اۋعانستاندا «قازاقستان» ساۋدا ءۇيى اشىلدى

كەشە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ءومىرتاي ءبىتىموۆتىڭ قاتىسۋىمەن باسقوسۋ بولىپ ءوتتى. وندا ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىنداعى قازىرگى احۋال, ءارتۇرلى سالا بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستىك اياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى. ءىس-شارا اتالعان ۆەدومستۆونىڭ باس­تا­ما­سىمەن قولعا الىنعان «جاڭا ءمۇم­كىندىك­تەر» باعدار­لاماسى شەڭبەرىندە ۇيىم­داس­تى­رىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون. جيىندا ءو.ءبىتىموۆ اۋعانستاننىڭ ءتيىمدى گەوگرافيالىق جاعدايعا, لوگيستيكالىق ءمۇم­كىن­دىكتەرگە, تۇتىنۋشى نارىعىنا جانە مول تابيعي رەسۋرس­­تارعا يە ەكەنىن ايتىپ, وسى ارتىق­شى­­­لىق­­تار كوپتەگەن ەلدەردىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاق­­­ستان­دىق كاسىپكەرلەردىڭ دە قىزى­عۋشى­لىعىن تۋدىرعانىن جەتكىزدى. – اتاپ ايتقاندا, 1992 جىلعى اقپان ايىندا ديپ­لوماتيالىق قاتىناس ورناتىلعالى بەرى قازاق­ستان بۇل باۋىرلاس ەلگە جان-جاقتى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق ءجار­دەم كورسەتىپ كەلەدى. ەكى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ۆەدومستۆولارى اراسىندا ۇنەمى ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءتۇرلى ماسەلەلەرى بويىنشا ساياسي كونسۋلتاتسيالار وتكىزىلىپ تۇرادى. ايرىقشا اتاپ وتەتىن جايت, اۋعانستاندا ءبىزدىڭ قاراجاتقا تالۋحان – قۇندىز – شيرحان – باندار باعىتىنداعى تاس جول قايتا جوندەلىپ, ورتا مەكتەپ سالىندى. سونداي-اق, باميان پروۆينتسياسىندا اۋرۋحانا قۇرىلىسى باستالسا, سامانعاندا كوپىر سالۋ جۇمىستارى جوسپارلانۋدا, – دەدى ەلشى. سونىمەن قاتار, ەلشى ەكى ەل اراسىنداعى ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2010 جىلدان باستاپ قازاقستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سونىڭ اياسىندا بۇگىندە جۇزدەگەن اۋعانستاندىق قازاقستانداعى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا. «باعدارلاما بويىنشا 10 جىل ىشىندە قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا 1000 اۋعانستاندىق ستۋدەنتتى وقىتۋ جوسپارلانعان. وعان بارلىعى 50 ملن. تەڭگە قاراستىرىلدى. بۇگىندە 200 اۋعانستان ازاماتى وقۋلارىن اياق­تا­دى. ولاردىڭ كوپشىلىگى مەديتسينالىق جانە قۇقىق قورعاۋ ماماندىقتارىن يگەرىپ شىقتى. الداعى ۋاقىتتا ينجەنەرلىك جانە حالىقارالىق قاتىناستار ماماندىقتارى بويىنشا ماماندار دايارلانادى», – دەگەن ءو.ءبىتىموۆ اۋعانستاندىق ستۋدەنتتەر قازاقستانداعى ءبىلىم ساپاسىن جوعارى باعالاعانىن اتاپ ءوتتى. ال ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەسى جونىندە ەلشى: «9 جىل بويى اتالعان باعىت بويىنشا ۇكىمەتارالىق كوميسسيا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ونىڭ كەزەكتى 8-وتىرىسى وسى جىل­دىڭ قىركۇيەك ايىندا اۋعانستان استاناسى – كابۋل قالاسىندا وتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ەل­دەرىمىزدىڭ ىسكەرلىك قاۋىمداستىقتارى ءوزارا ءتيىم­دى قاتىناستاردى دامىتۋعا ىنتالانۋدا. قازاقستان اۋعانستاندا سۇرانىسقا يە, حالىق ءجيى تۇتىناتىن تاۋارلار وندىرەدى. ونىڭ ىشىندە بيداي, ۇن, ماكارون ونىمدەرى, تۇرمىستىق حيميا, م­ە­دي­تسي­نالىق فورمالار مەن ارنايى كيىمدەر جانە قۇ­رىلىس ماتەريالدارىنىڭ ماڭىزى جوعارى. بيىل 30 ناۋرىزدا كابۋل قالاسىندا قازاق­ستاندىق ەكسپورت تاۋارلارىن اۋعانستان نارى­عىنا جەتكىزۋ ماقساتىندا «قازاقستان» ساۋدا ءۇيى اشىلىپ, ارنايى فورۋم ءوتتى. سونداي-اق, «باتىردۋس» دەپ اتالاتىن بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىسىن باستادى. وسى رەتتە, ەكى ەل اراسىندا ۇنەمى بيزنەس-پىشىمدە ىسكەرلىك كەزدەسۋلەر ءوتىپ تۇراتىنىن جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن اۋعانستان ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-ارەكەتتەر ۋاقىت وتكەن سايىن نىعايىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزگىم كەلەدى. وسىنداي يگى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ اۋعانستانعا ەكسپورتتايتىن تاۋارلار قۇنى 300 ملن. دوللارعا جەتتى», – دەدى. ءو.ءبىتىموۆ ەكى ەلدىڭ مادەني-رۋحاني بايلا­نىس­تارىن دا نازاردان تىس قالدىرمادى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل سالا دا ايتارلىقتاي دەڭگەيدە دامىپ كەلەدى. «قازاقستاندىق دەلەگاتسيا اۋعانستاندا وتەتىن حالىقارالىق ءىس-شارالارعا تۇراقتى قاتىسىپ تۇرادى. ونىڭ جارقىن ءبىر مىسالى رەتىندە 2014 جىلعى ناۋرىز مەرەكەسىن ايتۋعا بولادى. ودان بولەك, بيىل 12-14 ءساۋىر كۇن­دەرى وتكەن ورتاعاسىرلىق ايگىلى اقىن, ويشىل الىشەر ءناۋايدىڭ 575 جىلدىعىنا ارنالعان عىلى­مي سيمپوزيۋمعا ءبىزدىڭ ەلدىڭ وكىلدەرى ار­نايى قاتىستى», – دەگەن ەلشى پارلامەنتارالىق قاتى­ناس­تىڭ دا قارقىنى كوڭىل قۋانتاتىنىن ايتتى. ۇزاق جىلدار بويى حالىقارالىق تەرروريزم, ءدىني ەكسترەميزم, زاڭسىز ەسىرتكى جانە قارۋ-جاراق اينالىمى كەلبەتىندە وڭىرلىك, سونداي-اق, الەمدىك قاۋىپسىزدىك ءۇشىن قاۋىپ-قاتەر وشاعى رەتىندە تانىلىپ كەلگەن اۋعانستاندا بۇگىن­دە جاعداي ەداۋىر تۇراقتالعانىن دا تىلگە تيەك ەتكەن ديپلومات: «قازىرگى تاڭدا «تاليبان» قوزعالىسىنىڭ جاندانۋى مەن دايش توپ­تارىنىڭ پايدا بولۋى جەرگىلىكتى حالىق­تى الاڭداتىپ وتىر. دەگەنمەن, ول جاقتاعى قازاق­­­ستان­دىق ديپلوماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن ايتا كەتەيىن. بۇل تۇر­عىدا ەشقان­داي قاراما-قايشىلىق جوق. وعان قازاق­ستاننىڭ بەيبىتسۇيگىش ساياساتى مەن بارلىق ەلمەن جاقسى قاتىناس ورناتۋى دا كەپىل بولۋدا», – دەدى. ءسوز سوڭىندا ەلشى قازاقستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار ەلدەرىمىزدىڭ يگىلىگى جولىندا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. سونداي-اق, ول الداعى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ مەملەكەت بۇل ەلدەگى جاعدايدىڭ بۇگىنگىدەن دە جاقسارا تۇسۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسا بەرەتىنىنە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن اۋداردى. ەلامان قوڭىر, «ەگەمەن قازاقستان»