىن باسپاس بولار» دەيتىن اتالارىمىزدىڭ ءسوزى, مىنە, وسىعان سايادى. ەڭ سوراقىسى – اسا قۋاتتى ءارى ادام بالاسى ءۇشىن وتە قاۋىپتى اتوم جارىلىسى تۋرالى كەڭەس باسشىلىعى سودان 4 كۇن بويى ءتىس جارمادى. بەسىنشى كۇن دەگەندە, ياعني 30 مامىردا ەلدىڭ باس گازەتى «پراۆدادا» اەس-تەگى تەحنيكالىق اپات تۋرالى قىسقاشا حابار بەرىلگەنىنە قاراماستان, 1 مامىر – حالىقارالىق ىنتىماق كۇنىن ۋكراينا استاناسى كيەۆتەن باستاپ ەلدەگى بارلىق ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىندارى كوزگە كورىنبەيتىن رادياتسيالىق ساۋلەلەردىڭ شىرماۋىندا مەرەكەلەدى.
دانيا مەن فينليانديا, اسىرەسە, شۆەتسيا ەل اۋماعىنا اسا قاۋىپتى رادياتسيالىق اۋا اعىمىنىڭ جوڭكىلىپ كەلگەنىن تىركەگەنى تۋرالى كۇللى الەمگە ۇرەي شاقىرا دابىل قاققاندا عانا بارىپ ساياسي بيۋرو بۇعان ەرىكسىز قۇلاق ءتۇردى. جاريالىلىقتىڭ جوقتىعىنان 8-10 كۇننىڭ ىشىندە اۋماقتاعى جارتى ميلليوننان استام كەڭەستىك بەيبىت ازامات العاشقى رادياتسيالىق «ۋ»-دىڭ ءدامىن تاتتى. بىزدەر, چەرنوبىلدىكتەر ول جايىندا سول «ءدامىن تاتقانداردىڭ» ءوز اۋزىنان ءوز قۇلاعىمىزبەن ەستىگەن ءتىرى كۋاگەرلەرمىز. اسپان اشىق, كۇن جىلى, جەر-دۇنيە كوك جامىلىپ قۇلپىرىپ-اق تۇرعان ەكەن. تۇرعىنداردىڭ دەنى تىستەرىنە الدەقانداي قۇم تۇرىپ قالعانداي جايسىز جاعدايدى سەزىنەدى. كوپ كەشىكپەي اۋىزدارى قۇرعاپ, بىرەۋلەرىنىڭ جۇرەكتەرى اينىپ, باستارى اينالىپ, وزدەرىن جايسىز سەزىنگەن.
بۇل – رادياتسيالىق قاۋىپتىڭ ءبىرىنشى بەلگىسى. كوزگە كورىنبەي «قۋىرىپ» بارا جاتقان قۇپيا كەسەلدىڭ باستاپقىدا قايدان كەلگەنىن حالىق سەزبەگەن. بۇل كەزدە ۋكراينادان 5 مىڭ شاقىرىم جەردەگى قازاقستاندا, وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ بارلىعىنداعى سەكىلدى, زاپاستاعى وفيتسەرلەر مەن سولداتتاردان قۇپيا ءتۇردە اسكەري قۇرامدار جاساقتالىپ جاتقان. ويتكەنى, قۋاتى اسا زور وراسان رادياتسيالىق اپاتپەن كۇرەسۋگە اسكەرى جاعىنان دۇنيەجۇزىندەگى الدىڭعى ورىندا تۇراتىن كسرو ارمياسىنىڭ, ونىڭ ىشىندە حيميالىق قورعانىس اسكەرىنىڭ قۋاتى جەتپەيتىنى بىردەن بايقالىپ قالادى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جاۋاپتى ءموبيلدى جيىن جاساۋ تسەلينوگراد قالاسىنىڭ توڭىرەگىندەگى ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان №20040 حيميالىق قورعانىس پولكىنىڭ موينىنا ءتۇستى. اسكەري قۇرام جارىلىستىڭ العاش كۇندەرى كۇللى تەحنيكاسىمەن اپاتتى ايماققا اتتاندى.
تاريحتا 1986 جىل مەملەكەت جانە سول كەزدەگى مەملەكەت باسشىسى ءۇشىن قيىن جىل بولدى. ەل چەرنوبىلدىڭ اۋىر زاردابىن تولىقتاي ءتۇسىنىپ بولماي جاتىپ جاز ايىنىڭ سوڭعى كۇنى نوۆوروسسيسكىدەن ودەسسا قالاسىنا بەت العان «ادميرال ناحيموۆ» جولاۋشىلار كەمەسى «پەتەر ۆاسەۆ» دەپ اتالاتىن جۇك تاسىمالداعىش (بالكەر) كەمەسىمەن ءتۇن ىشىندە (23.20.) سوعىسىپ, اپاتقا ۇشىرادى. بارلىعى 1234 جولاۋشىنىڭ 423-ءى تەڭىزدىڭ استىنا كەتتى. جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق! سوعىستان بەرگى ۋاقىتتا ءدال مۇنشاما بەيبىت حالىقتى جوعالتۋ كسرو مەملەكەتىن ەسەڭگىرەتىپ جىبەردى.
«بىزدە ەلدىڭ باسىنا تونگەن قاۋىپ جوق» دەپ قانشاما جەردەن كوپە-كورىنەۋ بۇركەمەلەگەنمەن, ماگاتە مەن وزگە دە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قىسىمىنان كەيىن عانا چەرنوبىل اەس-ىندەگى شىندىقتىڭ بەتى جارىم-جارتىلاي بولسا دا اشىلدى. بۇلاي ەتۋگە باس حاتشىنىڭ باتىلدىعى تەك...14 قىركۇيەكتە عانا جەتتى. بۇل تۇستا اۋعانستانداعى سوعىس ءالى توقتاماعان, بەيكۇنا جاستار دۇشپان وعىنا ۇشىپ جاتتى. جىل باسىندا وتكەن كوكپ تاريحىنىڭ اقىرعى 27-ءشى سەزىندە گورباچەۆتىڭ جاساعان بايانداماسىندا «ەلىمىزدەگى ۇلت ماسەلەسى ارقاشان دا ءبىزدىڭ جەتىستىگىمىز» دەلىنگەنىمەن, شىنايى ومىردە باس حاتشى باسقاشا ارەكەت جاساپ باقتى. وعان جاۋاپ رەتىندە جەلتوقسان ايىنىڭ 17-18-ءى كۇندەرى الماتىدا تۇڭعىش رەت ۇلت جاستارىنىڭ كوتەرىلىسى بۇرق ەتە قالدى. اۋىر جىلدىڭ اقىرعى وقيعاسى...
ءبىرىنشى التى ايلىق قىزمەت ەتەتىن شاقىرىلىمنان كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىندا جۇرۋىمە بايلانىستى قالىپ قالعان مەن 1987 جىلدىڭ 19 قاڭتارى كۇنى, جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە ءبىر اي تولعاندا, الماتىلىق 45 لەيتەنانت ارىپتەستەرىمنىڭ ساپىندا الماتى – كيەۆ ۇشاعىنا وتىردىم. كورىنبەيتىن جاۋمەن ايقاسۋعا اقىل-ەسى ءبۇتىن ادام ءوزى سۇرانىپ بارا ما؟ الماتىداعى قازاق كسرو اسكەري كوميسسارياتىندا 45-ءتىڭ ىشىندەگى 9 ساياسي جەتەكشى, ياعني روتا كومانديرىنىڭ ساياسي ىستەر جونىندەگى ورىنباسارلارى, ارناۋلى اڭگىمەدەن سوڭ ارقايسىمىز اسكەري كوميسساردىڭ ورىنباسارى, پولكوۆنيك گەردروۆيچ ۇسىنعان ءبىر پاراق قاعازعا قول قويدىق. وندا «مەن... كسرو ازاماتى ساناتىندا كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ, كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ جانە كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرماسىن ورىنداۋعا مىندەتتىمىن» دەگەن جازۋ بار ەدى. بولەك پاراقشاعا «مەملەكەتتىك قۇپيانى ساقتايمىن» دەگەن قولتاڭبامىزدى قالدىردىق.
ءبىزدىڭ قازاقستاندىق اسكەري بولىمشە «مايدان دالاسىندا» 28-ءشى حيميالىق قورعانىس پولكى اتاۋىمەن «شايقاستى». كسرو-نىڭ بارلىق ايماعىنان كەلگەن حيميالىق قورعانىس اسكەرلەرى ءبىر عانا باس شتابتىڭ نۇسقاۋىمەن چاەس-ءتى قورشاپ الىپ, اسكەري مىندەتىن ورىندادى. ءاربىر ەكى كۇندە تەكسەرۋ ءۇشىن قان تاپسىرۋ ادەتى بار ەدى. جىگىتتەردىڭ الدى ونداي تاجىريبەدەن ءبىر ايدان سوڭ قاشقاقتاي باستاعانى دا ەسىمدە. روتاداعى 65 سولداتتىڭ ساياسي تاربيەشىسى, ياعني «زامپوليت» رەتىندە ءبارىن دە بايقاپ ءجۇردىم. كورىنبەيتىن جاۋدىڭ سالعان «كەسىرى» جىگىتتەردى جالىقتىرعان سەكىلدى. ازداپ باس اينالۋ, جۇرەك اتقاقتاي سوعىپ, لوقسۋ, تاماق قۇرعاپ كەبىرسۋ – مىنە, رادياتسيانىڭ العاشقى اسەر ەتۋ بەلگىلەرىن كوپ كەشىكپەي باستان وتكىزە دە باستادىق.
داكەدەن جاسالعان ارنايى تۇمسىققاپتى شەشىپ جۇرسەڭ, تىسىڭمەن وتە مايدا جابىسقاق قۇم شايناعانداي اسەردە قالاسىڭ. قاۋىپتى ايماقتىڭ ىشىندە دە, سىرتىندا دا ءاربىر سولدات پەن وفيتسەر تاۋلىك ىشىندە قانشا ميلليرەنتگەن دوزا العانى مۇقيات جازىلىپ تۇردى. قان قۇرامىن تەكسەرۋدەن باستاپ, بارلىعى جاي عانا جاۋىنگەرلەردى كوپە-كورىنەۋ الداۋ ءۇشىن جاسالعان شارالار ەكەندىگىن 1991 جىلى ءبىر-اق بىلدىك. «يزۆەستيا» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا كسرو گيدرومەتەورولوگيا ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى يۋري يزراەل: «چەرنوبىل ايماعىندا اسكەرگە بەرىلگەن بارلىق دوزيمەترلەردىڭ كورسەتكىشى تومەندەتىپ قويىلعان ەدى...», دەپ مويىندادى.
ءبىزدىڭ باعىمىزعا, بالكىم, كەڭەس ارمياسىنىڭ كۇشىمەن كەڭەس ينجەنەرلەرى العاشقى ەكپىنمەن جارىلعان 4-ءشى ەنەرگوبلوكتى تولىقتاي قورعاسىنمەن قورشاپ, ساركوفاگ سالىپ تاستاعان ەدى. اسىعىس تۇردە ءۇش جىلعا ارناپ سالىنعان ساركوفاگ ءالى تۇر. ايتپاقشى, نەگە ساركوفاگ؟ سەبەبى, جوعارىدا «ءومىر جاسىنىڭ» ءتىزىمىن بەرگەن جارتىلاي ىدىراعان حيميالىق ەلەمەنتتىڭ بارلىعى سول ساركوفاگتىڭ ىشىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن شالا جانىپ, بىقسىپ جاتىر. شوقتىڭ سىرتىنا توڭازىتقىش قۇرىلعى قويىلعان, عيمارات تەكتەس ءدال وسىنداي ەكىنشى قۇرىلعىعا ارنايى كۇردەلى سۇزگى ورنالاستىرىلعان. بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ىشىندە سۇزگىدەن شىعىپ جينالىپ قالعان رادياتسيالىق گاز اشىلعان ليۋكتەن كەڭىستىككە «بۇرق» ەتىپ شاشىلادى. رادياتسيالىق قالدىق شەتەلدىك ەكولوگتاردىڭ شۋ شىعارماۋى ءۇشىن كورسەتىلگەن مولشەردەن اسپاۋى شارت. بۇل ءۇردىس وسىلايشا 30 جىل بويىنا جالعاسىپ كەلەدى.
اتوم شالاسىنىڭ ءالى قانشا جىل ءدال وسىلاي بىقسىپ جاناتىنى عىلىمعا دا بەيمالىم. ايتپاقشى, تسەزي-134-ءتىڭ جارتىلاي ىدىراۋى ەكى جىلعا دەيىن سوزىلادى. ادامدارعا اجال سەبەتىن دە – وسى تۇس. مەنىڭ باتالوندىق ارىپتەسىم, لەيتەنانت, جاركەنتتىك عاجاپ جىگىت بەيسەن جاركەنوۆ الماتىعا جەتكەن سوڭ, وسى ەلەمەنتتىڭ سۇيەكتەگى ىدىراۋ كەزەڭىنە تاپ كەلدى. تسەزي-137-ءنىڭ ەلەمەنتى 17 مەن 30 جىلدىڭ اراسىندا جارتىلاي ىدىرايدى, ياعني «ولەدى». قۇر ولمەيدى, تالاي ادامنىڭ ءومىرىن جالمايدى! سترونتسي-90-نىڭ ومىرشەڭدىگى 28 جىلعا سوزىلادى, 100 جىلدان ءارى سوزىلاتىندارى تۋرالى ايتپاي-اق قويايىن. اعا لەيتەنانتتار – يۋري دميتريەۆ, ەسكەندىر ەسەنوۆ (ەكەۋى دە عىلىم كانديداتتارى ەدى), الەكساندر كوبا – ءبارىمىز ۋكراينانىڭ پولەسە ايماعىندا 159 تاۋلىك اسكەري قىزمەتىمىزدى بىرگە اتقارعان ەدىك...
قازاقستاننان 31 مىڭ, الماتى قالاسىنىڭ اسكەري كوميسسارياتىنان سول كەزەڭدە 17 600 ادام چەرنوبىلدەگى اتوم ەلەكتر ستانساسى جارىلىسىنىڭ زارداپتارىن جويۋعا «قىزىل شاقىرتۋ قاعازىمەن» اسكەرگە الىنعانىن راستايتىن قۇجات بار. مەنىڭ بىلەتىنىم, بۇگىندە الماتىدا ولاردىڭ 323-ءى عانا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر.
اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا maps.google.com ارقىلى بۇگىندە نيۋ-يورك كوشەلەرىن «ەمىن-ەركىن» ارالاۋ, چەرنوبىلدى 25 جىلدان سوڭ ەسكە ءبىر ءتۇسىرىپ قويعان فۋكۋسيمانىڭ نەمەسە مىناۋ تۇرعان ۇزىناعاشتىڭ توبەسىن كومپيۋتەر ارقىلى شولىپ شىعۋ بۇگىندە ەش قيىندىق تۋدىرمايدى. كەيدە چەرنوبىل اەس-ءىنىڭ دە ۇستىنەن شولىپ, جارىلعان ستانسانىڭ وڭ قاناتىنداعى مەنىڭ روتامنىڭ جاۋىنگەرلەرى كۇنىنە ەكى ساعاتتان اسىرماي ۋاقىت ءبولىپ دەزاكتيۆاتسيا جاساپ, رادياتسيالىق توزاڭنان تازارتقان ونەركاسىپتىك (پرومبازا) اۋماعى كوزىمە وتتاي باسىلادى. كوپ جايتتار ەسكە تۇسەدى. ءبىر وكىنىشتىسى, جابىق اۋماق ىشىندە ءوزىم الدەنەشە رەت بولعان جەرلەسىمىز, سەمەيدەن شىققان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, گۆارديا كىشى سەرجانتى قويگەلدى اۋحاديەۆ جەرلەنىپ, ەسكەرتكىشى قويىلعان پارىشەۆ سەلوسىن تابا المادىم. پارىشەۆ سەكىلدى جۇزدەگەن سەلونىڭ اتى كارتادان وشىرىلگەن. وندا حالىق تۇرمايدى. ءبىر كەزدەگى قورشاۋعا الىنعان 30 شاقىرىم راديۋستاعى وسىناۋ جەر اۋماعى بۇگىندە... «پولەسە رادياتسيالىق-ەكولوگيالىق قورىعى» دەپ اتالادى. ادام ءىزى مىڭ جىلعا باسپايتىن ماڭگىلىك قورىق, ءتۇسىنىپ كورىڭىز!..
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتەردە: كەشە.
- چاەس. 1987 جىل. 8 ماۋسىم.
- باس شتاب باستىعىنىڭ ساياسي ىستەر جونىندەگى ورىنباسارى – پولكوۆنيك ۆيكتور فۋرمان قازاقستاندىق پولكتىڭ ساياسي جەتەكشىلەرىمەن بىرگە.
بۇگىن.
- جىل سايىن 26 ساۋىردە, «ماڭگىلىك الاۋ» باسىندا.
