توقساننىڭ تولعاۋى

97 جاستاعى جۋرناليست قاريانىڭ تۋىندىسى تۋرالى ءسوز  ومىردە ونەگەلى ءىس-ارەكەتىمەن دە, بيىك ءبىلىم-بىلىگىمەن دە, جازداي جايدارى مىنەزىمەن دە, جاساعان جاقسىلىعىمەن دە, كوپكە ارنالعان ەڭبەگىمەن دە ەلدەن ەرەك كورىنىپ, تاماشا تانىلعان كەرەمەت كەلىستى ادامدار بولادى عوي. ءوز باسىمىز ۇسەنباي اتا تاستانبەكوۆتى وسى ساپقا كىرگىزىپ, وسى ساناتقا جاتقىزار ەدىك. نەگە دەيسىز عوي, ايتايىق. ول كەۋدەسىندە كوپتەگەن جاۋىنگەرلىك وردەن-مەدالى جارقىراعان ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, قالامى قايرات­تى جۋرناليست, مىقتى رەداكتور, اۋدان­دىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ قۇر­مەت­تى توراعاسى, انا ءتىلىمىزدىڭ شىن جانا­شىرى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى جۋرنا­ليسى, الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازا­ماتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, توعىز كىتاپتىڭ اۆتورى, ەل مەن جەردىڭ تاري­حىنا جەتىك شەجىرە قارت, ەڭ اقىرى «ەگەمەننىڭ» بەل قۇرداسى, ياعني, 97 جاستا! سۇراپىل سوعىستا قان مايداننىڭ قاق ورتاسىندا جۇرگەن, ءتىپتى, بەلورۋسسيا جەرىندە قاھارلى پارتيزان دا بولعان, ەلگە ەكى اياعىنان جارالانىپ ورالعان ۇسەنباي اتا ءوزىنىڭ ۇزاق عۇمىرىندا ادامدىق پەن ادالدىقتىڭ اق جولىنان اينىعان جوق, باسشىلىق قىزمەتىندە دە اسپادى, تاسپادى. جاماندىققا ەرمەدى, نامىسىن قولدان بەرمەدى. سابىرلى كۇيدە سالماقتى ەڭبەك ەتتى. الدىمەن حالىققا بولسىن دەدى, ەلدىڭ كوڭىلى تول­سىن, دەدى. الماتى وبلىسىنداعى جامبىل, ەڭبەكشىقازاق, قاسكەلەڭ (قازىرگى قاراساي) سياقتى ءۇش اۋداندا رەداك­تور بولىپ, اۋداندىق پارتيا كومي­تەتىندە جەمىستى قىزمەت ەتتى. قاراپ تۇرساڭ قىزىق, ءتىپتى, تاڭعالا­سىڭ. ۇسەنباي اتا سوناۋ زامانداعى «باتىر بالا بولاتبەكپەن» (پيونەر بولاتبەك وماروۆ) 4-سىنىپتا بىرگە وقىپتى!.. قاسكە­­لەڭدەگى جالعىز قازاق تىلىندەگى اباي مە­كتەبىندە اتاقتى ءادي شارىپوۆتەن ساباق الىپتى. قاھارمان قازاق قاسىم قايسەنوۆپەن سىيلاس دوس بولىپتى. بەل­گىلى اقىن قۇرمانعالي ۇياباەۆپەن جاق­سى جولداستىق قارىم-قاتىناستا ءجۇ­رىپ, شىعارماشىلىعىنا ىقپال ەتىپتى. تاماشا اقىن نۇرسۇلتان الىمقۇلوۆقا, بەلگىلى جازۋشى مۇحامەتجان ەتەكباەۆ­قا ءتالىم-تاربيە بەرىپتى. شەبەر فوتوجۋر­ناليست سايلاۋ پەرنەباەۆتى العاش جۇ­مىس­قا قابىلداپتى. ال, وسىعان ەڭ­بەك­شى­­قازاقتاعى رەداكتورلىق كەزىندە تۇمانباي مولداعاليەۆتىڭ تۇڭعىش ولەڭىن جاريالاپ, جولىن اشقانىن قوسساق شە! ويتپەسە, قازاقتىڭ اتالعان ۇلى اقىنى اعىنان جارىلىپ: العاشقى مەنىڭ جىر دەپ جازعان شاتپاعىم, العاشقى گ ۇلىم, العاشقى باسقان اق قارىم. العاشقى ءانىم, العاشقى شىققان بيىگىم, سەن شىعاراتىن گازەتتەن ورىن تاپقانىن – ايگىلەپ ايتتىم داۋسىمنىڭ جەتكەن جەرىنە, مەن سودان باستاپ ۇمتىلا بەردىم ورىمە. مەن سودان باستاپ اقىندىق اتتى قۇدىرەتتىڭ, جالاقى الماي جالشى بوپ كىردىم ەلىنە...  – دەپ جازار ما ەدى؟! الماتى­داعى «توعاناي ت» باسپاسىنان ابىز قاريانىڭ «قالام ۇشىنداعى ءومىر» اتتى ماقالالار, ەسسەلەر كىتابى (وكىنىشتىسى, تارالىمى وتە از) جارىق كوردى. ومىردەن كورگەنى كوپ, تۇيگەنى مول, عاسىرعا جۋىق جاساعان ۇسەنباي اتا باقتيار ۇلى قاراساي اۋدانىنىڭ تاريحى, جەر-سۋ ات­تارى, اتاقتى ادامدارى تۋرالى, حالىق اقىندارى ءسايادىل كەرىمبەكوۆ, وسپان­تاي ەسقوجا ۇلى, نۇريلا ابەنقىزى, تابيا قاراجانوۆا جايلى, ءتىل تازالىعى, انا ءتىلىن شۇبارلاپ ءسوي­لەيتىندەر, ۇلت­تىق ءتالىم-تاربيە, ءارتۇر­­لى گازەت ماقا­لالارى جونىندە جاز­عان. اقسا­قال جور­نال­شىنىڭ ەستە ساقتاۋ قابى­لەتىنە قاراپ وتىرىپ ريزا بولاسىڭ. الدە­بىر وقي­عانىڭ جىلىنان جاڭىلمايدى, كۇنىنەن كىدىرمەيدى. تەك ەستۋى ناشارلاپ قالعانداي. كىتابىنىڭ ەكىنشى ءبولىمى ماي­دان جول­دارىنا ارنالىپتى. سونداي-اق, ءا.ءشارىپوۆ, ق.قايسەنوۆ تۋرالى ايرىقشا سۇيىسپەنشىلىكپەن, ەرەكشە قۇرمەتپەن اسەرلى اڭگىمەلەگەن. انىعىن ايتساق, كىتاپتان الار عيبرا­تىمىز, تۇيەر ويىمىز, بىلەر دەرەك­تەرى­مىز, سانامىزعا سىنالاپ كىرگىزەر جان جادى­راتار ۇلگى-ونەگەمىز وتە مول. ءيا, بۇل, شىنىندا دا, توقساننىڭ تولعاۋى ەكەن!  بەرىكباي قادىقوۆ, جۋرناليست الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانى