يرينا بوكوۆا,
يۋنەسكو-نىڭ باس ديرەكتورى:
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ الەمدەگى قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ تۋرالى ءسوزىن جوعارى باعالايمىز
يۋنەسكو-نىڭ باس ديرەكتورى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ الەمدە تۇراقتىلىقتى قولداۋ جانە قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ بويىنشا باستاماسىن جوعارى باعالادى. ياعني, جاقىندا قازاقستاننىڭ فرانتسياداعى ەلشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يۋنەسكو جانىنداعى تۇراقتى وكىلى نۇرلان دانەنوۆ ۇيىمنىڭ باس ديرەكتورى يرينا بوكوۆامەن كەزدەسكەن ەدى. كەزدەسۋ بارىسىندا كوپجاقتى جانە ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ەلشى ي.بوكوۆانى قازاقستاننىڭ ەندى عانا اياقتالعان يۋنەسكو اتقارۋشى كەڭەسى 199-سەسسياسىنىڭ جۇمىسىندا مادەني مۇرانى ساقتاۋ, ءوزارا سىيلاستىق مادەنيەتىن جانە توزىمدىلىكتى ىنتالاندىرۋ, ءبىلىم مەن عىلىم بويىنشا قابىلدانعان ماڭىزدى شەشىمدەرگە قوسقان ۇلەسى تۋرالى حاباردار ەتتى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتى دامۋدى قولداۋ جونىندەگى باستامالارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. ەلشى باس ديرەكتورعا الماتىدا يۋنەسكو-نىڭ اياسىندا حالىقارالىق مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ ورتالىعىن قۇرۋدىڭ تۇجىرىمداماسىن تابىستاپ, يۋنەسكو جانىنان بەيبىتشىلىك اكادەمياسىن اشۋ ماسەلەسىنە قاتىستى وتكىزىلگەن كونسۋلتاتسيالار مەن الدىن الا ۇسىنىستار جونىندە اڭگىمەلەدى. ي.بوكوۆا جۋىردا بولىپ وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە تاراتىلعان «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىمەن تانىستىرىلدى. يۋنەسكو-نىڭ ەكسپو-2017 كورمەسىنە مازمۇندى قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ونىڭ الەۋەتىن مادەنيەت, ءبىلىم, عىلىم, تۇراقتى دامۋ, سۋ رەسۋرستارى جانە ەنەرگيا بويىنشا باعدارلامالار ارقىلى تانىستىرۋ ماسەلەسى جەكە تالقىلاندى. كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كەمسىتۋشىلىككە قارسى كۇرەس بويىنشا 1960 جىلعى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاعانى تۋرالى قۇجات يۋنەسكو حاتشىلىعىنا ساقتاۋعا بەرىلدى. يۋنەسكو-نىڭ باس ديرەكتورى 2015 جىلعى قاراشادا يۋنەسكو شتاب-پاتەرىندە رەسمي ساپارمەن بولعان كەزىندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆپەن كەزدەسۋىن جىلى شىرايمەن ەسكە الا وتىرىپ, ونىڭ الەمدە تۇراقتىلىقتى قولداۋ جانە قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ بويىنشا ەڭبەگىن جوعارى باعالادى جانە قازاقستان باسشىلىعىنىڭ جوعارىدا اتالعان باستامالارىن يۋنەسكو-دا ىلگەرىلەتۋگە قولعابىس كورسەتۋگە دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى.كەمەڭگەر تۇلعا عانا تىنىشتىقتى ويلايدى
مارينا سلادكوۆا, ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى بولون پروتسەسى وڭىرلىك ورتالىعىنىڭ باس مامانى: نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەر شارىنىڭ مىزعىماس بىرلىگىنە الاڭداۋشىلىعىنىڭ استارىندا يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزى جاتىر. وسىنىڭ وزىنەن قازاقستان باسشىسىنىڭ پلانەتانىڭ تىنىشتىعىن ويلاعان كەمەڭگەرلىگى بايقالىپ وتىر. ءوز مانيفەسىندە يادرولىق, حيميالىق ءھام بيولوگيالىق قارۋلاردى قولدانۋدى تەجەۋ قاجەتتىگىن كوتەردى. شىن مانىندە, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە تۇراقسىزدىقتان تۇرعىندار تىنىش مەكەن ىزدەپ, ءتىپتى وزدەرىنىڭ كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرىنە ورالۋدان باس تارتىپ جاتقاندار كوپ. مۇنىڭ تۇپكى توركىنىندە سول ەلدەردەگى الاۋىزدىق, باسقاشا ايتقاندا, جاۋلاسۋشىلىقتىڭ سالقىنى ايقىن سەزىلەدى. ەگەر قازاقستان سەكىلدى, ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەكىلدى الەمنىڭ بارشا ەلىندە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا جاپپاي ۇمتىلىس, تەك ۇمتىلىس ەمەس-اۋ, ناقتى قادام جاسالعان بولسا, ءدال بۇگىنگىدەي جاھان جۇرتىنىڭ تىنىشى كەتپەگەن بولار ەدى. الايدا, الەمدەگى بۇگىنگى لاڭكەستىك ارەكەتتەر مەن ءوز ومىرلەرىن قيۋ ارقىلى بەيكۇنا جانداردى اجال اپانىنا يتەرمەلەگەن جان تۇرشىگەرلىك قادام جاسايتىن جانكەشتىلەردىڭ ىستەرى ءالى دە پلانەتانىڭ ءتورت بۇرىشىنىڭ استاڭ-كەستەڭىن شىعارار قاۋىپ-قاتەردەن سەيىلتپەي تۇر. بۇل, ارينە, الدىمەن بەيبىت ءومىردى اڭساعان تۇرعىنداردىڭ تىنىشىن كەتىرىپ, ۇرەيگە بوي الدىرۋىنا سەبەپ بولىپ وتىر. الەمنىڭ وسىنداي اۋمالى-توكپەلى ءساتتى باستان كەشىرىپ وتىرعان تۇسىندا ادامزاتقا سوعىسسىز الەم قاجەت دەگەن الاڭداۋشىلىقتى بىلدىرگەن بىرەگەي تۇلعا – نۇرسۇلتان نازارباەۆ. «يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت ءوزىنىڭ مىندەتتەرىن ورىنداي الماي وتىر. اجال سەبەتىن قارۋ مەن ونى دايىنداۋ تەحنولوگيالارى ءىرى دەرجاۆالاردىڭ قوسارلانعان ستاندارتتارىنىڭ سالدارىنان بۇكىل الەمگە تاراۋدا. ولاردىڭ تەررورشىلاردىڭ قولىنا ءتۇسۋى – ۋاقىت وتە كەلە ابدەن بولۋى مۇمكىن نارسە» دەپ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى الەم تىنىشتىعى جولىنداعى الاڭداۋشىلىعىنىڭ باستى سەبەبىن العا تارتتى. شىندىعى دا سولاي عوي. ادامزاتتىڭ بەيبىت ومىرىنە قاستاندىق جاساۋشىلار قولداۋشىلارعا ارقا سۇيەمەسە, وڭ-سولىن تانىماعان بالالاردى دا الەمگە قارسى شىعۋعا ماجبۇرلەمەس ەدى. ال مۇنىڭ زاردابىن الدىمەن بەيبىت حالىق كورەدى. ەكىنشىدەن, كوپتەگەن ەلدەردىڭ ەكونوميكاسى تۇرالاۋعا, ءتىپتى, كەي مەملەكەتتەر اراسىندا قىرعي-قاباق كوزقاراستاردىڭ قالىپتاسۋىنا سوقتىرىپ وتىر. ەل مەن ەل اراسىندا اشىق ارازدىق تۋىپ, ارتى ەكونوميكالىق سانكتسيالارعا دا ۇلاسىپ جاتىر. بۇعان, ارينە, توسقاۋىل بولۋى كەرەك. توسقاۋىل جاساۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىندە جان-جاقتى سارالاندى. ەندى بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى وسى مانيفەستەگى باسىم باعىتتاردى باسشىلىققا الار بولسا, الەمدە بەيبىتشىلىك ورناتۋعا ابدەن بولادى. بۇعان مەنىڭ تولىق سەنىمىم بار. ويتكەنى, ءدال قازىر الەمگە تىنىشتىق كەرەك. ءححى عاسىر – بەيبىت ءومىردىڭ عاسىرى بولۋى قاجەت. بۇل – بارشا الەم جۇرتىنىڭ ىزگى تىلەگى. بەيبىت كۇننىڭ ورناعانىن اڭساعان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دا ارمانى مەن ماقساتى الەم جۇرتىنىڭ اڭسارلى تىلەگىمەن ۇشتاسىپ جاتىر. اتىراۋالەم ەلشىسى
يوسيف برەيدو, پروفەسسور, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى – الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى جاريالاي سالعان يادرولىق قاۋىپسىزدىك پروبلەماسى جونىندەگى قاتارداعى جاي عانا قۇجات ەمەس. بۇل – دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قايراتكەردىڭ وسىناۋ الاپات قاۋىپ-قاتەردىڭ ادامزات وركەنيەتى تىرشىلىگىنىڭ وزىنە قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىرعان كەڭ اۋقىمدى جان-جۇرەگىمەن سەزىنىپ بارىپ, ول تۋراسىندا ارىدەن وي قوزعاپ جانە ارگۋمەنتىن تاستاي قىلىپ ايتقان مونولوگى. ءيا, قازاقستان يادرولىق قاۋىپ-قاتەرمەن شيرەك عاسىردان بەرى كۇرەسىپ كەلەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قاسارىسقان قارسىلىقتارعا قاراماستان, قازاقستان تانىندەگى قاۋىپتى ىسىكتەي بولعان سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. الەمدە الەۋەتى مەن جەتكىزۋ قۇرالدارى بويىنشا ءتورتىنشى بولىپ تۇرعان يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ وڭايعا ءتيدى دەيسىز بە؟ بۇل يادرولىق شوقپاردىڭ كومەگىمەن كورشى ەلدەردى عانا ەمەس, بۇتىندەي ءبىر قۇرلىقتاردى ۇيرەي قۇشاعىندا ۇستاپ وتىرۋعا بولۋشى ەدى. بىراق قازاقستان ادامزات بالاسىنا قاۋىپ-قاتەر توندىرگەن بۇل قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان الەمدەگى از عانا ەلدىڭ ءبىرى. پرەزيدەنت ءۇشىن, ەل ءۇشىن بەيبىتشىلىك جولىنداعى كۇرەس جالاڭ ءسوز بەن قۇرعاق ۋادە ەمەس, ول ورتالىق اياداعى, قۇرلىقتاعى, الەمدەگى ميليتاريزم مەن كيكىلجىڭدەردىڭ ىستىعىن باسۋعا باعىتتالعان تۇراقتى جانە ماقساتتى تۇردەگى بەينەتى كوپ جۇمىس. قازاقستان ءححى عاسىرداعى الەمدىك قاۋىپ-قاتەرمەن قالاي كۇرەسۋ كەرەكتىگىن ءوز مىسالىندا بۇكپەسىز, ءارى باتىل تۇردە كورسەتتى. سوندىقتان دا, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى 2015 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باستاماسى بويىنشا يادرولىق قارۋدان ادا الەم قۇرۋ جونىندەگى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيانى قابىلداعانى كەزدەيسوق ەمەس. ءوزىنىڭ مانيفەسىندە قازاقستان پرەزيدەنتى «قازاقستان 2016 جىلى بۇۇ-نىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىن شاقىرۋدى ۇسىنادى. وندا ءححى عاسىردا قيراتىپ, بۇلدىرۋگە اكەلەتىن سوعىستار مەن جانجالداردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا حالىقارالىق قۇقىقتىڭ قاعيداتتارىن قۋاتتاۋ كەرەك. اقىل مەن ۇنقاتىسۋعا, سابىرلىلىق پەن پاراسات-پايىمعا شاقىرۋ جاھاندىق الەمگە قارسىلاردىڭ اقپاراتتىق شابۋىلدارىنىڭ قۇرباندىقتارىنا اينالماۋى ءتيىس. ءححى عاسىردا الەمگە تىنىشتىق كەرەك!», دەدى ەلباسى. ياعني, قازاقستاندى, ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن «بەيبىت الەم ەلشىسى» دەپ اتاساق, شىندىقتان الىس كەتپەس ەدىك! قاراعاندىمارتەبەلى بيىكتىكتىڭ قيىن جولى
نۋرۋللاح سادىكوۆ, ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كمتجيۋ «ينفورماتيكا جانە جاراتىلىستانۋ-عىلىمي پاندەر» كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, «داعىستان» ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ وكىلى: جەر بەتىنىڭ مازاسى كەتىپ تۇر. جارىلىستار مەن دۇمپۋلەر, اشارشىلىق پەن جۇمىسسىزدىق, بوسقىندار مەن لاڭكەستەر... سوعىسقۇمار جاندار بولۋى مۇمكىن, بىراق ولاردىڭ بەيبىت ومىردە مازمۇندى ءومىر ءسۇرۋدى, باقىتتى ۇرپاق ءوسىرۋدى قالايتىن وزگە جانداردىڭ تۇرمىسىن, تاعدىرىن بۇزۋعا حاقى جوق. جانە سوڭعى ايتىلعان توپتىڭ, ياعني سوعىستى قالامايتىن توپتىڭ جانجالقۇمار جاندارعا قاراعاندا بىرنەشە ەسە كوپ ەكەندىگىنە, ءتىپتى جەر عالامشارىنداعى جانداردىڭ بارلىعى دەرلىك وسى ۇستانىمدى قالايتىنىنا, قولدايتىنىنا سەنەمىن. ايتسە دە جانە ەڭ وكىنىشتىسى – عىلىم-ءبىلىم دامىپ, ادامزات ساناسى تاڭعاجايىپ دەڭگەيگە كوتەرىلدى دەگەننىڭ وزىندە سوعىسسىز الەم قۇرۋعا شامامىز جەتپەي كەلەدى. راس, قارۋدىڭ نەشە ءتۇرىن ويلاپ تابۋعا, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ الۋىن جەتىستىگىن قارۋ جاساۋعا پايدالانا الۋعا شاما-شارقىمىز جەتتى, بىراق تىنىشتىقتىڭ قورعاۋشىسى بولا الماي جۇرگەنىمىز وكىنتەدى. مەن مۇنى جەر بەتىندە, ءتۇرلى مەملەكەتتەردە ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن سوعىس ءورتىن تۇتاندىرۋعا سەبەپشى بولعاندارعا, جازىقسىز جانداردىڭ تاعدىرىن تالكەك ەتىپ, ميلليونداعان ءسابيدىڭ ءومىرىن قاسىرەتكە اينالدىرعاندارعا قاتىستى ايتامىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوپۇلتتى قازاقستانداعى بىرلىك, تاتۋلىق, ءوزارا تۇسىنىكتىك يدەياسىن الەمدىك دەڭگەيگە الىپ شىققانىنا قۋانىشپەن جانە تۇسىنىستىكپەن قارايمىن. مەن قازاق ەلىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن, سالت-ءداستۇرى مەن تاريحىن, مادەنيەتىن, العا ۇستاعان باعىتى مەن جوسپارلارىن قىزىعۋشىلىقپەن قاداعالاپ كەلەمىن. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندە تەك ايتىپ قانا قويماي, سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ, الەمدە قۋاتتىلىعى جونىنەن ءتورتىنشى ورىندا تۇرعان الەۋەتتى قارۋدان باس تارتۋ سىندى ناقتى ىستەرمەن دالەلدەي بىلگەن ن.نازارباەۆتىڭ ادامزاتتىڭ, ياعني تۇرعىنداردىڭ تاراپىنان جەر شارىنا تونگەن قاۋىپتى الدىن الا ەسكەرتىپ, ەسەبى مەن زيانى ەسەپتەلمەيتىن مول قاسىرەتتى بولدىرماۋعا ءۇن تاستاۋى – ۇلكەن ازاماتتىق ءىس, ساليقالى ساياساتكەرگە ءتان قاسيەت. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۆاشينگتوندا سويلەگەن ءسوزى جەرگە نەمەسە ەكونوميكالىق, گەوساياسي ماسەلەلەردى سوعىس ارقىلى شەشۋگە ۇمتىلاتىن مەملەكەتتەرگە وي سالىپ, ساباسىنا تۇسىرۋگە ۇلەس قوسادى دەپ ويلايمىن. مانيفەستە ن.نازارباەۆ جەر عالامشارىنىڭ باسىنان وتكەرگەن, ايتۋعا اۋىر قاسىرەتتەرىن ويعا سالىپ ءوتتى. راسىندا مۇنى ەستۋدىڭ, سەزىنۋدىڭ ءوزى اۋىر ءتيدى. جەر-انامىز دەسەك, ونى جىلاتۋعا, جارالاۋعا, ءتىپتى, جويىپ جىبەرۋگە ءبىزدىڭ قۇقىمىز بار ما؟ ارينە, جوق. سول سەبەپتى, پرەزيدەنت ادامزات ۇلكەن ۇمىتپەن قادام باسقان جاڭا عاسىردى جانجالسىز باستاپ, جاڭا جەتىستىكتەرمەن وتكىزۋگە شاقىردى. ول ءۇشىن «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى باعدارلاما قۇرۋ قاجەتتىگىن ۇسىندى. سوعىستىڭ زاردابى مەن قاسىرەتى وسى باعدارلامانىڭ ماقسات-مازمۇنىن ءتۇسىندىرۋ بارىسىندا ايتىلىپ, تۇسىندىرىلگەن. سونداي-اق, باعدارلامانى قانداي باعىتتاردا جاساقتاۋ كەرەك, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن نە ىستەپ, جۇمىستى نەدەن باستاۋ كەرەك جانە كەڭ اۋقىمدى باعدارلامانى تياناقتى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ قانداي جەتىستىككە قول جەتكىزۋگە بولادى – وسىنىڭ ءبارى مانيفەستە تولىق باياندالعان. جەر عالامشارىنىڭ باستان كەشكەن سوعىستارى, وسى سوعىستاردا وپات بولعان ادامدار سانىنان باستاپ, يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن ول باعىتتا جاسالعان ءتۇرلى كەلىسىمشارتتار, ولاردىڭ ورىندالۋ بارىسى, اتوم ەنەرگەتيكاسىن جوسپارلاۋ جولدارى, اتوم سالاسىنداعى عىلىمي جاڭالىقتاردى تىركەۋ رەەسترىن قۇرۋ, وزگە دە كوپتەگەن ماڭىزدى ماسەلەلەردى قامتىدى. سامميتتەن سوڭ ىلە-شالا امەريكالىق گازەت جاريالاعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدىنتىنىڭ بەيبىتشىلىك مانيفەسى – ادامزاتتىق پروبلەمانى بەيبىت شەشۋگە جاسالعان وڭ قادامداردىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىن. اقتاۋورلەۋ مەن وركەندەۋ جولى
يگور گەورگيادي, «ەۋروحيم-تىڭايتقىش» جشس باس ديرەكتورى (رەسەي): كەز كەلگەن ەلدىڭ تىلەگى دە, ونىڭ ارمانى دا – حالقىنىڭ بەيبىتشىلىگى. ويتكەنى, بەيبىت ءومىر ورلەۋ مەن وركەندەۋگە جول اشادى. بەيبىتشىلىك بىزگە الەمنىڭ جولىن انىقتاۋعا كومەك كورسەتىپ, تۇراقتى جانە سالاماتتى الەمدى قالدىرادى. جەر بەتىندەگى ءومىر قانشا دامىپ, ادامداردىڭ ساناسى قانشالىقتى ءوستى دەسەك تە, قازىر بۇكىل الەمدى بەيبىتشىلىك ماسەلەسى قاتتى تولعاندىرىپ كەلەدى. سوندىقتان, بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى, جاھاندىق سوعىس قاۋپى ەشقاشان تالقىلاۋدان تۇسكەن ەمەس. قايتا ادامزات وركەنيەتكە قول سوزىپ, ساناسى وسكەن سايىن اسكەري قاۋىپ بۇكىلالەمدىك اۋقىمداعى قاسىرەتكە اينالىپ بارادى. مىنە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسى ءححى عاسىردا ءومىر سۇرەتىن جانە جۇمىس ىستەيتىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تاعدىرىنا شىنايى الاڭداۋشىلىقتان تۋىنداپ وتىر. ءيا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايتقانداي, سوعىسسىز الەم ادامزاتتىڭ بارلىق سالادا دامۋىنىڭ كەپىلى ەكەنى شىندىق. ال بەيبىتشىلىككە, بەيبىت تىنىش ءومىر سۇرۋگە ۇمتىلۋ – قازاق حالقىنىڭ قانىنا سىڭگەن اسىل قاسيەت دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىن. «سىرت كوز – سىنشى» دەگەن عوي, جامبىل وبلىسىنىڭ سارىسۋ اۋدانىندا بىرنەشە جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتىپ جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ, جالپى قازاق حالقىنىڭ تىنىشتىقتى قالايتىن, بەيبىت ومىرگە ۇمتىلعان, بىرلىگى مەن ىنتىماعى جاراسقان مىقتى ەل ەكەنىنە كوزىم انىق جەتتى. تاريح بەتتەرىنەن دە ارعى-بەرگى زاماندا قازاق جەرىندە بولعان ساياحاتشىلار, عالىمدار, ەلشىلەر قازاق ۇلتىنىڭ مەيماندوس, سابىرلى, مومىن, ەشكىمگە جاماندىق, قاسكويلىك جاسامايتىن حالىق ەكەنىن, قازاق ەلى ەجەلدەن بەيبىتشىلىك سۇيگىش ەل, ءوز بەتىنشە ەشكىمگە ۇرىنباعان, سوعىس اشپاعان ەل ەكەنىن سۇيسىنە جازعانىن بىلەمىن. ال قاسيەتتى اۋليەاتا جەرى – قاشاندا دوستىق پەن ىنتىماقتىڭ, ءوزارا كەلىسىمنىڭ ورداسى ەكەنىنە كۇن سايىن كۋا بولىپ ءجۇرمىن. وسىنىڭ ءبارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ جەمىسى دەپ ويلايمىن. سودان بولار, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باستاماسىمەن يادرولىق قارۋدان ءبىرجولاتا باس تارتىپ, بەيبىتشىلىك جولدى قالاۋى قازاق ەلىنىڭ اتىن الەمگە تانىتۋمەن قاتار, جەر بەتىندەگى اتوم قارۋىنا قارسى قوزعالىستاردىڭ كەڭ قانات جايۋىنا, يادرولىق سىناقتاردى توقتاتۋعا ىقپال ەتتى. ەركىن ەل بولۋ باقىتىن, تاۋەلسىزدىكتى, حالىقتىڭ ىنتىماعىن جاسامپازدىق يگىلىگىنە جاراتىپ جۇرگەن قازاقستاننىڭ الار اسۋى بيىك, ەڭبەگى كورىكتى بولاتىنىنا سەنىمىم مول. جامبىل وبلىسىءبىز – الەمنىڭ ءبىر بولشەگىمىز
گۇلجاينا يماشپاەۆا, حيميا-بيولوگيا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ وقىتۋشىسى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, «جىلدىڭ ۇزدىك پەداگوگى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى: قازاق ەلى مەن جەرىنىڭ يادرولىق اپاتتان شەككەن زاردابىن ويلاۋدىڭ ءوزى ادامنىڭ جانىن تۇرشىكتىرەرى ءسوزسىز. وسى ءبىر الاپات اپاتتان ەل مەن جەردى قورعاۋدىڭ مۇمكىندىگى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاۋ الدى. جەر-انانى جاراقاتتاپ, جانىنا جارا سالاتىن, جاپپاي قىرىپ-جوياتىن يادرولىق قارۋدى تاراتۋدان باس تارتۋ ارقىلى بەيبىتشىلىكتىڭ باستاۋى بولار ەل ەكەندىگىمىزدى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوزىنىڭ باتىل قادامدارىمەن دالەلدەپ بەردى. شيرەك عاسىر ىشىندە پرەزيدەنتتىڭ پاراساتتى باستاماسى حالىقارالىق بەيبىتشىلىكتىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالىپ ۇلگەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اقش استاناسى ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك سامميتىندە كوتەرگەن جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى – بەيبىتشىلىك جولىنداعى الەمگە تونگەن قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن-الۋ جولدارى. بۇل ساياسات قاراپايىم حالىقتان باستاپ ءىرى ساياسي زيالىلاردىڭ ويىنان شىعىپ, كەڭىنەن قولداۋ تاپتى. سەبەبى, ادامزاتتىڭ بەيبىت ءومىرىن, ولاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ اسا ماڭىزدى. الەمدە ءجۇرىپ جاتقان ءدۇبىرلى قاقتىعىستار ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك ۇلكەن زارداپتار اكەلەرى حاق. ونىڭ سەبەپشىلەرى بىرەۋلەردىڭ جەكە كوزقاراستارى بولسا, بىرەۋلەردىڭ ەكونوميكالىق ماسەلەلەرى بولىپ تابىلادى. وسىنداي ادامزاتتىڭ بولاشاعىن ويلاماي, وعان جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي الماي جۇرگەن تۇلعالار دا كەشەگى كۇنى مەكتەپ قابىرعاسىندا وتىرعان ازاماتتار مەن ازاماتشالار. سوندىقتان, مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ وقۋشىلاردىڭ ادامي قۇندىلىقتارىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارۋ ۇستازدار قاۋىمىنىڭ نازارىنان تىس قالماۋى كەرەك. بالانىڭ بويىندا جاھاندىق ازاماتتىقتى قالىپتاستىرۋ بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى. وسىعان وراي, وسكەمەن قالاسىنىڭ نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىندە «ءبىز – الەمنىڭ ءبىر بولشەگىمىز جانە ءبىزدىڭ ارقايسىمىز الەمدى تەك جاقسى جاققا وزگەرتۋگە قابىلەتتىمىز» دەگەن ۇعىممەن جاھاندىق ازاماتتىقتىڭ قۇجاتى قابىلداندى. بۇل ورايداعى باستى ماقسات: بۇگىنگى وقۋشى – ەرتەڭگى ەل, قالا بەردى, الەم ازاماتى. ولاردىڭ بۇگىنگى تاربيەسى بولاشاقتىڭ قاۋىپسىزدىگى, الەمدەگى مادەنيەتتىڭ كوپتۇرلىلىگىن دۇرىس ءتۇسىنۋ, قابىلداۋ جانە قۇرمەتتەۋ. جاھاندانۋ جاعدايىنداعى ءوز ەلىنىڭ مادەنيەتىن ساقتاۋعا ۇمتىلۋ دەگەنىمىز – بۇل جاھاندىق ماڭىزى بار وقيعالاردان حاباردار بولۋ, سول وقيعالاردىڭ سەبەبىن ءتۇسىنۋ, اقپاراتتارعا سىني تۇرعىدان قاراي ءبىلۋ ارقىلى سارالاۋ. ءوز ارەكەتتەرى ءۇشىن جاۋاپتى بولۋ جانە ونىڭ جاھاندىق قوعامعا اسەرىن ءتۇسىنۋ, جەرگىلىكتى جانە جاھاندىق دەڭگەيدەگى ىسكەرلىك پەن دوستىق قارىم-قاتىناستارعا قابىلەتتى بولۋ. وسى تىڭنان جاسالعان قۇجات نەگىزىندە عۇلاما ويشىل ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ «تاربيەسىز بەرگەن ءبىلىم قوعامعا اپات اكەلەدى» دەپ ايتقانىنداي, ءبىلىمنىڭ كوزى تاربيەدە بولعاندىقتان, نەگىزگى ۇستانىم تاربيە جۇمىسىنا اسا نازار اۋدارۋ كەرەك دەگەن ويدى كىرىكتىرەدى. ءبىز بولاشاقتىڭ جارقىن, سەنىمدى بولاتىنىنا بۇگىننەن باستاپ ناقتى قادامدار جاساۋعا ءتيىسپىز. «تۋعان ەلگە – تاعزىم!» جوباسى شەڭبەرىندە مەكتەبىمىزدىڭ وقۋشىلارى سەمەي قالاسىنداعى يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ زارداپتارىن مۋزەيدەن كورىپ, ساياسي باسەكەلەستىككە بوي الدىرعان ادامداردىڭ مەيىرىمسىزدىك ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ ناتيجەسىنە كۋا بولدى. مەكتەپكە ورالعان سوڭ كۋراتورلىق ساعات وتكىزىلىپ, تالداۋ جاسالعاندا قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنىڭ ءبىر بولىگىنىڭ جارامسىز بولۋى, ادام بالاسىنىڭ مۋتاتسيالىق ۇلكەن زارداپتارى وقۋشىلاردى قاتتى تولعانتتى. ولارعا وي سالدى. نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە جاڭادان اشىلعان ءپان – «جاھاندىق پەرسپەكتيۆالار» ساباعىندا 12-سىنىپ وقۋشىسى ەلدار الماس «وسكەمەن قالاسىندا يادرولىق جانار-جاعارمايلاردىڭ قويماسىن قۇرۋعا قوعامنىڭ پىكىرى» تاقىرىبىندا زەرتتەۋ جۇرگىزگەن ەدى. زەرتتەۋ بارىسىندا ەلدار يادرولىق جانار-جاعارمايلاردى بەيبىت ماقساتتا قولدانۋدىڭ باستى جولدارىن كورسەتە ءبىلدى. سونىمەن قاتار, قالادا يادرولىق جانار-جاعارمايلاردىڭ قويماسىن قۇرۋدى ەكى تۇرعىدان قاراستىردى. ونىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى جانە قانشالىقتى زيانى بولاتىندىعىن تالدادى. وقۋشى ءوز جۇمىسىندا ەل ەكونوميكاسىنا پايدا اكەلەتىن وندىرىستىك كەشەندەردى جوسپارلاۋدا سول ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ پىكىرىن ەسكەرۋ اسا ماڭىزدى دەگەن قورىتىندىعا كەلىپ, اتالعان قويمانى تۇرعىلىقتى جەردەن الشاق ورنالاستىرۋدى ۇسىنادى. تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىندە وقۋشىلار ەلباسىمىزدىڭ بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ءۇشىن جاساپ جاتقان ەرەن ەڭبەگىن تالداي وتىرىپ, الەمدەگى ەڭ ۇلكەن سىناق الاڭدارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن سەمەي پوليگونىن جاپقاندىعىن ايتىپ, بالا جۇرەكتەرىندەگى ەلباسىنا دەگەن قۇرمەت, ماقتانىش سەزىمدەرىن ءبىلدىردى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتون سامميتىندە ادامزاتقا «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» مانيفەست-باعدارلاماسىن قۇرۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدىلىعىن تالداپ بەرۋى قاقتىعىس پەن قايشىلىقتاردى قالاپ وتىرعانداردى ويلاندىرماي قويماس دەپ ويلايمىن. وسكەمەنەل قاۋىپسىزدىگىن ويلاعان ەلباسى
سەمەيدەگى تۇيەمويناق ارالىندا جىل سايىن 29 تامىز – حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنىنە وراي ميتينگى وتەدى. جاقىندا وسى تۇيەمويناق ارالىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مانيفەسىنە وراي, «سەمەي-نەۆادا» انتيادرولىق قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرى بريفينگ وتكىزدى. وندا قازاقستان پرەزيدەنتى مانيفەسىنىڭ ءوز ەلى ءۇشىن عانا ەمەس, بارشا ادامزات ءۇشىن جاسالعان ماڭىزدى قادام ەكەنى اتاپ كورسەتىلدى.
– ءبىز ەل ەرتەڭىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىقتان تۋعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مانيفەسىن قولدايمىز, – دەدى «نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق انتيادرولىق قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى سۇلتان كارتوەۆ. – ەلباسىنىڭ يادرولىق قارۋسىز ءومىر سۇرۋگە شاقىرۋى پلانەتا تۇرعىندارى مەن كوپتەگەن مەملەكەت باسشىلارى تاراپىنان قولداۋ تابۋدا. قازاقستان باسشىسىنىڭ مانيفەسىنە بۇكىل الەم ءۇن قوسىپ جاتىر. بۇل – ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە, زور قۇرمەت! بۇل – بيىل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەتىن قازاق ەلىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەيبىت ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن جاساعان تىڭ قادامدارى.
– راسىندا دا, جۇيەلى پىكىرلەرى, تىڭ قادامدارى, ىسكەرلىك باسشىلىعىنا بايلانىستى قازاقستان پرەزيدەنتى دارالىعىمەن, دانالىعىمەن تانىلىپ وتىر, – دەدى حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ سولتۇستىك جانە شىعىس ايماقتارى بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى ورال شارىپباەۆ. – كەلەلى ماسەلەلەر تالقىلاناتىن باسقوسۋلاردا قازاقستان پرەزيدەنتى العاشقىلاردىڭ قاتارىندا ءسوز سويلەپ, پىكىر بىلدىرۋگە شاقىرىلادى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسى ۇلتتىق ليدەرلەردىڭ بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەرىن جانە ءبىر ەكشەگەن, يادرولىق قارۋسىز ءومىر سۇرۋگە شاقىرعان ساياسي ماڭىزى وتە سالماقتى قۇجات بولىپ تابىلادى. بۇعان قوسا, مانيفەست – قازاقستان باسشىسىنىڭ الەمدىك ارەنادا ايتقان تىڭ ويى, وزگە ەلگە ۇلگى بولا ءبىلۋدىڭ, ەلىمىزدىڭ بەيبىت ءومىردى جاقتايتىندىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. ەلباسىمىز ءوز مانيفەسىن جاريالاۋ ارقىلى الەمگە جاڭاشا ويلاۋدىڭ ۇلگىسىن بەلگىلەپ بەردى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ويتكەنى, قازىرگى تاڭدا الەمدەگى قۇندىلىقتار جۇيەسىن جاڭاشا ءتۇزۋ – ءبىرىنشى كەزەكتەگى تاريحي ءمانى بار ماسەلە.
– ەلباسىمىز حالىقارالىق باسقوسۋلاردا ۇنەمى جاھاندىق جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋلاردى تاراتپاۋ, سوعىس قاۋپىن بولدىرماۋعا قارسى باستامالارىن اشىق تۇردە ورتاعا سالادى, – دەدى «نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق انتيادرولىق قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىسى, دارىگەر بولات سەرىكباەۆ. – ول ادامزاتقا «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» كەڭ اۋقىمدى باعدارلاماسىن جاساۋ كەرەكتىگىن ايتىپ وتىر. ءتىپتى, الداعى ون جىلدا بارلىق كيكىلجىڭدەر مەن سوعىستاردى توقتاتۋ جالپىعا ورتاق مىندەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. شىنىندا دا, سوعىسسىز الەم – ادامزاتتىڭ بارلىق سالادا دامۋى دەگەن ءسوز. ال تىنىشتىقتا ءومىر سۇرۋگە ۇمتىلۋ – قازاق حالقىنىڭ قانىنا سىڭگەن اسىل قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى تاريحتان بەلگىلى. قازاق ەلى – ەجەلدەن قوناق كۇتكەن, بەيبىتشىلىكتى قالاعان, كوشپەندى ءومىرىن ءسۇرىپ, مالىن جايىپ, بەرەكەسىن كورگەن ەل. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكەن تۇستا دا وسى ۇستانىمىمىزدان اينىعان جوقپىز. مۇنى باعالاۋىمىز كەرەك.
جيىندا ەلباسى مانيفەسىن قولدايمىز دەپ اقساقال-ارداگەرلەر, قوعامدىق ۇيىم مۇشەلەرى ءبىراۋىزدان ءۇن قوستى. مانيفەست – ەلباسىنىڭ بۇكىل الەمدە سوعىس اتاۋلىنى بولدىرماۋداعى, بەيبىت ءومىردى ساقتاۋداعى تىڭ قادامى, دەستى جينالعاندار.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا
سەمەي
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور.
سەنىم مەن سەرگەكتىك قاجەت قاشاندا
رۋستام ۋسمانوۆ, «نوۆو-پەك» جشس باس ديرەكتورى: كوكشەتاۋداعى «نوۆو-پەك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ۇجىمى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىن ادامزات ۇستانار ۇلاعات سانايدى. ءبىزدىڭ كوپۇلتتى ءارى نەگىزىنەن ايەل قاۋىمى جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورنىمىز بەيبىت ءومىردىڭ باعاسىن جاقسى بىلەدى. بىزدە بوتەن وي جوق. جاسامپازدىقتى مۇرات سانايتىن ەلىمىز پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» جولداۋىن الاڭسىز جۇزەگە اسىرۋى ءتيىس. ءوندىرىستىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن مىندەتتەر ەل ەكونوميكاسىن ورگە باستىرىپ قانا قويماي, قاراپايىم حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋگە دە يگى ىقپالىن تيگىزەدى. سوندىقتان, ەلباسىنىڭ مانيفەسىن حالىق جاھاندىق داعدارىس دەندەپ تۇرعان كەزدە يگىلىك اكەلەر جاقسىلىقتىڭ جارشىسىنا بالايدى. ءبىزدىڭ «نوۆو-پەك» مانيفەستە ايتىلعان باستى قاعيدات – جاھاندانۋدىڭ جاقسى مىسالىنداي بولىپ كورىنەدى ماعان. ورتاق پلانەتادا ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. بۇرىن لەنتا توقۋ فابريكاسى اتالعان كاسىپورىن قالانىڭ ەڭ ۇلكەن شاعىن اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتىعان ەكەن. ءبىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق ساياساتىن تەرەڭ زەرتتەۋ ارقىلى كوكشەتاۋدىڭ فابريكاسىن قايتا ەڭسەلەندىرۋگە قاتىسىپ وتىرعانىمىزدى ماقتان ەتەمىز. كاسىپورىن نەگىزىنەن تاجىكستان ينۆەستيتسياسىن پايدالانادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مانيفەسى – جاھان داۋىسىمەن ايتىلعان پاراساتتى پايىم. ويتكەنى, قاۋىپسىزدىكتى جۇمىلا قورعاپ, قولدايتىن ۋاقىت تۋىپ تۇر. «ءوزىڭنىڭ قاۋىپسىزدىگىڭدى وزگە مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قىسىم جاساۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەن بۇلتارتپاس تۇجىرىم بارشانىڭ ورتاق قاعيداتى ەكەندىگى تاعى دا ەسكە سالىندى. مۇنى باسشىلىققا الۋ قاجەتتىگى تۋرالى مەملەكەت باسشىلارى, الەمنىڭ وزىق ويلىلارى, ساليقالى ساراپشىلار تۇگەل قولداپ وتىر. بۇل ماسەلە ۆاشينگتونداعى ساميتتەن كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ىلە-شالا كۋباعا, يرانعا, تۇركياعا, وزبەكستانعا ساپارىندا, ول تەرەڭ ماعىنالى وي تاستاعان يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ ءحىىى سامميتىندە دە كەڭىنەن قامتىلدى. بۇل بۇگىنگى الەم تىنىسىنداعى الاڭداۋشىلىقتى بايقاتادى. حالىقارالىق تەرروريزم قاھارلى سيپاتقا يە بولدى. ول جەكەلەگەن ەلدەردەگى ءبىرلى-جارىم اكتىلەردەن ەۋروپا, ازيا جانە افريكا مەملەكەتتەرىنە قارسى كەڭ اۋقىمدى تەررورلىق اگرەسسياعا اينالىپ ءۇلگەردى. ميلليونداعان بوسقىندار, قالالاردىڭ قيراۋى, قۇندى تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ جويىلۋى – وسىنىڭ ءبارى ادەتتەگى كورىنىسكە اينالۋدا. ەكونوميكالىق سانكتسيالار مەن ساۋدا-ساتتىق مايدانى دا قالىپتى قۇبىلىس بولىپ وتىر. پلانەتا تاعى دا بۇكىل ادامزات ءۇشىن قاسىرەتتى سالدارلارى بار «قىرعي-قاباق سوعىستىڭ» وتكىر جۇزىندە تەربەلە باستادى». بۇل سوزدەر ەشكىمدى بەيجاي قالدىرا المايدى. سەبەبى, «دۇنيە ءازىرشە وتكەن ءتورت ونجىلدىقتىڭ وڭ ينەرتسياسىنىڭ ارقاسىندا ساقتالىپ تۇر». مانيفەستىڭ وسى تۇرعىداعى ارتىقشىلىعى قاۋىپ-قاتەردەن ارىلۋدىڭ ناقتى جولدارىن كورسەتىپ بەرۋىندە دەپ بىلەمىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ادامزاتقا ۇسىنعان «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى كەڭ اۋقىمدى باعدارلاما ىزگى نيەت تۇتقاسى بولاتىنى انىق. باسقا جول دا بولمايتىنىن مويىنداۋىمىز قاجەت. سوندىقتان, ادامزاتتى اجال سەپكەن سوعىس قاتەرىنەن مۇلدە ارىلتۋ ءۇشىن قولىمىزدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك. ءبىز ءۇشىن قازىر جانە تاياۋ بولاشاقتا بۇدان كوكەيكەستى مىندەت جوق. قازىرگى كەزدە 600-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيتىن زاۋىتىمىزدا ايىنا 5 ميلليون دانا پوليەتيلەن, 100 ميلليون دانا «بيگ-بەگ» قاپتارى شىعارىلادى. ونىڭ 30 پايىزى تۇراقتى تۇردە ەكسپورتقا جىبەرىلۋدە. وسىنداي الاڭسىز تىرشىلىگىمىز جالعاسا بەرۋى ءۇشىن, قالىپتى ىرعاقتاعى جۇمىسىمىز جەمىس توگۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ ەڭبەكقور ۇجىم مانيفەست قاعيدالارىن ۇنەمى قۇرمەت تۇعىرىندا ۇستايتىنى انىق. اقمولا وبلىسىاجداھانى اۋىزدىقتاۋ – ارمان
يگور احاتوۆ, قازاق-تۇرىك بىرلەسكەن «Gold Aluminum» جشس اق باس ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى: قازىر دۇنيەجۇزىنە حالىقارالىق تەرروريزم قاۋپى كۇشەيىپ تۇر. تاياۋ شىعىستاعى تەررورلىق ۇيىمدار قازاقستانعا كورشى مەملەكەتتەرگە ازۋ ءتىسىن اقسيتىپ, كۇش كورسەتىپ قويادى. ولاردىڭ حارام نيەتى ىسكە اسقان جاعدايدا قازاقستان بەيتاراپ قالا المايدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاشكەنت ساپارىنداعى رەسمي كەزدەسۋى وسىنى دا ۇقتىرعانداي بولدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سامميتتە «مەن تەررورلىق ۇيىمعا قاتىسى بار اركىمدى باقىلاۋعا الۋعا بولاتىن بىرىڭعاي الەمدىك جەلى قۇرۋ قاجەت دەپ سانايمىن» دەگەن ۇسىنىسىن ءوز ەلىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ويلاۋ عانا ەمەس, دۇنيەجۇزىنىڭ تاعدىرىنا الاڭداۋشىلىق دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. سەمەي-شىڭعىستاۋ وڭىرىندە ەلۋ جىل بويى اتوم بومباسىنىڭ سىناعى جاسالۋى سان مىڭداعان ادامدى رادياتسيا زاردابىن تارتۋعا ءماجبۇر ەتتى. ياعني, بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋعا بولماسا, يادرولىق قارۋدان ادام بالاسى پايداعا شىقپايدى. ەلباسى سەمەي جەرىندەگى سىناقتان مۇگەدەك بولىپ تۋعان كارىپبەك كۇيىكوۆتىڭ «جارىلىس» اتتى كارتيناسىن اقش پرەزيدەنتى باراك وباماعا سىيعا تارتقانىن بىلەمىز. كارىپبەكتىڭ وزگە دە ءوزى قاتارلىلارداي ءومىردىڭ بار قىزىعىن كورۋگە قاقىسى بار ەدى. اتوم سىناعىنىڭ زاردابى ەكى قولىنان ايىردى. قىلقالامدى اۋزىمەن تىستەپ سۋرەت سالاتىن كۇيىكوۆ – اتوم قاسىرەتىنىڭ ادام بالاسىنا قانداي قاسىرەت اكەلەتىندىگىنىڭ جاندى كورىنىسى. ءبىر مەملەكەتپەن كەلىسپەي قالسا, اتوم قارۋى بارىن اڭعارتىپ قوقيلاناتىن مەملەكەت باسشىلارى بۇل سوعىستا جەڭىمپاز بولمايتىندىعىن ويلامايتىندىعى وكىنىشتى. قازىر دۇنيەجۇزىندەگى بارلىق مەملەكەت تەرروريزمنەن قاۋىپسىزبىن دەي المايدى. كۇنى كەشە الاڭسىز وتىرعان ەۋروپا ەلدەرىندەگى وقيعالاردان اششى ساباق الۋ كەرەك. يادرولىق قاۋىپسىزدىكتەن ساقتانۋدا بارلىق مەملەكەت كۇش بىرىكتىرمەسە, ءبارى دە بەكەر بولاتىندىعىن كوپشىلىگى ءتۇسىنىپ قالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجونىندەگى سامميتتە جاريالاعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى وسى جاعدايدى تولىق ۇقتىردى. ادامدارعا بەيبىتشىلىك جانە جاقسى ءومىر كەرەك. جاقىندا قازاقستان پرەزيدەنتى تۇركيا مەملەكەتىنە رەسمي ساپارمەن باردى. قازاقستاندا تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايپ ەردوعاننىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بيزنەس-فورۋمدا: – تۇركيا ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەسىمىز بولىپ سانالادى. سوڭعى 10 جىلدا ەلىمىزگە سالىنعان تۇرىك ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى 1,8 ميلليارد دوللاردان استى. ءبىزدىڭ نارىقتا تۇرىك كاپيتالىنىڭ قاتىسى بار ءبىر مىڭ جارىمنان اسا كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. تۇركيا بۇل كورسەتكىش بويىنشا رەسەيدەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر. قازاقستاندا 15 مىڭنان استام تۇرىك ازاماتى تۇراقتى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ولار ءبىزدىڭ جاڭا ەلوردامىزدىڭ قۇرىلىسىنا بەلسەنە قاتىستى. استانا حالىقارالىق اۋەجايى, «حان شاتىر» كەشەنى, «رامادا پلازا استانا» قوناق ءۇيى جانە باسقا ايشىقتى نىساندار – سونىڭ جارقىن ايعاعى, – دەگەن بولاتىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سول ىسكەرلىك بايلانىس ءالى دە جاقسى جالعاسىن تاۋىپ جاتىر. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى قازاق-تۇرىك بىرلەسكەن «Gold Aluminum» سەرىكتەستىگىنە تۇركيا تاراپىنان 1 173 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ يادرولىق قاۋىپتى اۋىزدىقتاۋ جونىندەگى باستامالارى ءوندىرىستىڭ وركەندەۋىن قالايتىن كاسىپكەرلەرگە وسىنداي مۇمكىندىكتەر تۋعىزىپ وتىر. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
