«پەرىشتە ەمەس پەندەمىن...»

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا «بۇل كىتاپ الەمى…» اتتى كىتاپ ايلىعى ءوتىپ جاتىر. سونىڭ اياسىندا حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى, قر ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­رات­كەرى, اقىن ءحانبيبى ەسەنقاراقىزىنىڭ وقىر­ماندارمەن كەزدەسۋى ءوتتى. و باستا اتا-انا جارىق دۇنيەگە شىر ەتكەن سابيگە ات قويعانىندا بيبىلەردىڭ ءبيبىسى – ءحانبيبى دەگەن ەسىمدى بەكەر قويماسا كەرەك. تۋ­مى­سىنان ورلىگى, قايرالعان قايسار مىنەزى, اقىندىق شابىت قۋاتى ونى شىنىندا دا, بيبىلەردىڭ بيبىسىنە اينالدىرعان. سوندىقتان دا بولار, استانانىڭ ءاز اقىنى اتانعان سەرىك تۇرعىنبەكوۆتىڭ «حان قىزىنداي ءحانبيبى» دەپ جىر ارنايتىنى. «ءحانبيبىنى وقۋ كەرەك, ءحانبيبىنىڭ جانى دا, جۇرەگى دە, بول­مىسى دا, تاعدىرى دا – ءبارى جىرىندا. ونى وقىعان ادام نەبىر قۇپيالارعا, سىرعا, عاجايىپ الەمگە تاپ بولادى, ال ونىڭ جىرلارىن ايتپاعاندا, «اقجول» گازەتى مەن «شولپان» جۋرنالىنىڭ ارحيۆتەردە ساف التىنعا اينالىپ, سارعايىپ جاتقان شەجىرەلى بەتتەرىن جارىققا شىعارىپ, ماڭداي تەرىن توگىپ, حالقىمەن تابىستىرۋى وراسان ۇلكەن ەڭبەك, – دەپ كەش بارىسىندا سەرىك تۇرعىنبەكوۆ اتاپ وتكەندەي, اۋەلى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز, ءوز قاراجاتىمەن «اقجولدىڭ» 10 تومىن باسىپ شىعارۋى دا بيبىلەردىڭ ءبيبىسىنىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس ەمەس پە. حاناپا وسىدان كەيىن دە توقتاپ قالماي, باسپاعا تاعى دا 10 تومدىعىن تاپسىرىپ, ول مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن وقىر­ماندارعا جول تارتسا, ەندى تاعى دا 10 تومى قولداۋدى كۇتىپ تۇر ەكەن. باسقوسۋدا فيلوسوفيا عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور امانگەلدى ايتالى اقىن تۋرالى كەلەلى ءسوز تولعاي وتىرىپ, ۇلت ءۇشىن ءسىڭىرىپ جاتقان قايراتكەرلىگىنە ەرەكشە توقتالدى. «30 توم ەڭبەك حانبيبىگە ەمەس, بۇكىل قازاق جۇرتى­نا كەرەك دۇنيە. ءبىز ءوزىمىزدى-ءوزىمىز جاڭا عانا تانىپ جاتقان ۇلتپىز عوي, كوپ نارسەنى ەندى ءبىلىپ جاتىرمىز. ال وسى كەزدە «اقجولدىڭ» ورتاعا ورالۋى ءبىزدىڭ ۇلتتىق سەزىمىمىز بەن سەنىمىمىز ءۇشىن قاجەت. وسىنى ەشكىمگە ەشتەڭە ايتپاي, قارجى سۇراپ, ەسىك قاقپاي 10 تومدىعىن ءوزى شىعاردى. قازاق رۋحانياتى ءۇشىن ەردىڭ ءىسىن جاساعان قارىنداسىما, امان بول دەيمىن», دەيدى ول. ءحانبيبىنىڭ قايراتكەرلىك قاسيەتى­مەن استاسقان اقىندىقتىڭ وتتى ورداسىنا تۋ تىككەندەگى ءمارت­تىگى دە اڭىز. سازگەر جارىنىڭ ۇنات­قان سۇلۋىنا ارنالعان اۋەنگە جىر جازۋ كىمنىڭ قولىنان كەلىپتى؟! كەز­دەسۋدە وسى سۇلۋ سازعا قول جەت­پەيتىن ىنتىققان سەزىمدى ولەڭمەن ورگەن «نۇريكامال» ءانى ورىندالدى. جانە ونى سول ءاندى العاش حالىق­تىڭ كوزايىمىنا اينالدىرعان قر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, ءانشى كەنجەعالي مىرجىقباي شىرقادى. ايتار ءانىن ەستەلىگىمەن تۇزدىقتاپ, جۇرتشىلىقتىڭ ەزۋىنە كۇلكى ۇيىرگەن انشىدەن سوڭ مىنبەرگە كوتەرىلگەن «تۇمار» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, اقىن وڭايگۇل تۇرجان ايتقان اڭگىمەلەر دە قىزىقتىرىپ اكەتكەن. كەزدەسۋدە اقىن ءوز ولەڭ­دەرىن دە وقىپ كەشتىڭ شىرا­يىن كىرگىز­سە, قايراتكەر ءاليحان بايمەنوۆ: «مەن اقىنداردى ەڭ ءبىرىن­شى فيلوسوف دەپ ويلايمىن. ولار ولەڭمەن ۇلكەن وي ايتا الادى. بىراق بارلىق اقىندارعا بۇلاي باعا بەرە بەرۋگە دە كەلمەيدى. ال ءحانبيبى ەسەنقاراقىزىنىڭ ولەڭدەرى وسى قاعيداعا جاۋاپ بەرە الادى دەپ ويلايمىن» – دەسە, استاناعا كەلگەن ازعانا ۋاقىتىندا كەزدەسۋ بولادى دەگەندى ەستىپ, اقىنعا دەگەن قۇرمەتىن ىستانبۇل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, شوقايتانۋشى عالىم ابدۋلاقاپ قارا ارنايى كەلىپ بىلدىرگەن. كىتاپحانا مەن اقىننىڭ كىندىگى قاشاننان دا ءبىر عوي. كەلگەن وقىرمان قاۋىم كوپ بولماسا دا, «مىڭ كەرەڭ قۇلاقتان ءبىر ەلەڭ قۇلاق ارتىق» دەگەندەي, وسى وتىرىسقا, ولەڭدى تۇسىنەتىن, اقىنىن ىزدەيتىن ناعىز ەلەڭ قۇلاقتار جي­نالعان ەكەن, سوعان ريزامىن,–دەگەن ءحانبيبى اقىن قازاقتىڭ قوس باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلى مەن قاسىم قايسەنوۆتەن قالاي باعا العانىن, وزىنە باۋكەڭنىڭ قالاي قورعان بولعانىن ادەمى اڭگىمەلەپ بەردى. سىر ايتىلعان, جىر وقىلعان, ءان شىرقالىپ, جان جادىراپ, كوڭىل كوركەيگەن كەشكە جينالعان قاۋىم رۋحاني بايىپ, مارقايىپ قايتتى. انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»