تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوركەيگەن كەلبەتىنە اجار بەرىپ, ابىرويىن بيىكتەتە تۇسەتىن يگىلىكتەردىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە وزدەرىنىڭ سۇبەلى ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان ەڭبەك تۇعىرىنداعى تولايىم تابىستارىمىز بەن ەلەۋلى جەتىستىكتەرىمىز. ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي دامۋىمەن, وزگەرىستەرىمەن, جاڭارتۋلارىمەن قاتار قوزعالىسقا ءتۇسىپ, ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان سالانىڭ ءبىرى – رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى دەپ ايتۋعا ابدەن نەگىز بار. قۇرىلعانىنا 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت بولعان ىرگەلى ۇيىمنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى تالاپقا ساي, ءىس-شارالارى اۋقىمدى ءارى مازمۇندى. الدىڭعى تولقىن ارداگەرلەردىڭ قولداۋىمەن وتەتىن ەل پرەزيدەنتىن, پارلامەنت دەپۋتاتتارىن, جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىن سايلاۋ – مەملەكەتتىك ءىرى ءىس-قيمىلدارعا قوزعالىس بەرەتىن ماڭىزى زور, اۋقىمى كەڭ ساياسي وقيعالار.
ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيانىڭ 20 جىلدىعى, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, ت.ب. ەل ومىرىندە ءوتىپ جاتقان ماڭىزدى وقيعالاردىڭ بارلىعى قارتتاردىڭ ءۇن قوسۋىمەن ءوتىپ, ەلىمىزدىڭ ىلگەرى دامۋىنداعى كوزگە تۇسەتىن ەلەۋلى ارتىقشىلىقتار ەكەنىن تانىتتى.
ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىن ارنايتىن جولداۋىنا سايكەس جاسالعان ىرگەلى ءىس-قيمىلداردىڭ تۇراقتىلىعىنىڭ ءناتيجەسىندە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرى بيىكتەپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى وركەندەپ كەلەدى. وعان ناقتى دالەل, بۇگىنگى ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە قيىننان قيىستىرىپ, تىعىرىقتان شىعۋدىڭ امال-ايلاسى قاراستىرىلعان. وندىرىستەردىڭ بۇرىنعى قالپىنان اجىراماي جۇمىس جاساپ, كاسىپكەرلىكتىڭ ءوز ىرعاعىنان جاڭىلماۋى وسىنىڭ دالەلى. ەل ومىرىنە قاتىستى وسى ايتۋلى وقيعالاردىڭ, ءىس-شارالاردىڭ شەڭبەرىندە ارداگەرلەر ۇيىمدارىنىڭ قالدىرعان ءوز ءىزى بار. قازاقستاننىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ءوسىپ-وركەندەۋىنە سۇبەلى ۇلەستەرىن قوسىپ, حالىقتى تاربيەلەۋگە, جاستار جاسايتىن يگىلىكتى ىستەردىڭ باياندى بولۋىنا جول كورسەتىپ تۇرۋعا ابدەن داعدىلانعان قاريالار ساياسي قوزعالىستان سىرت قالعان ەمەس. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ومىرىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن قوعامدىق ءىس-شارالارعا ءوز ۇندەرىن قوسىپ, باي تاجىريبەلەرىن ۇلگى رەتىندە كورسەتىپ كەلەدى, ءالى دە كورسەتە بەرمەك. «قارتى بار ەل – قازىنالى ەل» دەگەن تۇشىمدى ءسوز وسى ىستەرگە قاراپ ايتىلسا كەرەك.
نەگىزى 1987 جىلى قالانعان رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر بىرلەستىگىنىڭ قۇرىلۋى زەينەتكەرلىك جاستاعى قاريالاردىڭ كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە كومەكتەستى. اتاپ ايتقاندا, ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ, ماتەريالدىق جاعدايىن جاقسارتۋ, حالىقپەن بايلانىسىن نىعايتۋ, پاتريوتتىق باعىتتا جاستارمەن جۇمىس ىستەۋ, ت.ب. ءتارىزدى شارالاردىڭ جۇيەلى ءتۇردە جولعا قويىلۋىنا ىقپال جاسادى. باي تاجىريبە نەگىزىندە قول جەتكىزگەن ۇيىمنىڭ ۇلكەن جەتىستىكتەرى بىرلەستىكتىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, اتاعىن تانىتتى. قازاقستاندا تۇراتىن 1,7 ميلليون ارداگەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ىرگەلى مەكەمەنىڭ قۇرىلىمىن ەلىمىزدىڭ بارلىق زەينەتكەرلەرىنىڭ 85 پايىزى قۇرايدى. ۇيىمنىڭ قۇرامىندا 16 وڭىرلىك, 216 قالالىق جانە اۋداندىق – بارلىعى 9960 باستاۋىش بولىمشەلەرى بار. 40 مىڭعا جۋىق بەلسەندىلەر ەڭبەك ەتەتىن ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ جانە وعان قارايتىن بولىمشەلەردىڭ بەدەلىن كوتەرىپ وتىرعان مول تاجىريبەسى بار, ەل بولاشاعى ءۇشىن جانى اشيتىن, ءبىلىمدى, بىلىكتى ازاماتتار.
التىنشى سەزدەن كەيىن ورتالىق كەڭەس ءوز جۇمىسىنا قازىرگى زاماننىڭ تالاپتارىنا ساي, ادامداردىڭ قوعامدىق ساناسىندا بولاتىن وزگەرىستەرگە ايتارلىقتاي جاۋاپ بەرەتىن, ءىستىڭ جاي-كۇيىن وبەكتيۆتى تۇردە تالداۋ, جاڭا جۇمىستاردىڭ نىساندارىن ىزدەستىرۋدى نەگىز ەتىپ الىندى. بۇرىنعى ءىس-تاجىريبەمەن قاتار بۇگىنگى ۇنقاتۋلاردى ەسكەرىپ, سوعان بايلانىستى تىڭ شارالاردى جاساۋعا داعدىلاندى. وسى باعىتتا جاسالعان شارۋالار ورتالىق كەڭەس قىزمەتىنىڭ وزەكتى باعىتتارىن ايقىنداپ, ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ بەدەلىن كوتەردى, جاسالعان ءىس-شارالاردىڭ وڭ باعىتىن تانىتتى.
جاسالعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قاجەتتى اقپاراتتاردىڭ كولەمى ۇلعايىپ, قۇجاتتار سانى 2000-عا جەتتى. كومپيۋتەرلەندىرۋ مەن ەلەكتروندى پوشتا نەگىزىندە الماسۋدىڭ جىلدامدىعى ارتىپ, 10 اقپاراتتىق بيۋللەتەن شىعارىلدى. 50 ارداگەرلىك قۇرىلىمىنىڭ قىزمەتى جيناقتالىپ, ماقۇلداندى. بىرلەستىك تاريحىندا تۇڭعىش رەت «ارداگەر ايناسى» گازەتى مەن «ۆەتەران ي وبششەستۆو» جۋرنالدارى دۇنيەگە كەلدى.
جاڭاشا باعىتقا بەت تۇزەگەن قوعامدىق ۇيىمدى باسقارۋ ادىستەرى دە تۇبەگەيلى وزگەرىپ, جۇمىستىڭ ناقتى فورمۋلاسىنا كوشتى. بۇل ارەكەت ماقساتتى ايقىن ءىس-قيمىل جاساۋعا, جەرگىلىكتى جەردەگى اكتيۆتەردى وقىتۋعا جانە پراكتيكالىق جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزدى. بەس جىلعا جۋىق ۋاقىتتا ورتالىق كەڭەس باسشىلىعىنىڭ, ونىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن بەلسەندىلەرىنىڭ وبلىستارعا جاساعان ءىسساپارلارى ءبىرلەستىك تاريحىنىڭ باسقا كەزەڭدە جاساعان كورسەتكىشتەرىنەن اسىپ ءتۇستى. بۇل – جاڭارتىلعان, جەدەلدەتىلگەن, ءبىر جۇيەگە كەلتىرىلگەن ناتيجەلى جۇمىستىڭ جەمىسى.
جاڭا مازمۇندا اتقارىلعان شارالاردىڭ قاتارىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى نوۆوميحايلوۆ اۋىلدىق وكرۋگى ارداگەرلەرىنىڭ باستاۋىش ۇيىمىنا جاساعان كوشپەلى وتىرىسى بار. تىڭ مازمۇنداعى بۇل شارا كەيىن جالعاسىن تاۋىپ, وڭ ناتيجەسىن كورسەتتى.
قاي ۋاقىتتا دا جۇمىستىڭ جەمىستى بولۋى ىشكى, سىرتقى بايلانىستار دامىپ, جۇيەلەنگەن سوڭ عانا تۇراقتالاتىن ارەكەت. وسى ورايدا ورتالىق كەڭەس ىشكى شارۋالارىن ءبىر قالىپقا كەلتىرگەن سوڭ, سىرتپەن – مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىمەن, ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك كۋراتورلارىمەن, پارلامەنت دەپۋتاتتارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلى ارقىلى بايلانىسىن نىعايتتى. ءبىلىم جانە عىلىم, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىكتەرىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدار جاسالدى. مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارمەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ, قورعانىس مينيسترلىكتەرىمەن, «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىمەن بىرلەسكەن جوسپارلار نەگىزىندە ماڭىزدى قوعامدىق ءىس-شارالار وتكىزىلدى.
«نۇر وتان» پارتياسىمەن ىنتىماقتاستىق پراكتيكاسى ىسكە اسىرىلۋدا. تۇڭعىش رەت ءدىني بىرلەستىكتەرمەن بايلانىس ورناتىلىپ, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن, ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتورمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدار جاساۋ جولعا قويىلدى.
ورتالىق كەڭەستىڭ II (2012) پلەنۋمىنان كەيىن 3 اۋداندىق, 1369 باستاۋىش جانە 1867 تسەحتىق ارداگەرلەر ۇيىمدارى قۇرىلىپ, وعان تاعى دا 200 مىڭ زەينەتكەردى تارتۋعا مۇمكىندىك تۋدى.
ارداگەرلەردىڭ ماتەريالدىق بازاسىن جاقسارتۋعا تۇڭعىش رەت ناقتى قادام جاسالىپ, وبلىس ورتالىقتارىندا – 8, قالالار مەن اۋدانداردا 63 ارداگەرلەر ءۇيى سالىندى. قارت ادامداردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋعا جاسالعان بۇل يگىلىكتەردىڭ ارداگەرلەر ومىرىندە الاتىن ورنى ەرەكشە.
وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق جانە باستاۋىش ۇيىمداردىڭ قىزمەتىنە باسشى بولىپ سايلانعاندار ۇلكەن ءومىر مەكتەبى بار, شارۋانىڭ ءمان-جايىن انىقتاپ, باعدارلاپ بىلەتىن قارتتار. ولاردىڭ قاتارىنداعى ك.ۇكين, س.شاۋحامانوۆ, ە.شايحۋتدينوۆ, ك.ريزۋانوۆ, ا.ءابىلقايىروۆ, ي.كوميسساروۆ, ن.ۆاحيتوۆا, م.ساپارباەۆ, س.ومىراليەۆا, ا.امانباەۆا, س.بايبولوۆ, ا.مويسەەۆا, گ.قۇسانوۆا, ۆ.شەرشنەۆا, ن.سەيدۋاليەۆ, ت.ب. ازاماتتار جاڭا زاماننىڭ تىڭ تالاپتارىنا ساي ءوز كاسىبىنىڭ شەبەرلىگىن تانىتقاندار.
بەس جىلعا جۋىق ۋاقىت ءىشىندە ورتالىق كەڭەس وبلىستىق كەڭەستەرمەن بىرىگىپ, ءبىر مىڭنان استام بەلسەندىنىڭ قاتىسۋىمەن ۇزدىك ارداگەر ۇيىمداردىڭ بازاسىندا 4 ءوڭىرارالىق, 3 رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەس ۇيىمداستىردى. جۇمىستاردىڭ نەگىزگى مازمۇنى جاسالاتىن ءىس-شارانىڭ وزىق ادىستەرى مەن تاسىلدەرىن كورنەكتى ەتىپ كورسەتىپ, باسقا ۇيىمداردىڭ ىلگەرىلەۋىنە ىقپال جاساۋ بولدى.
ورتالىقتىڭ ۇلگىسىمەن ۇيىمداستىرىلعان وبلىستىق, قالالىق جانە اۋداندىق وقۋلارعا 100 مىڭعا جۋىق ادام قاتىسىپ, 7 مىڭ وقۋ ءىس-شاراسى وتكىزىلدى. قىسقا مەرزىم ىشىندە بۇكىل اكتيۆ وقۋدان جانە قايتا دايارلاۋدان ءۇش رەت ءوتتى. بۇل – ورتالىق كەڭەستىڭ تاجىريبەسىندە تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن تاجىريبە.
ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن تويلاۋ قارساڭىندا ارداگەرلەر ۇيىمدارى 22 مىڭ قوعامدىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىپ, وعان ميلليونداعان ادام تارتىلدى. ارداگەرلەر ۇيىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن «ماڭگىلىك پولك» اتتى ازاماتتىق باستاما دامىدى. اسكەري-ساياسي وقيعالاردى ەستە قالدىرۋعا, قايتا جاڭعىرتۋعا ءبىر مىڭ ەستافەتا, بەس مىڭعا جۋىق كونفەرەنتسيا مەن فەستيۆال, جاستارمەن جۇزدەسۋگە 12 مىڭنان استام شارا وتكىزىلدى. 255 جاڭا ەسكەرتكىشتەر مەن ساياباقتار اشىلىپ, ءۇش مىڭعا جۋىق مەموريالدىق نىسان قايتا جاڭارتىلدى. ۇلى وتان سوعىسى جانە سول سوعىستا ەرلىك كورسەتكەن باتىرلار تۋرالى 1185 كىتاپ پەن فيلمدەر شىعارىلدى.
تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن «قايران ەرلەر, قاھارمان ارداگەرلەر!» كوركەمونەرپازداردىڭ بايقاۋىنا 50 مىڭنان استام ارداگەر قاتىسىپ, ناتيجەسىندە 41 ادامعا لاۋرەات اتاعى بەرىلدى. 103 ادام ورتالىق كەڭەستىڭ, مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالدى. ۇزدىك شىققاندار قورىتىندى گالا-كونتسەرتكە جانە استانا قالاسىنداعى كورمەگە قاتىسۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. ال الماتى, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ ۇيىمدارى بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى اتاندى.
ورتالىق كەڭەستىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ارداگەرلەر قوزعالىسىندا بەلسەندىلىك تانىتىپ, قابىلەتىن تانىتا بىلگەن 52 ادام مەملەكەتتىك ناگرادامەن ماراپاتتالدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بىرلەستىكتىڭ 2 مىڭ ءمۇشەسى مەملەكەتتىك دارەجەدەگى وردەندەر مەن مەدالداردىڭ يەگەرى اتاندى.
جەڭىس مەرەكەسى قارساڭىندا بۇرىن مەملەكەتتەن باسپانا الا الماعان 437 مايدانگەرگە پاتەر ءبولىنىپ, سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا 910 ءۇي جوندەۋدەن وتكىزىلدى. ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى جانە تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ ءبىر بولىگى – بارلىعى 11 مىڭ ادام كوممۋنالدىق تولەمدەردەن بوساتىلدى. 200 مىڭعا جۋىق زەينەتكەر ءۇشىن قوعامدىق كولىكپەن تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن ءجۇرۋ قاراستىرىلعان.
ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن تويلاۋ قارساڭىندا ۇوس-تىڭ ارداگەرلەرى «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق-تىڭ كومەگىمەن شۇعىل كومەك شاقىرۋدىڭ «دابىل تۇيمەلەرىمەن» جابدىقتالدى.
تورتكىل دۇنيە قىزىعىپ قارايتىن ەلىمىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعى – ەتنوستار دوستاستىعى, ياعني تامىرى تەرەڭگە كەتكەن تاتۋلىق. بيىلعى جىلعى العىس كۇنىنىڭ ومىرگە كەلۋى وسى تاتۋلىقتىڭ سيمۆولىنا ارنالعان ەرەكشە كۇن ىسپەتتەس. قازاقستان حالقىنىڭ باستى پارىزىنا اينالعان بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتىڭ تۋىن بيىكتەتۋدىڭ ماڭىزى – ەلباسىمىز باستاعان كوشتىڭ بەل ورتاسىندا كەلە جاتقان جاستارىمىز ءۇشىن ۇلكەن ونەگە. ال وسى ونەگەنىڭ باستاۋىندا اقىلمان ابىز اقساقالدارىمىز – ارداگەرلەر تۇر.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا وتكىزىلگەلى وتىرعان رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ VII سەزىنە سىي-تارتۋلارى, مىنە, وسىنداي. تاۋەلسىزدىك تۇعىرىندا ابىرويى ارتىپ, اتاعى اسپانداعان ەلىمىزدىڭ ارداگەرلەرى جاساي بەرسىن!
ومىرزاق وزعانباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ارداگەرلەر ۇيىمى ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى
