سىر بويىنداعى سەرپىن
سىر بويى ەلباسىنىڭ بارلىق تاپسىرماسىن دەر شاعىندا ورىنداۋىمەن رەسپۋبليكاداعى ماڭدايالدى ايماقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ەرەكشەلەنەدى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستاننىڭ دامۋىن جالعىز قىزىلوردا وبلىسىنىڭ كەلبەتىنە قاراپ بىلۋگە بولادى», دەگەن باعاسى ءسوزىمىزدى دالەلدەي تۇسسە كەرەك. ال ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋدا اقمەشىت اتىرابىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر؟ كەشە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ جۋرناليستەرگە ارنايى بريفينگ وتكىزدى.
بىرىنشىدەن, ايماقتا ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدى ۇيلەستىرەتىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, ايماقتىق ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى. «100 ناقتى قادامنىڭ» ءبىرىنشى باعىتى – كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋعا باعىتتالعان قادامدار نەگىزىندە 44 ادام سىناق مەرزىمىمەن مەملەكەتتىك قىزمەتكە تاعايىندالدى. ەتيكا جونىندە جاۋاپتى وكىلەتتى تۇلعالار انىقتالدى. ارنايى سەمينارلار وتكىزىلىپ, جەمقورلىققا قارسى شارالار جونىندە قۇقىقتىق وقۋلار ۇيىمداستىرىلدى. مەملەكەتتىك اپپارات قۇرامىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قىزمەتكە تۇڭعىش كىرىسكەن كادرلاردى ءۇش ساتىلى ىرىكتەۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. جىل باسىنان بەرى 20 جالپى كونكۋرس جاريالاندى.
زامان تالابىنا ساي, كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋ شارالارىنىڭ اياسىندا رەسپۋبليكاداعى العاشقى ايماق بولىپ وبلىس اكىمدىگىنىڭ احۋالدىق ورتالىعى قۇرىلدى. احۋالدىق ورتالىق – قازىرگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى باسقارۋ جانە شەشىم قابىلداۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ول جوسپارلاۋ, ۇيىمداستىرۋ جانە قاداعالاۋعا قاتىستى كوپتەگەن قىزمەتتى اۆتوماتتاندىرا وتىرىپ, اتالعان قىزمەت تۇرلەرىنىڭ ساپاسىن ەداۋىر جاقسارتۋعا جول اشتى. وتكەن جىلى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ احۋالدىق ورتالىعى امستەردام قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق تەحنولوگيالار بايقاۋىندا مەملەكەتتىك باسقارۋداعى يننوۆاتسيالار نوميناتسياسى بويىنشا باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. رەسپۋبليكانىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى, باس پروكۋراتۋرا جانە باسقا دا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ايماقتارداعى ارىپتەستەرىمىز اتالمىش تاجىريبەنى زەرتتەپ, ۇلگى رەتىندە پايدالانۋدا.
سىبايلاس جەمقورلىقتى بولدىرماۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ مونيتورينگ جۇيەسى جاسالدى. بۇل جۇيە ۇلەستەس كومپانيالاردى, تاپسىرىس بەرۋشى مەن جەتكىزۋشى اراسىنداعى تۋىستىق بايلانىستى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنىڭ بارلىعىن احۋالدىق ورتالىقتا جانە پلانشەت ارقىلى كەز كەلگەن جەردەن باقىلاۋعا بولادى. مۇنىڭ بارلىعى ۇلكەن زاماناۋي جۇمىستىڭ باسى, دەيدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى.
ايماققا ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا جىلىنا ەكى رەت «بايقوڭىر-ينۆەست» فورۋمى وتكىزىلىپ كەلەدى. بۇل – پىكىر الماسۋعا زور مۇمكىندىك الاڭى. وسىعان دەيىن وتكىزىلگەن 6 فورۋمنىڭ ناتيجەسىندە وبلىس ەكونوميكاسىنا 100 ميلليارد تەڭگەدەن استام تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. سونىمەن قاتار, شەتەلدىك كومپانيالارمەن بىرلەسكەن شىنى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. الداعى مامىر ايىنان باستاپ زاۋىتقا قۇرال-جابدىقتار جەتكىزىلە باستايدى. بۇدان بولەك, «ارال تۇز» اق كالتسيلەندىرىلگەن سودا شىعارۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا ينۆەستور تارتۋ ماسەلەسىمەن اينالاسۋدا. فەرروقورىتپا زاۋىتى قۇرىلىسىنىڭ جوباسى مەن «بالاساۋىسقاندىق» ۆانادي كەن ورنىن يگەرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بىرگە «شالقيا» قورعاسىن-مىرىش كەن ورنىن يگەرۋ جۇمىستارى ءتيىستى دارەجەدە جۇرگىزىلۋدە. كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى جاقىن ارادا باستالادى. ودان كەيىن كەلەشەكتە گيدرومەتاللۋرگيالىق زاۋىت سالۋ دا جوسپاردا تۇر. قىتايلىق كومپانيامەن بىرلەسە وتىرىپ شيەلى اۋدانىندا تامپوناجدى تسەمەنت ءوندىرىسى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن جانە جاڭاقورعان اۋدانىندا رەسەيلىك ينۆەستورمەن بىرگە تاعى ءبىر تسەمەنت وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسىن باستاۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق, اسفالت-بەتون, سيليكات كىرپىشىن شىعاراتىن زاۋىت جانە باسقا دا يندۋستريالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
سونىمەن بىرگە, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە 15 جوباعا ينۆەستورلاردى تارتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا 500 ورىندىق ەمحانا, كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدج عيماراتتارىنىڭ, جاڭا اۋەجاي تەرمينالى قۇرىلىسىنىڭ كونتسەسسيالىق جوبالارى بار.
قۇرىلىس سالاسىندا دا قىرۋار جۇمىس اتقارىلۋدا. مىسالى, قۇرىلىس سالاسىنداعى رۇقسات بەرۋ رەسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ءتيىستى رەگلامەنتتەر جاسالىپ, بەكىتىلدى. وسىلايشا, بۇرىن ءساۋلەتتىك-جوسپارلاۋ تاپسىرماسىن الۋعا 1 ايدان استام ۋاقىت كەتسە, قازىر بۇل جۇمىس 17 كۇنگە دەيىن قىسقارىپ وتىر. وسى ورايدا «نۇرلى جول», «وڭىرلەردى دامىتۋ» باعدارلامالارى اياسىندا وبلىستا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جىل سايىن قارقىن الىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتكەن ابزال.
2015 جىلدىڭ وزىندە تەك مەملەكەت قاراجاتى ەسەبىنەن 1740 پاتەرلى 53 كوپ قاباتتى ءۇي قۇرىلىسى باستالىپ, ونىڭ 42 ءۇيى پايدالانۋعا بەرىلدى. وسىلايشا مەملەكەت قورىنداعى تۇرعىن ءۇي كولەمى 2014 جىلعا قاراعاندا وبلىستا 3,5 ەسەگە, ال قىزىلوردا قالاسىندا سالىنعان تۇرعىن ءۇي كولەمى 8 ەسەگە ارتتى. ءبىر جىلدا وبلىس ورتالىعىندا پاتەردىڭ كەزەگى 17%-عا قىسقاردى. دالىرەك ايتقاندا, 3170 پاتەرلى 63 تۇرعىن ءۇي سالىنادى. بۇل ۇلكەن جۇمىستىڭ باسى دەپ ەسەپتەيمىن, دەيدى ايماق باسشىسى.
قىزىلوردا وبلىسىن گازداندىرۋ ماسەلەسى دە تولىق اياقتالۋعا جاقىن. 2014-2015 جىلدارى «وڭىرلەردى دامىتۋ-2020» باعدارلاماسى اياسىندا رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەر ەسەبىنەن 2,1 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, قىزىلوردا قالاسىنا قاراستى تاسبوگەت كەنتى مەن قىزىلجارما اۋىلدىق وكرۋگى گازداندىرىلدى. سونىمەن قاتار, بىلتىر «قازترانسگاز ايماق» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ 23 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسى ارقىلى وبلىستىڭ 4 اۋدان ورتالىعى, اتاپ ايتقاندا, ارال قالاسى, ايتەكە بي, شيەلى, جاڭاقورعان كەنتتەرى مەن بايقوڭىر قالاسى كوگىلدىر وتىنعا قوسىلىپ, وبلىس حالقىنىڭ تابيعي گازبەن قامتىلۋى 63 پايىزعا جەتتى. بۇل بۇگىندە 400 مىڭنان اسا ادام كوگىلدىر وتىن تۇتىنىپ وتىر دەگەن ءسوز. بيىل 10,5 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ ارقىلى كوگىلدىر وتىن جوسالى, جالاعاش تەرەڭوزەك جانە قىزىلوردا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەرگە جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. بيىل قىزىلوردا قالاسىنا قاراستى تالسۋات اۋىلدىق وكرۋگىن جانە 3 الەۋمەتتىك نىساندى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا 271,2 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى.
ۇلت جوسپارىندا ايتىلعان جەكەشەلەندىرۋ شارالارى اياسىندا 5 كوممۋنالدىق كاسىپورىن مەن «بايقوڭىر» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنا قاراستى 6 ۇيىم انىقتالىپ, ونىڭ بىرەۋى جەكەشەلەندىرىلدى. م ۇلىكتى جاريا ەتۋگە قاتىستى وتكەن 11 ءساۋىر كۇنگى مالىمەت بويىنشا, وبلىستا جالپى سوماسى 11,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 1369 م ۇلىك جاريا ەتىلگەن. الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ جانە ماسىلدىقتى ەڭسەرۋ ماقساتىندا «ورلەۋ» قارجىلاي كومەك كورسەتۋ جوباسى جالعاسىپ, بۇل تاجىريبە وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىنا تاراتىلدى. بۇگىندە 509 ازاماتقا 4,8 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي كومەك بەرىلدى. جوبا اياسىندا 131 ادام جۇمىسقا ورنالاستى, ونىڭ 64-ءى تۇراقتى جۇمىس ورىندارى.
بيىلعى قىركۇيەك ايىنان باستاپ, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋگە بايلانىستى وبلىستىڭ ەكى مەكتەبى باستاپقى ءبىلىم بەرۋدىڭ 1+11 ۇلگىسى بويىنشا جاڭا وقىتۋ مازمۇنى نەگىزىندە تاجىريبەدەن وتۋدە. سونىمەن بىرگە, ءار سىنىپتا 17 بالانى قامتيتىن مەكتەپكە دەيىنگى دايىندىقتىڭ ءبىر سىنىبى جانە 1-سىنىپتاعى 450 وقۋشىنى قامتيتىن 18 باستاپقى سىنىپ تاجىريبە ءۇشىن ىرىكتەلىپ الىندى. بارلىق ەكسپەريمەنتالدى سىنىپتار ءتيىستى وقۋ جابدىقتارمەن, وقۋلىقتارمەن, وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 54 پەداگوگ نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ ارنايى سەمينار-ترەنينگتەرىنەن ءوتتى.
جاڭا وقۋ باعدارلاماسىن يگەرۋ دەڭگەيىن ايقىنداۋ ماقساتىندا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى جانە التىنسارين اتىنداعى ءبىلىم اكادەمياسى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مونيتورينگ ءجۇرگىزىلۋدە. نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ وقۋ ادىستەمەسىن وبلىستا ەنگىزۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمدىگى مەن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى ۇيىمى اراسىندا ەكىجاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, تاربيە جۇمىستارىنىڭ باعىتتارى مەن ءىس-تاجىريبەسى ايماقتاعى 2 پيلوتتىق جانە 22 يننوۆاتسيالىق مەكتەپتەرىنە ەنگىزىلدى.
قىركۇيەك ايىنان باستاپ تاعى 41 مەكتەپ-ليتسەي بازاسىندا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى مەن قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرىنىڭ ادىستەمەسى مەن تەحنولوگيالارى بويىنشا اعىلشىن ءتىلىن ءۇيرەتۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرا باستايمىز. بۇل ماقساتقا وبلىس بيۋدجەتىنەن 125 ميلليون تەڭگە قارالىپ وتىر.
بۇدان بولەك, م.مامەتوۆا اتىنداعى قىزىلوردا گۋمانيتارلىق كوللەدجى بازاسىندا نەگىزگى مەكتەپتەگى ءپان جانە باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرى مەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ ءتاربيەشىلەرىن اعىلشىن تىلىنە وقىتۋ ماقساتىندا «KATEV» حالىقارالىق قورىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى. 2019-2020 وقۋ جىلىندا اتالعان 41 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ 11-سىنىپتارىندا, ال 2020-2021 وقۋ جىلىندا 10-سىنىپتارىندا وقۋ پاندەرىنىڭ ءبىرى اعىلشىن تىلىندە ۇيرەتىلەتىن بولادى. سونىمەن قاتار, وبلىستاعى 71 مەكتەپتى «E-Learning» ەلەكتروندى وقىتۋ جۇيەسىنە قوسۋ ءۇشىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى قاجەتتى جابدىقتارمەن جاراقتاندىرۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 150 ميلليون تەڭگە ءبولىندى.
كەلەر جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلەتىن بولادى. ءتيىستى مەديا-جوسپار بەكىتىلدى. بۇل جۇمىسقا سىزدەردىڭ دە, ياعني بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋىن سۇرايمىن, دەگەن قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ءارى قاراي وڭىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى. مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن جاقسارتۋ, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن وڭالتۋ, ونكولوگيالىق قىزمەتتى جەتىلدىرۋ, جاراقاتتان, جۇرەك جانە قان تامىرى اۋرۋلارىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىمدى ازايتۋ جانە جەدەل جاردەم مەن سانيتارلىق اۆياتسيانى دامىتۋدى كوزدەيتىن ارنايى جول كارتالارى بەكىتىلدى. ناقتىلاي تۇسسەك, انا مەن بالا ءولىمىن تومەندەتۋ ماقساتىندا بيىل وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىقتا 30 توسەككە ارنالعان ساۋىقتىرۋ بولىمشەسى اشىلدى. ميدىڭ قان اينالىمى بۇزىلۋىنان ءولىمدى تومەندەتۋ ءۇشىن نەيروينسۋلت ورتالىعى قۇرىلدى. سونداي-اق, ونكوديسپانسەر بازاسىندا 15 توسەككە ارنالعان حوسپيس اشىلدى. وبلىس حالقىنىڭ دەنساۋلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان جۇمىستىڭ قارقىنى باسەڭدەمەيدى, دەدى ول.
ۇلت جوسپارىنىڭ ءتورتىنشى باعىتى – «بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» قالىپتاستىرۋ شەڭبەرىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» اتتى جالپىۇلتتىق جوباسى اياسىنداعى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالىپ «تاۋەلسىز ەلىم, ۇلى دالام مەنىڭ!» اتتى اكتسيا ءوتتى.
بەسىنشى باعىت – قوعام الدىندا جاۋاپتى جانە ترانسپارەنتتى مەملەكەت قالىپتاستىرۋ شارالارى اياسىندا 2016 جىلعا ۇكىمەت بەكىتكەن مەموراندۋمعا سايكەس 11 اسا ماڭىزدى ماقساتتى ينديكاتورلار بويىنشا مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. ارنايى قابىلدانعان زاڭعا سايكەس قوعامدىق كەڭەستەر قۇرىلدى, جىل باسىنان بەرى وبلىستىق كەڭەستىڭ 2 ءماجىلىسى ءوتتى.
جالپى, جىل باسىنان بەرى ۇلت جوسپارى شەڭبەرىندە اتقارىلعان جۇمىستار وسىنداي. ارينە, بۇل الدا جاسالاتىن كولەمدى جۇمىستىڭ باستاماسى عانا. ەلىمىزدى, سونىڭ ىشىندە سىر ءوڭىرىن ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا شىعاراتىن, قوعامعا جاڭا ءومىر ساپاسىن اكەلىپ, ءار ادامعا جاڭا ەلدىك تۇسىنىك, وتانشىل كوزقاراس, ازاماتتىق ۇستانىم بەرۋى ءتيىس «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ – ءبىر عانا اكىمدىكتىڭ, تەك مەملەكەتتىڭ جۇمىسىمەن بىتپەيدى. ەلباسىنىڭ بۇل باستاماسى دا بارلىق وتانشىل ۇيىمداردىڭ, جاسامپاز ازاماتتاردىڭ كۇش بىرىكتىرۋىن تالاپ ەتەدى, دەپ اياقتادى ءسوزىن قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى.
شىندىققا اينالعان شىنى زاۋىتى
وسى جوبانىڭ توڭىرەگىندە ءتۇرلى اڭگىمە بولدى. بىرەسە, قىزىلوردا وبلىسىنان سالىنادى, ەندى بىردە باسقا ءوڭىردىڭ ەنشىسىنە بەرىلىپتى دەسىپ جاتتى جۇرت. ءارى تارت تا بەرى تارت بولعان جوبادان ەل ءۇمىتىن ۇزە باستاعاندا, شىنى زاۋىتى سىر بويىنان بوي كوتەرەتىنى تۋرالى اقپار جەتتى. شىن قۋاندىق.
بۇگىندە قىزىلوردا وبلىسىندا اتالمىش زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بەلگىلەنگەن مەجە بار. سول جوسپار بويىنشا جۇمىس جالعاسىپ كەلەدى. شىنى زاۋىتى قالاداعى يندۋستريالىق ايماقتىڭ 50 گەكتارىنا ورنالاسقان. قازىرگى تاڭدا دايىن ءونىم قويماسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. مەتالل قۇرىلعىلارى جۇمىستارى اياقتالىپ, سىرتقى قابىرعالارى قالانىپ قويدى. دايىن ءونىم قويماسىنىڭ ۇزىندىعى 300 مەتر, ەنى 150 مەتردى قۇرايدى. ماماندار جوسپارعا سايكەس قويما ءساۋىر ايىندا تولىق بىتەدى دەپ وتىر. ال مامىردا زاۋىتقا قاجەتتى بارلىق قۇرال-جابدىقتاردى الىپ كەلەدى. زاۋىتتىڭ ورتالىق ازيادا تەڭدەسى جوق جاڭا تەحنولوگيامەن جابدىقتالاتىنىن ايتادى ماماندار. بۇل دەگەنىڭىز – ەلدەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما ورىندالىپ جاتىر دەگەن ءسوز. مەملەكەتتى الەمنىڭ قۋاتتى ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوساتىن دا وسىنداي جوبالار.
زاۋىتتىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 197 مىڭ توننا تاباقشا شىنى شىعارۋعا جەتەدى. سونداي-اق, وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى وتكەن جىلى باستالعانىن دا ايتا كەتكەن ابزال. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 52,1 ميلليارد تەڭگە. قارجىنىڭ 80 پايىزىن «قازاقستان دامۋ بانكى» اق بولسە, قالعان 20 پايىزىن «Steward Engineers» اقش كومپانياسى مەن «قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق قورى» اق ينۆەستور رەتىندە قارجىلاندىرۋدا. وپەراتورى – «OrdaGlassLtd» سەرىكتەستىگى. بۇگىندە تەڭگە قۇنسىزدانىپ, دوللاردىڭ باعاسى اسپانداپ تۇر. «داعدارىس جاعدايى زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىنا اسەر ەتپەي مە؟» دەگەن ساۋال اركىمنىڭ-اق كوكەيىندە تۇرعان شىعار. بۇل ماسەلە دە الدىن الا قارالعان. سوعان سايكەس, جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا تارتىلعان اكتيۆ تەڭگە باعامى وزگەرگەنگە دەيىن اقش دوللارىنا اۋىستىرىلىپ قويعان. سوندىقتان, قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىندە ەشقانداي پروبلەما تۋىندامايدى.
قۇرىلىس جۇمىستارى قىستىڭ كۇنى دە توقتاعان جوق. مامىر ايىنان باستاپ قاراشاعا دەيىن اقش, بەلگيا, فينليانديا, قحر, يتاليا ەلدەرىنىڭ 6 كومپانياسى تەحنولوگيالىق قۇرال-جابدىقتى جەتكىزەتىن بولادى. ءارى قاراي مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. قۇرىلىس جۇمىستارىنا 300-گە جۋىق ادام مەن وتىزدان استام تەحنيكا جۇمىلدىرىلىپ وتىر.
زاۋىتتىڭ وندىرىستىك تسەحتارىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ جۇمىستارى باستالدى. مۇندا ەكسپورتتىق الەۋەتى جوعارى, ساپالى ءونىم شىعارىلاتىن بولادى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, زاۋىتتا ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن دە شىنى شىعارىلماق. باستىسى, شىنى ءوندىرىسىنە قاجەتتى شيكىزاتتىڭ باسىم بولىگى وزىمىزدەن تابىلىپ وتىر. ياعني, كۆارتس قۇمى, دولوميت پەن اكتاس پايدالانىلادى. ال سىرتتان اكەلىنەتىن كالتسيلەندىرىلگەن سودا شيكىزاتىن تاياۋ ۋاقىتتا «ارالتۇز» اق-پەن ءبىرىگە وتىرىپ وندىرەتىن بولامىز.
بۇل قىزىلوردا وبلىسىندا جۇزەگە اسادى دەپ جوسپارلانعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ءىرى جوبالاردىڭ العاشقى قارلىعاشى بولعالى تۇر. تىكەلەي ەلباسىنىڭ باقىلاۋىندا تۇرعان اۋقىمدى جوبا جۇزدەگەن جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا سەپ بولماق. زاۋىتتى سالامىز. ال ەندى وعان ماماندى قايدان تابامىز؟ بۇگىندە رەسەيدىڭ ماڭدايالدى جوعارى وقۋ ورىندارىندا سىربويىلىق 300-دەن استام جاس ءتۇرلى ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتىر. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا وقيدى. مىنە, وسى جاس ماماندار جاڭا زاۋىتتىڭ جۇمىسىنا تارتىلادى. سولايشا, كەلەر جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا قۇرىلىسى تولىق اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەتىن شىنى زاۋىتى ەلىمىزدەگى ەڭ سەرپىندى جوبالاردىڭ ءبىرى بولماق.
اتاكاسىپ – حالىققا ءناسىپ
ەلباسى ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا اسا ۇلكەن كوڭىل بولىنەدى. مىسالى, «ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرى ءوندىرىسىن دامىتۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ينۆەستورلار تارتۋ. نەگىزگى مىندەت: ءۇش جىل مەرزىمدە تمد ەلدەرى نارىعىنا شىعارىلاتىن ونىمدەرىنىڭ جارتىسىنا دەيىنگى ەكسپورتىن قامتاماسىز ەتۋ. جۇمىس سەلودا كووپەراتيۆتىك ءوندىرىستى دامىتۋ ارقىلى جاڭازەلانديالىق Fronterra جانە دانيالىق Arla ءۇلگىسىمەن ۇيىمداستىرىلدى», دەلىنگەن. سونىمەن قاتار, «ەت ءوندىرىسى مەن ءوڭدەۋدى دامىتۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردى تارتۋ. نەگىزگى مىندەت شيكىزات بازاسىن دامىتۋ جانە وڭدەلگەن ونىمدەردى ەكسپورتتاۋ» دەپ ناقتى كورسەتىلگەن. بۇل تاراپتا قى
زىلوردا وبلىسىندا نە جاسالىپ جاتىر؟
وبلىستىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنى سالاسىندا 2016-2017 جىلدار ارالىعىندا جاڭا جانە وزىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان 19 جوبانى ىسكە اسىرۋ قولعا الىندى. بيىلدىڭ وزىندە 12 جوبا ىسكە قوسىلاتىن بولادى. ولاردىڭ قاتارىندا جىلىجاي كەشەنى, قۋاتتىلىعى جىلىنا 2 مىڭ توننا ەت وڭدەيتىن كومبينات, شۇجىق جانە جارتىلاي فابريكاتتار دايىنداۋ كاسىپورنى, ءسۇت فەرماسى, 15 مىڭ قويدى بورداقىلاۋ جانە ەت وڭدەۋ كەشەنى, برويلەر جانە قاز قۇستارىن ءوسىرۋ سەكىلدى جوبالار بار. سونىمەن قاتار, 50 مىڭ باس قويعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى مەن 7 مىڭ توننا ەت وڭدەۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ باعىتىندا شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس جاسالۋدا. ايتالىق, يران يسلام رەسپۋبليكاسىمەن بىرىگىپ اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى قالىپتاستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى ماقساتتا وتكەن ناۋرىز ايىندا «تيۋرانسانات اريا» كومپانياسىنىڭ باسشىسى ناسەر كەرامي مىرزامەن كەزدەسۋ بولدى. سول باسقوسۋدا وبلىستا قۇس ەتىن ءوندىرەتىن فابريكا سالۋ جونىندە كەلىسىم جاسالدى. يراندىقتار قارماقشى اۋدانىندا جىلىنا 1500 توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن جوباعا 900 ميلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا سالۋعا ءازىر. سونداي-اق, ولار وزدەرىندە وسەتىن كۇرىشتىڭ سورتىن قىزىلوردا وبلىسىندا سىناقتان وتكىزىپ كورۋگە نيەتتى. وسى ەلدىڭ «اي گرۋپپ» كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى ايماقتا بولىپ, 100 مىڭ باس قوي ءوسىرىپ, قوي ەتى ءوندىرىسىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالۋعا كەلىسىپ وتىر.
وتاندىق «ەۆرازيا اگروحولدينگ» كومپانياسى قىتايدىڭ «COFCO» كومپانياسىنىڭ ينۆەستيتسياسىنا تاعى ءبىر ەلگە پايدالى جوبانى ىسكە اسىرماق. بۇيىرتسا, 4 مىڭ گەكتار جەرگە قىزاناق داقىلى تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى ارقىلى ءوسىرىلىپ, ودان الىنعان ونىمنەن تومات سىقپاسى دايىندالماق. زاۋىتتىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 15 مىڭ توننا تومات سىقپاسىن شىعارۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. قىتايلىق ماماندار قىزاناقتىڭ جەر مەن كليماتقا بەيىمدىلىگىن انىقتاۋ ماقساتىندا بيىلعى جىلى اتالمىش ءونىم سورتىنىڭ 20 ءتۇرلى كوشەتتەرىن جىلىجايدا وسىرۋدە.
سونداي-اق, قىتايدىڭ «JIXIN commercial investment management corp» كومپانياسىمەن تۇيە ءسۇتىن وندىرەتىن نىسان سالاتىن بولىپ كەلىسىلدى. قازىردە جوبانىڭ بيزنەس-جوسپارى ازىرلەنۋدە.
بىلتىر وبلىستا ءىرى قارا, جىلقى جانە تۇيە مالىنىڭ سانى ەڭ جوعارى بولعان 90-شى جىلداعى دەڭگەيدەن اسىپ ءتۇستى. ناقتىراق ايتساق, ءىرى قارا 7,2 پايىزعا, جىلقى 10,6 پايىزعا, تۇيە 29,8 پايىزعا كوبەيىپ وتىر. قازىر وبلىستاعى ءىرى قارانىڭ جالپى سانى 260 مىڭعا جۋىق.
بيىل وبلىس بويىنشا ەكسپورتقا 600 توننا ەت شىعارۋ جوسپارى تۇر. قازىرگى تاڭدا وبلىس بۋفەرلىك ايماقتان شىعۋعا تولىق دايىن. تەك مامىر ايىندا پاريج قالاسىندا وتەتىن اتالمىش ۇيىمنىڭ كەزەكتى وتىرىسىنىڭ وڭ قورىتىندىسى شىقسا بولدى. وسى شەشىم شىققاننان كەيىن ەكسپورتقا ەت شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
وبلىس ورتالىعىندا تاۋلىگىنە 3 توننا ەت ونىمدەرىن وندىرەتىن فابريكا قۇرىلىسى, سىرداريا اۋدانىندا 5 مىڭ باس قوي وسىرۋگە ارنالعان كەشەن جانە 10 مىڭ باس مالعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى مەن جىلدىق قۋاتى 250 توننا بولاتىن ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى جۇرۋدە. بۇل نىسانداردى جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان.
وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى قىسقا قايىرعاندا وسى. دەگەنمەن, وسىنىڭ وزىنەن سىر بويىندا قىزۋ جۇمىستىڭ ءجۇرىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. ويتكەنى, الدىمىزدا اتاكاسىپتەن قول ۇزبەۋ, قايتا سونى زامان ىڭعايىنا قاراپ دامىتۋ مىندەتى تۇر. ال اتاكاسىپتەن ايىرىلماعان جۇرت قانداي داعدارىسقا بولماسىن توتەپ بەرەدى.
بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ
قىزىلوردا وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ەرجان بايتىلەس
