* سىرت كوز – سىنشى
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاياۋدا ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميت شەڭبەرىندە تاراتقان «الەم. XXI عاسىر» اتتى مانيفەسى شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ نازارىنا بىردەن ىلىكتى. مەملەكەت باسشىسى وندا كۇللى الەم جۇرتشىلىعىن جاڭا جاھاندىق سوعىستىڭ تۇتانىپ كەتۋىنەن ساقتاندىردى. سەبەبى, قازىر سوعىس ۆيرۋسى الداعى جاساندى ينتەللەكت توڭىرەگىندەگى جاڭالىقتارعا جۇعۋعا دايىن تۇر. حالىقتىڭ قولىنداعى 1 ميللياردتان استام بىرلىك اتىس قارۋى كۇن سايىن الەمدە مىڭداعان ادامنىڭ قازا تابۋىنا سەبەپكەر بولىپ وتىر.
مانيفەستە تاراتىلىپ ايتىلعان وسى تۇجىرىمدارعا توقتالعان ساراپشىلار قۇجاتتىڭ دەر كەزىندە كوتەرىلگەن ۇسىنىستاردى العا تارتىپ وتىرعانىنا ايرىقشا ءمان بەرۋدە.
دەنيەل ۆيتت,
اقش سالىق جانە ينۆەستيتسيا جونىندەگى حالىقارالىق
ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى:
– قۇراما شتاتتارداعى ساراپشىلار قازىر قازاقستاندا قابىلدانعان 5 ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان «100 ناقتى قادام» جانە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا دا نازار اۋدارا باستادى. اقش ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ, مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى مەن ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى, الدىڭعى قاتارلى تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ ماماندارى اتالمىش جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا بارلاۋ جاساپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ باعدارىمەن كەڭىنەن تانىسۋدا. وسىعان ارنالعان ءبىر جيىندى قازاقستاننىڭ ەلشىلىگى اقش-تا ۇيىمداستىرىپ, سوعان قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىق.
مەنىڭ سوڭعى جىلدارى بايقاعانىم, قازاق ەلىنىڭ باسشىلىعى ءاردايىم ءوزىنىڭ الدىنا الۋان ءتۇرلى ماڭىزدى ماقساتتار قويا بىلەدى. ايتالىق, «100 ناقتى قادام» – وسى ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى ناقتى جوسپار. ول رەسپۋبليكانىڭ ۇدايى دامىپ وتىرۋىنا ۇلكەن قوزعاۋشى كۇش بولا الادى. وسىعان وراي قازاقستان پرەزيدەنتى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بارلىق ءمۇمكىندىك بار ەكەنىن ءاردايىم ايتىپ وتىرادى. ءبىز سونداي سەنىمدى قازاقستان وكىلدەرىمەن كەزدەسكەندە دە سەزىندىك. وسى جيىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ باعىتىمەن تانىسۋ مۇمكىندىگىنە دە قول جەتكىزدىك. مۇنىڭ بارلىعى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى نارسە.
اندرەي مامىكين,
ەۋروپا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى:
– ايتاتىنى جوق, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاشانعى داستۇرىندەي بۇل جولى دا ساياسي وي كوشىنىڭ الدىڭعى لەگىنەن كورىندى. ول ەۋروپا ەليتاسى ساپىنان بىردە-ءبىر ساياساتكەردىڭ ايتۋعا قابىلەتسىزدىك تانىتقان تۇجىرىمىن جەتكىزدى. راس, بىزدە قازىر وتكىر پروبلەمالار وتە كوپ. ءبىر جاعىنان تەراكتىلەردىڭ لاڭى الاڭداتىپ وتىرسا, ەكىنشى جاعىنان ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا سەبەپ بولىپ تۇرعان داعدارىستىڭ قۇرساۋى قىسىپ بارادى. مۇنىڭ ارعى جاعىندا ءوز ۇيلەرى مەن وتاندارىن تاستاپ, ۇرگىنشىلىككە تۇسكەن بوسقىنداردىڭ وراسان زور ءنوپىرى كۇتپەگەن قيىندىقتارعا تاپ كەلتىرىپ جاتىر. جانعا جايلى جاڭا مەكەن ىزدەپ, العا قاراي تالاسا-تارماسا ۇمتىلعان ميگرانتتار تاسقىنى جولىنداعىلارىنىڭ ءبارىن جايپاپ كەلەدى. ءبىز بۇلاردىڭ بىردە-ءبىرىن ەكى-ءۇش كۇننىڭ ىشىندە شەشىپ تاستاي المايمىز. ال بۇدان ءبىر جىل بۇرىن ەۋروپارلامەنتتەگىلەر ءۇشىن وسىنىڭ ءبارى وڭاي شەشە سالاتىن ماسەلەلەر سياقتى بولىپ كورىنىپ ەدى.
مىنە, سوندىقتان دا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اقش-تا ايتقان سوزىندەگى ويلار مەن ۇسىنىستارىن ءبىز باسشىلىققا الۋعا ءتيىستىمىز. بۇل سوزدەردىڭ وزەكتىلىگىندە ەشبىر كۇمان جوق. تاپ سول سەبەپتەن ءبىز نازارباەۆتىڭ سول مانيفەسى ارقىلى جەتكىزگەن تۇجىرىمدارىنان دايەكتەمە الۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز. شىنىندا دا, الەمدى يادرولىق قارۋدان ازات ەتۋ جولىنداعى كۇرەستە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاساپ جۇرگەن ەڭبەگى وتە زور. ول قۇر ءسوزدىڭ ەمەس, ناقتى ءىستىڭ ادامى ەكەنىن باياعىدا تانىتقان. كۇللى الەمگە سەرگەك تە كورەگەن باسشى رەتىندە بەلگىلى بولىپ كەلە جاتقان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز وزەكتىلىگىن جويعان جوق.
دەريل كيمبالل,
اقش قارۋلانۋدى باقىلاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ ديرەكتورى:
– ءبىز قازاقستاندى يادرولىق قارۋلانۋعا جانە ونىڭ تارالۋىنا قارسى ۇستانىمى ءۇشىن كوشباسشى دەپ بىلەمىز. قازاقستان – الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىندەگى يادرولىق پوليگونداردىڭ جابىلىپ, جويقىن قارۋدىڭ قاسىرەتىن توقتاتۋعا باتىل قادام جاساعان ءبىرىنشى مەملەكەت. قازاقستان پرەزيدەنتى يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ, عالامداعى يادرولىق قاۋىپتىڭ قىسىمىن قىسقارتۋ سالاسىندا حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىن ۇيلەستىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ءوز باستامالارى ارقىلى تانىتىپ بەردى. ول بۇل ۇسىنىستاردىڭ شىن ءمانىندە دە وزەكتى نارسە ەكەنىنە جۇرتتىڭ كوزىن جەتكىزە ءبىلدى.
ۆاشينگتونداعى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگىلەر وسى جولى دا نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ۇلكەن قوشەمەتپەن قارسى الدى. ول سامميتتە بارلىق مەملەكەت باسشىلارىنا ارناپ مانيفەست قابىلداۋى ارقىلى كۇللى الەمگە ۇندەۋ تاراتتى. يادرولىق قارۋلانۋدى دوعارۋ, ونىڭ تەررورشىلارعا تارالىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ, الەمگە قاۋىپ توندىرمەۋ سىندى ۇندەۋى بارشا جۇرتشىلىققا تەرەڭ وي سالدى. سىزدەر ءبىرىنشى بولىپ يادرولىق سىناق پوليگونىن جاپتىڭىزدار. سىزدەرگە قاراپ, اقش 1991-1992 جىلدارى يادرولىق قارۋدى سىناۋدى توقتاتۋ اكتىسىن قابىلدادى. وسىلايشا جالپىعا بىردەي يادرولىق سىناق جۇرگىزۋگە تىيىم سالۋ كەلىسىمى دايىندالدى. بۇلاردىڭ ءبارىنىڭ ماڭىزى وراسان زور. قازاقستاننىڭ سول كەزدەردەن قولعا الىنعان باستاماسى الەمدە تالاي ەلدىڭ باسشىسىن ويلاندىرىپ تاستادى. قازىر سول باعىتتى ۇستانىپ جاتقاندار دا بارشىلىق. مىنە, وسىنىڭ ءوزى از جەڭىس ەمەس.
يۋري اندرەەۆ,
بەلارۋس حالىق جيىنى جانىنداعى تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ وكىلى:
– نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاريالاعان قۇجات – بەيبىت كۇنگى بولاشاق كەپىلى. قازىرگى تاڭدا الەمدە بولىپ جاتقان ءتۇرلى قاقتىعىستار مەن قايشىلىقتار كەزىندە يادرولىق قاۋىپسىزدىككە قول جەتكىزۋدىڭ ماڭىزى اسا زور. بۇل ورايدا, سەمەي پوليگونىن جاۋىپ, يادرولىق قارۋدان ەرىكتى تۇردە باس تارتقان قازاقستاننىڭ الەمدىك دەڭگەيدە ءدال وسىنداي باستاما كوتەرۋگە تولىق قۇقى بار.
ال اتالعان قۇجاتتا قازاقستان پرەزيدەنتى ءىرى ۇيىمداردى بىرىگە جۇمىس جاساۋعا شاقىرادى. قازىردە بۇل باستاما بۇۇ-نىڭ رەسمي قۇجاتىنا اينالدى. حالىقارالىق ساراپشىلار مانيفەستى زەرتتەپ-زەردەلەۋدە. بۇل قۇجاتتىڭ ارتىندا ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز بەن عالامنىڭ بولاشاعى تۇر.
چجە نام كو,
وڭتۇستىك كورەيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانىنداعى ۇلتتىق ديپلوماتيالىق اكادەميانىڭ پروفەسسورى:
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى بارلىق يادرولىق دەرجاۆالار ءۇشىن ۇلگى تۇتارلىق قادام. قازاق ەلىنىڭ ليدەرى بۇل قادامعا رەسپۋبليكا تاۋەلسىزدىك العان العاشقى كەزەڭنەن باستادى. سول جىلدارى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەمەي پوليگونىن جابۋ ارقىلى الەمدەگى IV يادرولىق دەرجاۆا مارتەبەسىنەن باس تارتقانىن ءارى بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدى قالايتىن ەل قۇراتىنىن كورسەتتى.
ەندى جەر شارىنداعى باسقا ەلدەر وسى قازاقستاننان ۇلگى السا جارار ەدى. مەن ۇزاققا بارماي-اق, ونى كورەي تۇبەگىندەگى ەكى ەلدىڭ ءبىرى – كورەي حالىق-دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنان باستايىن. سوڭعى جىلدارى بۇل ەلدىڭ ءارتۇرلى يادرولىق سىناقتار جاساپ, ايماقتى دۇرلىكتىرىپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ەگەر پحەنيان يادرولىق سىناقتاردى توقتاتىپ, يادرولىق قارۋدان تولىعىمەن باس تارتسا, وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك كورەيا اراسىندا ىنتىماقتاستىق ورناتىلۋى مۇمكىن. قازىر وسىعان بايلانىستى بىرقاتار قادامدار جاسالىپ تا جاتىر. قازىر ءبىز وسى تۇرعىدا قازاقستانمەن بىرگە جۇمىس جۇرگىزىپ, سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋىنا ىقپال ەتپەكشىمىز.
مەنىڭ بەرىك سەنىمىمشە, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مانيفەسى الەمدە بەيبىتشىلىكتىڭ تۇراقتى ورناۋىنا زور سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس. بۇل – وتە ءبىر دەر كەزىندە قابىلدانىپ وتىرعان قۇجات. ادامزات بالاسىنا ەندىگى جەردە ءوزارا جانجالداسا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. ول – وتە قاۋىپتى نارسە. ونسىز دا اۋپىرىممەن تۇرعان تىنىشتىقتىڭ نازىك پەردەسىن ج ۇلىپ تاستاۋ تىم قيىن ەمەس. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىنى تەرەڭ ءتۇسىنىپ, باسقا جۇرتتاردى اقىلعا شاقىرىپ وتىر.
ۆان شيانجۋ,
قىتاي مەملەكەتتىك كەڭەسى جانىنداعى ەۋرازيا الەۋمەتتىك دامۋى ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى:
– بۇۇ-نىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مانيفەسىن ءوزىنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە قابىلداۋى بۇل مالىمدەمەنىڭ سالماعى قانشالىقتى زور ەكەنىن انىق بايقاتىپ وتىر. حالىقارالىق قوعامداستىق قازاقستاننىڭ بۇل باستاماسىن بارىنشا ءتيىمدى دە پايدالى ۇسىنىس دەپ تانىدى. ءوزىنىڭ بۇل ماسەلەدەگى پوزيتسياسىنان ەشبىر اۋىتقىماي كەلە جاتقان قازاقستان كەزەكتى مارتە اسا ماڭىزدى قادام جاسادى. قازاق ەلى سوعىسسىز الەم قۇرۋ جونىندەگى باعىتىنا بەرىكتىگىن تانىتىپ, ءوزىنىڭ وسى ماقساتتاعى ماڭىزدى جۇمىستارىن جالعاستىرىپ كەلەدى.
مەن 1986 جىلدىڭ ساۋىرىندە چەرنوبىلدە ورىن العان وقيعالاردى ءوز كوزىممەن كورگەن اداممىن. سول اپاتتىڭ سالدارىنان قانشاما ادام زارداپ شەكتى. ونىڭ زارداپتارىن ءالى كۇنگە دەيىن تارتىپ كەلە جاتقاندار دا از ەمەس. وسى رەتتە يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى قازىر جەر بەتىندەگى كەز كەلگەن ەل ءۇشىن اسا ماڭىزدى پروبلەما بولىپ قالىپتاسقانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ونىڭ قاۋىپ-قاتەرى تونبەيتىن مەملەكەت جوق. مىنە, وسىنداي زوبالاڭنىڭ تۋىپ كەتپەۋىن الدىن الا ويلاستىرعان قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى تاعى دا ادامزات بالاسىن ساقتاندىرىپ وتىر. قازاق ەلى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا ءوزىنىڭ الەمدەگى بەيبىتشىلىك ورناتۋعا ۇلەس قوسۋ جونىندەگى ميسسياسىن بارىنشا ادال دا تازا ورىنداپ كەلەدى.
سەرگەي پالاگين,
بەلارۋس سىرتقى ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك ورتالىعىنىڭ باسشىسى:
– ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مانيفەسىن وتە جوعارى باعالايمىز. قازىرگى الەم رەتسىز قانتوگىس پەن جانجالدان, زورلىق پەن زومبىلىقتىڭ الۋان تۇرىنەن, تەررورلىق تىرلىكتەر مەن ەكسترەميستىك ارەكەتتەردەن ابدەن شارشاپ ءبىتتى. وسى ورايدا, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» دەپ اتالاتىن مانيفەسىندە بۇلت اراسىنان جارق ەتە تۇسكەن ساۋلەدەي اسەر ەتتى. ەستىگە وي سالدىرىپ, اقىل قوندىراتىن سول قۇجاتتا كورسەتىلگەن بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق قاعيدالارىن بۇگىنگى باسشىلار جان-جاقتى زەردەلەپ ۇعىنۋى ءتيىس. ونسىز بولمايدى.
ەندى شەگىنۋگە جەر قالعان جوق. يادرولىق قارۋ بولاشاق ءۇشىن وتە قاۋىپتى ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قازاقستان كوتەرىپ وتىرعان ماسەلە وتە ورىندى. بۇگىندە جەر بەتىن ءبىر ساتتە بىرنەشە مارتە جويىپ جىبەرۋگە جەتەرلىك قارۋ بار. سوندىقتان, يادرولىق قارۋ لاڭكەستەردىڭ قولىنا تۇسپەي تۇرعاندا, قۇتىلعانىمىز ابدەن ورىندى بولار ەدى.
شەتەل بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى
ماتەريالدارىنىڭ نەگىزىندە دايىندالدى
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاياۋدا ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميت شەڭبەرىندە تاراتقان «الەم. XXI عاسىر» اتتى مانيفەسى شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ نازارىنا بىردەن ىلىكتى. مەملەكەت باسشىسى وندا كۇللى الەم جۇرتشىلىعىن جاڭا جاھاندىق سوعىستىڭ تۇتانىپ كەتۋىنەن ساقتاندىردى. سەبەبى, قازىر سوعىس ۆيرۋسى الداعى جاساندى ينتەللەكت توڭىرەگىندەگى جاڭالىقتارعا جۇعۋعا دايىن تۇر. حالىقتىڭ قولىنداعى 1 ميللياردتان استام بىرلىك اتىس قارۋى كۇن سايىن الەمدە مىڭداعان ادامنىڭ قازا تابۋىنا سەبەپكەر بولىپ وتىر.
مانيفەستە تاراتىلىپ ايتىلعان وسى تۇجىرىمدارعا توقتالعان ساراپشىلار قۇجاتتىڭ دەر كەزىندە كوتەرىلگەن ۇسىنىستاردى العا تارتىپ وتىرعانىنا ايرىقشا ءمان بەرۋدە.
دەنيەل ۆيتت,
اقش سالىق جانە ينۆەستيتسيا جونىندەگى حالىقارالىق
ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى:
– قۇراما شتاتتارداعى ساراپشىلار قازىر قازاقستاندا قابىلدانعان 5 ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان «100 ناقتى قادام» جانە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا دا نازار اۋدارا باستادى. اقش ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ, مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى مەن ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى, الدىڭعى قاتارلى تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ ماماندارى اتالمىش جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا بارلاۋ جاساپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ باعدارىمەن كەڭىنەن تانىسۋدا. وسىعان ارنالعان ءبىر جيىندى قازاقستاننىڭ ەلشىلىگى اقش-تا ۇيىمداستىرىپ, سوعان قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىق.
مەنىڭ سوڭعى جىلدارى بايقاعانىم, قازاق ەلىنىڭ باسشىلىعى ءاردايىم ءوزىنىڭ الدىنا الۋان ءتۇرلى ماڭىزدى ماقساتتار قويا بىلەدى. ايتالىق, «100 ناقتى قادام» – وسى ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى ناقتى جوسپار. ول رەسپۋبليكانىڭ ۇدايى دامىپ وتىرۋىنا ۇلكەن قوزعاۋشى كۇش بولا الادى. وسىعان وراي قازاقستان پرەزيدەنتى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بارلىق ءمۇمكىندىك بار ەكەنىن ءاردايىم ايتىپ وتىرادى. ءبىز سونداي سەنىمدى قازاقستان وكىلدەرىمەن كەزدەسكەندە دە سەزىندىك. وسى جيىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ باعىتىمەن تانىسۋ مۇمكىندىگىنە دە قول جەتكىزدىك. مۇنىڭ بارلىعى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى نارسە.
اندرەي مامىكين,
ەۋروپا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى:
– ايتاتىنى جوق, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاشانعى داستۇرىندەي بۇل جولى دا ساياسي وي كوشىنىڭ الدىڭعى لەگىنەن كورىندى. ول ەۋروپا ەليتاسى ساپىنان بىردە-ءبىر ساياساتكەردىڭ ايتۋعا قابىلەتسىزدىك تانىتقان تۇجىرىمىن جەتكىزدى. راس, بىزدە قازىر وتكىر پروبلەمالار وتە كوپ. ءبىر جاعىنان تەراكتىلەردىڭ لاڭى الاڭداتىپ وتىرسا, ەكىنشى جاعىنان ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا سەبەپ بولىپ تۇرعان داعدارىستىڭ قۇرساۋى قىسىپ بارادى. مۇنىڭ ارعى جاعىندا ءوز ۇيلەرى مەن وتاندارىن تاستاپ, ۇرگىنشىلىككە تۇسكەن بوسقىنداردىڭ وراسان زور ءنوپىرى كۇتپەگەن قيىندىقتارعا تاپ كەلتىرىپ جاتىر. جانعا جايلى جاڭا مەكەن ىزدەپ, العا قاراي تالاسا-تارماسا ۇمتىلعان ميگرانتتار تاسقىنى جولىنداعىلارىنىڭ ءبارىن جايپاپ كەلەدى. ءبىز بۇلاردىڭ بىردە-ءبىرىن ەكى-ءۇش كۇننىڭ ىشىندە شەشىپ تاستاي المايمىز. ال بۇدان ءبىر جىل بۇرىن ەۋروپارلامەنتتەگىلەر ءۇشىن وسىنىڭ ءبارى وڭاي شەشە سالاتىن ماسەلەلەر سياقتى بولىپ كورىنىپ ەدى.
مىنە, سوندىقتان دا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اقش-تا ايتقان سوزىندەگى ويلار مەن ۇسىنىستارىن ءبىز باسشىلىققا الۋعا ءتيىستىمىز. بۇل سوزدەردىڭ وزەكتىلىگىندە ەشبىر كۇمان جوق. تاپ سول سەبەپتەن ءبىز نازارباەۆتىڭ سول مانيفەسى ارقىلى جەتكىزگەن تۇجىرىمدارىنان دايەكتەمە الۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز. شىنىندا دا, الەمدى يادرولىق قارۋدان ازات ەتۋ جولىنداعى كۇرەستە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاساپ جۇرگەن ەڭبەگى وتە زور. ول قۇر ءسوزدىڭ ەمەس, ناقتى ءىستىڭ ادامى ەكەنىن باياعىدا تانىتقان. كۇللى الەمگە سەرگەك تە كورەگەن باسشى رەتىندە بەلگىلى بولىپ كەلە جاتقان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز وزەكتىلىگىن جويعان جوق.
دەريل كيمبالل,
اقش قارۋلانۋدى باقىلاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ ديرەكتورى:
– ءبىز قازاقستاندى يادرولىق قارۋلانۋعا جانە ونىڭ تارالۋىنا قارسى ۇستانىمى ءۇشىن كوشباسشى دەپ بىلەمىز. قازاقستان – الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىندەگى يادرولىق پوليگونداردىڭ جابىلىپ, جويقىن قارۋدىڭ قاسىرەتىن توقتاتۋعا باتىل قادام جاساعان ءبىرىنشى مەملەكەت. قازاقستان پرەزيدەنتى يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ, عالامداعى يادرولىق قاۋىپتىڭ قىسىمىن قىسقارتۋ سالاسىندا حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىن ۇيلەستىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ءوز باستامالارى ارقىلى تانىتىپ بەردى. ول بۇل ۇسىنىستاردىڭ شىن ءمانىندە دە وزەكتى نارسە ەكەنىنە جۇرتتىڭ كوزىن جەتكىزە ءبىلدى.
ۆاشينگتونداعى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگىلەر وسى جولى دا نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ۇلكەن قوشەمەتپەن قارسى الدى. ول سامميتتە بارلىق مەملەكەت باسشىلارىنا ارناپ مانيفەست قابىلداۋى ارقىلى كۇللى الەمگە ۇندەۋ تاراتتى. يادرولىق قارۋلانۋدى دوعارۋ, ونىڭ تەررورشىلارعا تارالىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ, الەمگە قاۋىپ توندىرمەۋ سىندى ۇندەۋى بارشا جۇرتشىلىققا تەرەڭ وي سالدى. سىزدەر ءبىرىنشى بولىپ يادرولىق سىناق پوليگونىن جاپتىڭىزدار. سىزدەرگە قاراپ, اقش 1991-1992 جىلدارى يادرولىق قارۋدى سىناۋدى توقتاتۋ اكتىسىن قابىلدادى. وسىلايشا جالپىعا بىردەي يادرولىق سىناق جۇرگىزۋگە تىيىم سالۋ كەلىسىمى دايىندالدى. بۇلاردىڭ ءبارىنىڭ ماڭىزى وراسان زور. قازاقستاننىڭ سول كەزدەردەن قولعا الىنعان باستاماسى الەمدە تالاي ەلدىڭ باسشىسىن ويلاندىرىپ تاستادى. قازىر سول باعىتتى ۇستانىپ جاتقاندار دا بارشىلىق. مىنە, وسىنىڭ ءوزى از جەڭىس ەمەس.
يۋري اندرەەۆ,
بەلارۋس حالىق جيىنى جانىنداعى تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ وكىلى:
– نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاريالاعان قۇجات – بەيبىت كۇنگى بولاشاق كەپىلى. قازىرگى تاڭدا الەمدە بولىپ جاتقان ءتۇرلى قاقتىعىستار مەن قايشىلىقتار كەزىندە يادرولىق قاۋىپسىزدىككە قول جەتكىزۋدىڭ ماڭىزى اسا زور. بۇل ورايدا, سەمەي پوليگونىن جاۋىپ, يادرولىق قارۋدان ەرىكتى تۇردە باس تارتقان قازاقستاننىڭ الەمدىك دەڭگەيدە ءدال وسىنداي باستاما كوتەرۋگە تولىق قۇقى بار.
ال اتالعان قۇجاتتا قازاقستان پرەزيدەنتى ءىرى ۇيىمداردى بىرىگە جۇمىس جاساۋعا شاقىرادى. قازىردە بۇل باستاما بۇۇ-نىڭ رەسمي قۇجاتىنا اينالدى. حالىقارالىق ساراپشىلار مانيفەستى زەرتتەپ-زەردەلەۋدە. بۇل قۇجاتتىڭ ارتىندا ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز بەن عالامنىڭ بولاشاعى تۇر.
چجە نام كو,
وڭتۇستىك كورەيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانىنداعى ۇلتتىق ديپلوماتيالىق اكادەميانىڭ پروفەسسورى:
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى بارلىق يادرولىق دەرجاۆالار ءۇشىن ۇلگى تۇتارلىق قادام. قازاق ەلىنىڭ ليدەرى بۇل قادامعا رەسپۋبليكا تاۋەلسىزدىك العان العاشقى كەزەڭنەن باستادى. سول جىلدارى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەمەي پوليگونىن جابۋ ارقىلى الەمدەگى IV يادرولىق دەرجاۆا مارتەبەسىنەن باس تارتقانىن ءارى بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدى قالايتىن ەل قۇراتىنىن كورسەتتى.
ەندى جەر شارىنداعى باسقا ەلدەر وسى قازاقستاننان ۇلگى السا جارار ەدى. مەن ۇزاققا بارماي-اق, ونى كورەي تۇبەگىندەگى ەكى ەلدىڭ ءبىرى – كورەي حالىق-دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنان باستايىن. سوڭعى جىلدارى بۇل ەلدىڭ ءارتۇرلى يادرولىق سىناقتار جاساپ, ايماقتى دۇرلىكتىرىپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ەگەر پحەنيان يادرولىق سىناقتاردى توقتاتىپ, يادرولىق قارۋدان تولىعىمەن باس تارتسا, وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك كورەيا اراسىندا ىنتىماقتاستىق ورناتىلۋى مۇمكىن. قازىر وسىعان بايلانىستى بىرقاتار قادامدار جاسالىپ تا جاتىر. قازىر ءبىز وسى تۇرعىدا قازاقستانمەن بىرگە جۇمىس جۇرگىزىپ, سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋىنا ىقپال ەتپەكشىمىز.
مەنىڭ بەرىك سەنىمىمشە, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مانيفەسى الەمدە بەيبىتشىلىكتىڭ تۇراقتى ورناۋىنا زور سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس. بۇل – وتە ءبىر دەر كەزىندە قابىلدانىپ وتىرعان قۇجات. ادامزات بالاسىنا ەندىگى جەردە ءوزارا جانجالداسا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. ول – وتە قاۋىپتى نارسە. ونسىز دا اۋپىرىممەن تۇرعان تىنىشتىقتىڭ نازىك پەردەسىن ج ۇلىپ تاستاۋ تىم قيىن ەمەس. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىنى تەرەڭ ءتۇسىنىپ, باسقا جۇرتتاردى اقىلعا شاقىرىپ وتىر.
ۆان شيانجۋ,
قىتاي مەملەكەتتىك كەڭەسى جانىنداعى ەۋرازيا الەۋمەتتىك دامۋى ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى:
– بۇۇ-نىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مانيفەسىن ءوزىنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە قابىلداۋى بۇل مالىمدەمەنىڭ سالماعى قانشالىقتى زور ەكەنىن انىق بايقاتىپ وتىر. حالىقارالىق قوعامداستىق قازاقستاننىڭ بۇل باستاماسىن بارىنشا ءتيىمدى دە پايدالى ۇسىنىس دەپ تانىدى. ءوزىنىڭ بۇل ماسەلەدەگى پوزيتسياسىنان ەشبىر اۋىتقىماي كەلە جاتقان قازاقستان كەزەكتى مارتە اسا ماڭىزدى قادام جاسادى. قازاق ەلى سوعىسسىز الەم قۇرۋ جونىندەگى باعىتىنا بەرىكتىگىن تانىتىپ, ءوزىنىڭ وسى ماقساتتاعى ماڭىزدى جۇمىستارىن جالعاستىرىپ كەلەدى.
مەن 1986 جىلدىڭ ساۋىرىندە چەرنوبىلدە ورىن العان وقيعالاردى ءوز كوزىممەن كورگەن اداممىن. سول اپاتتىڭ سالدارىنان قانشاما ادام زارداپ شەكتى. ونىڭ زارداپتارىن ءالى كۇنگە دەيىن تارتىپ كەلە جاتقاندار دا از ەمەس. وسى رەتتە يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى قازىر جەر بەتىندەگى كەز كەلگەن ەل ءۇشىن اسا ماڭىزدى پروبلەما بولىپ قالىپتاسقانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ونىڭ قاۋىپ-قاتەرى تونبەيتىن مەملەكەت جوق. مىنە, وسىنداي زوبالاڭنىڭ تۋىپ كەتپەۋىن الدىن الا ويلاستىرعان قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى تاعى دا ادامزات بالاسىن ساقتاندىرىپ وتىر. قازاق ەلى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا ءوزىنىڭ الەمدەگى بەيبىتشىلىك ورناتۋعا ۇلەس قوسۋ جونىندەگى ميسسياسىن بارىنشا ادال دا تازا ورىنداپ كەلەدى.
سەرگەي پالاگين,
بەلارۋس سىرتقى ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك ورتالىعىنىڭ باسشىسى:
– ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مانيفەسىن وتە جوعارى باعالايمىز. قازىرگى الەم رەتسىز قانتوگىس پەن جانجالدان, زورلىق پەن زومبىلىقتىڭ الۋان تۇرىنەن, تەررورلىق تىرلىكتەر مەن ەكسترەميستىك ارەكەتتەردەن ابدەن شارشاپ ءبىتتى. وسى ورايدا, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» دەپ اتالاتىن مانيفەسىندە بۇلت اراسىنان جارق ەتە تۇسكەن ساۋلەدەي اسەر ەتتى. ەستىگە وي سالدىرىپ, اقىل قوندىراتىن سول قۇجاتتا كورسەتىلگەن بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق قاعيدالارىن بۇگىنگى باسشىلار جان-جاقتى زەردەلەپ ۇعىنۋى ءتيىس. ونسىز بولمايدى.
ەندى شەگىنۋگە جەر قالعان جوق. يادرولىق قارۋ بولاشاق ءۇشىن وتە قاۋىپتى ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قازاقستان كوتەرىپ وتىرعان ماسەلە وتە ورىندى. بۇگىندە جەر بەتىن ءبىر ساتتە بىرنەشە مارتە جويىپ جىبەرۋگە جەتەرلىك قارۋ بار. سوندىقتان, يادرولىق قارۋ لاڭكەستەردىڭ قولىنا تۇسپەي تۇرعاندا, قۇتىلعانىمىز ابدەن ورىندى بولار ەدى.
شەتەل بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى
ماتەريالدارىنىڭ نەگىزىندە دايىندالدى
