سەنىم جۇگى اۋىر
وڭىرلەردە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. وسى ماقسات جولىنداعى ەلباسى تالاپتارىن, تاپسىرمالارىن ورىنداۋ – مىندەت.
ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وبلىستا ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ, التى جۇمىس توبى جۇمىس جاساۋدا. باستى ماقسات – «100 ناقتى قادام» العا قويعان مىندەتتەردى ورىنداۋ. سوندىقتان نەگىزگى باسىمدىق ءوندىرىستى ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋى ءۇشىن جۇمىس جاسايتىن سالالارعا بەرىلەدى. پاۆلودارداعى وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە بريفينگ وتكىزگەن وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ وسى باعىتتا اتقارىلاتىن جۇمىستارعا شولۋ جاسادى.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, ءوز ءىسىن جاڭا باستاعان شەنەۋنىكتەرگە ءتالىمگەرلەر بەكىتىلىپ, بەيىمدەلۋ جوسپارى قۇرىلادى, ياعني مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جۇمىسقا قابىلدانۋ تارتىبىمەن مانساپ ساتىسىمەن كوتەرىلەدى. ويتكەنى, الدىمىزدا ەل دامۋىنىڭ باستى باعىتتارىن ايقىندايتىن ناقتى مىندەتتەر تۇر. ءبىرىنشى رەفورما – «كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋ». العاشقى توقساندا وبلىستا وتكەن 16 بايقاۋدىڭ ناتيجەسىندە 6 مەملەكەتتىك قىزمەتشى جوعارى لاۋازىمعا تاعايىندالدى. ءبىرىنشى رەت مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسقاندارعا ءۇش ساتىلى ىرىكتەۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. وبلىستا جىل باسىنان بەرى 537 ادام تەست تاپسىرعان. ولاردىڭ 297-ءسى جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزدى. ءوڭىر باسشىسى مەملەكەتتىك قىزمەتكە ءبىرىنشى رەت قابىلدانۋشىلار ءۇشىن مىندەتتى تۇردە سىناق مەرزىمى بەرىلىپ, ەڭبەكاقى جۇمىس ناتيجەسى بويىنشا تولەنەدى, دەدى. بۇل كۇندەرى 32 مەملەكەتتىك قىزمەتشى سىناق مەرزىمىنەن وتۋدە. مەملەكەتتىك ورگانداردا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ ادىستەمەسى بەكىتىلدى. ال, «ب» كورپۋسى قىزمەتشىلەرىنىڭ ساپاسى جىلدىق جەكە جوسپار بويىنشا باعالانادى. ءبىرىنشى توقساندا 2380 مەملەكەتتىك قىزمەتشى باعالاۋدان ءوتتى.
ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالارعا سايكەس زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىستا جەرگىلىكتى پوليتسيا جۇمىسىن باستادى. قوعامدىق ءتارتىپتى قورعاۋ, جول قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جاڭا جوسپارلار جاسالىپ, جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ جۇمىسىنا اقپاراتتىق قولداۋ جاسالۋدا. جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا قاتىستى 140 فاكتى انىقتالعان. مال ۇرلىعى جانە بۇزاقىلىق بويىنشا قىلمىستى اشكەرەلەۋ 75 پايىزعا ۇلعايدى. بۇدان بولەك, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اۋىلدىق جەردەگى مال ۇرلاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەرۋدە. جەرگىلىكتى اكىمشىلىك, شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى جانە مالشى اراسىندا رەسمي تۇردە شارت جاسالىپ, ەڭبەكاقى بەلگىلەنەدى. وبلىستا اۋىلداردىڭ كارتاسىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن بىرگە, «قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق كارتاسى» رەسپۋبليكالىق ينتەرنەت-پورتالى قۇرىلدى. تۇرعىندار پورتال ارقىلى قىلمىستىق احۋال تۋرالى پىكىرلەرىن قالدىرا الادى. بۇل جۇمىس ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 28 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. جالپى, العاشقى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا قوعامدىق ورىندارداعى قىلمىس سانى 9 پايىزعا دەيىن, كوشەدەگى قىلمىس 16,6 پايىزعا, جول-كولىك وقيعالارى 0,7 پايىزعا, جول اپاتىنان قايتىس بولعاندار سانى 40 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. سوت وتىرىستارىنىڭ 92 زالى اۋديو-بەينەتىركەۋ قۇرالدارىمەن جابدىقتالدى. ەكىنشى رەفورما – «زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ». رەفورمانىڭ ماقساتى – ازاماتتاردىڭ سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىگىن جەڭىلدەتۋ. وسى ورايدا «قوعامدىق كەلىسىم» مەدياتسيا ورتالىعى قۇرىلدى.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا وڭىرگە 450 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل ەلىمىزدەگى وڭىرلەر اراسىندا ينۆەستيتسيالار تارتۋ بويىنشا وبلىستىڭ كوشباسشى بولۋىنا جول اشىپ وتىر. العاشقى بەسجىلدىقتا وبلىستا 274 ملرد. تەڭگەگە 68 جوبا ەنگىزىلىپتى. بۇل جوبالاردىڭ ىسكە اسۋى بارىسىندا 5,5 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, قۇنى 200 ملرد. تەڭگەدەن استام ءونىم ءوندىرىلدى. ەكىنشى بەسجىلدىقتا دا ينۆەستيتسيالار كولەمى 1,2 ترلن. تەڭگەگە جەتپەكشى. ياعني, 7 مىڭ جۇمىس ورنىن اشاتىن 31 جوبا جوسپارلانىپ وتىر. بيىلدىڭ وزىندە قۇنى 24 ملرد. تەڭگە تۇراتىن, 700 جۇمىس ورنى اشىلاتىن 11 جوبانى ىسكە قوسۋ كوزدەلۋدە.
ۇلت جوسپارىنىڭ «يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم» اتتى ءۇشىنشى باعىتىن جۇزەگە اسىرۋدا ينۆەستيتسيا تارتۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ نەگىزگى مىندەتى بولىپ تابىلادى. ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا وتكەن جىلدان باستاپ وبلىستا ينۆەستيتسيالار تارتۋ اگەنتتىگى قىزمەت ەتەدى. ونىڭ نەگىزگى مىندەتى – ءوڭىردىڭ وڭ ينۆەستيتسيالىق ءيميدجىن قۇرۋ جانە العا باستىرۋ, بولاشاعى بار جوبالاردىڭ تىزبەسىن قالىپتاستىرۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەتتەر ۇسىنۋ, جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا تۋىندايتىن جۇيەلى ماسەلەلەردى شەشۋ. ينۆەستيتسيا اعىنىن ارتتىرۋ جونىندە ۇسىنىمدار ازىرلەۋ ءۇشىن وبلىستا ينۆەستورلار كەڭەسى قۇرىلعان, ونىڭ قۇرامىندا ءىرى وتاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيالار, بانكتەر مەن ساراپشىلار بار. ينۆەستورلار ءۇشىن ارنايى سايت ىسكە قوسىلماق. «ەرتىس ينۆەست» ينۆەستيتسيالىق فورۋمىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. بىلتىر 500 ملرد. تەڭگە كولەمىندە كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.
جەردى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە نارىق اينالىمىنا ءتۇسىرۋ ەكونوميكانى دامىتۋ باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. وتكەن جىلى جانە جىلدىڭ اعىمداعى كەزەڭىندە اينالىمعا 653 مىڭ گا تارتىلدى, ونىڭ 497 مىڭ گا الاڭىنداعى 655 جەر تەلىمى وتكىزىلگەن 43 كونكۋرستىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ۋاقىتشا پايدالانۋعا بەرىلدى. جانە دە 156 مىڭ گا تۇرعىنداردىڭ مالدارىن ۇستاۋعا ساتۋدان تىس ۇسىنىلدى. پايدالانۋسىز جاتقان اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنە اي سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. بۇگىنگى كۇنى بۇرىن قابىلدانعان قاۋلىلاردىڭ جانە جالعا بەرۋ شارتتارىنىڭ كۇشىن جويۋ ارقىلى مەملەكەتكە 323,3 مىڭ گا جەر قايتارىلدى, سوت ورگاندارىنا 30,3 مىڭ گا جەردى ماجبۇرلەپ الۋ ءجونىندە تالاپ ارىز جىبەرىلدى. الداعى ناۋقاندا وڭىردەگى ەگىس القابى 1194000 گەكتاردى قۇراپ وتىر. اۋىسپالى ەگىنشىلىك جۇيەسىن ساقتاي وتىرىپ, 1 گەكتار سۋارمالى القاپتان 1 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن الۋعا بولادى. تابىسقا كەنەلۋ ءۇشىن شاعىن شارۋاشىلىقتاردىڭ كووپەراتيۆ قۇرۋى كەرەك. اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرى باسەكەگە بارىنشا توتەپ بەرۋى ءتيىس. بىلتىر 700 مىڭ توننادان استام استىق جينالدى. كارتوپتىڭ ونىمدىلىگى 1,2 ەسەگە ءوستى. اۋداندارداعى بوس تۇرعان ەرتىس جانە ءۋاليحانوۆ ەلەۆاتورلارى ىسكە قوسىلدى. ۋسپەن اۋدانىندا جاڭا ەكى استىق ساقتاۋ قويماسى پايدالانۋعا بەرىلدى.
تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىنە وراي «اليۋمينستروي» شاعىن اۋدانىندا كوپ قاباتتى زاماناۋي تۇرعىن ۇيلەر سالۋ ءىسى جالعاسادى. وتكەن جىلى وڭىردە مەملەكەتتىك باعدارلامالار شەڭبەرىندە 12 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. وبلىس ورتالىعىندا وسى اپتادا «وڭىرلەردى دامىتۋ-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 72 وتباسى پاتەر الدى. جاڭا 5 مەكتەپ اشىلدى. وبلىس ورتالىعىندا پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ جاڭا عيماراتى بوي كوتەردى. اۋدانداردا 7 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا ىسكە قوسىلدى. وبلىستا جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ شامامەن العانداعى جالپى قۇنى 4,4 ملرد. تەڭگە بولاتىن 2344 نىساندى زاڭداستىرۋعا 1090 ءوتىنىش بەرىلدى.
ۇلت جوسپارىنىڭ 56-شى قادام اياسىندا مەملەكەتتىك مەنشىكتى جەكەشەلەندىرۋ جۇرگىزىلۋدە, قالپىنا كەلتىرۋ جانە بانكروتتىق ارەكەتتەر جەتىلدىرىلۋدە. كەشەندى جەكەشەلەندىرۋ جوسپارىنىڭ شەڭبەرىندە وبلىستا قۇنى 1,4 ملرد. تەڭگە تۇراتىن 9 نىسان ساتىلدى.
ءبىلىم سالاسىندا كوپتىلدى ءبىلىم بەرۋدى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە وسى باعىت بويىنشا باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىراتىن مەكتەپتەر سانى ارتىپ كەلەدى. 79-قادام – «ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە – جوعارى سىنىپتار مەن جوو-لاردا اعىلشىن تىلىندە وقىتۋعا كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشۋ» بويىنشا كوپ تىلدە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر سانى بيىل 66-عا جەتپەك. باستاۋىش ءبىلىمنىڭ جاڭا ستاندارتىنىڭ «ادام جانە قوعام» بولىمىندە «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ قۇندىلىقتارىن ءتاربيەلەۋگە باعدارلانعان «دۇنيەتانۋ» جانە «ءوزىن-ءوزى تانۋ» پاندەرى ەنگىزىلگەن.
دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى شەڭبەرىندە 5 جوبانى ىسكە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. لەنين كەنتىنىڭ دارىگەرلىك امبۋلاتورياسى قالاداعى №3 ەمحاناعا, كەنجەكول اۋىلىنىڭ دارىگەرلىك امبۋلاتورياسى №4 ەمحاناعا, ەكىباستۇزداعى №1 ەمحانا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلمەك. ال, وبلىس ورتالىعىنداعى №1 اۋرۋحانا جانە ەكىباستۇز قالالىق اۋرۋحاناسى عيماراتتارى كومپيۋتەرلىك توموگراف ورناتۋعا ارنالىپ قايتا قۇرىلادى.
84-قادامعا سايكەس الەۋمەتتىك كومەكتى وڭتايلاندىرۋ جۇرگىزىلۋدە, بۇل ماقساتتا «ورلەۋ» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. قازىرگى كەزدە وتباسىن تۇراقتانۋدىرۋدىڭ الەۋمەتتىك شارتتارىن 44 وتباسى جاساستى ( ادامدارىنىڭ سانى – 209), ولارعا 1,9 ملن. تەڭگە شارتتى اقشالاي كومەك بەرىلدى. جىل باسىنان «ورلەۋ» قاناتقاقتى جوباسى پاۆلودار وبلىسىنىڭ 4 وڭىرىندە جالعاسۋدا. وڭىردە 24 وبلىستىق, 83 قالالىق جانە اۋداندىق ەتنومادەني بىرلەستىك, وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ 13 فيليالى, 43 قوعامدىق كەڭەس, 21 انالار كەڭەسى ءوز جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. وبلىس ورتالىعىنداعى دوستىق ۇيىندە مەرەيتويلىق جىلعا باستاۋ بولعان «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» اكتسياسى وتكىزىلدى. ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن اعىمداعى جىلعى ناۋرىز ايىندا جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ شەڭبەرىندە ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمىنا 4 مىڭنان استام جۇمىسشى ماماندىعىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
«ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جالپىۇلتتىق جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە وبلىستا قايىرىمدىلىق جۇمىستارى ۇيىمداستىرىلۋدا. «قايىرىمدىلىق كەرۋەنى» جانە «قايىرىمدىلىق» اكتسيالارىنا بارلىق مەنشىك نىساندارىنداعى ۇيىمدار, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر بەلسەندى قاتىسىپ, ءىس-شارا بارىسىندا تۇرعىنداردىڭ وسال توپتارىنا, ارداگەرلەرگە, ءمۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامدارعا, از قامتاماسىز ەتىلگەن جانە كوپبالالى وتباسىلارىنا ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتەدى. وبلىستا قوعامدىق كەڭەس قۇرىلدى. كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ۇشتەن ەكىسىن ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى قۇرايدى. قوعامدىق كەڭەستەر قىزمەتىنىڭ باستى ماقساتى – تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىرلەرىن ەسكەرۋ.
بريفينگ قورىتىندىسىندا بولات باقاۋوۆ وڭىردەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ ورىندالۋىن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋعا شاقىردى. ءار مەملەكەتتىك قىزمەتشى ءوزىنىڭ ناقتى ۋچاسكەسىندە نە ىستەگەنى جانە قانداي جۇمىستاردى اتقارىپ جاتقاندىعىنا بايلانىستى كەز كەلگەن ۋاقىتتا ناقتى جاۋاپ بەرۋگە دايىن بولۋى ءتيىس», دەدى اكىم ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا. سوڭىنان وبلىس اكىمى جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
باياناۋىل دا ەكسپو-2017-گە دايىندالۋدا
حالىقارالىق كورمەگە كەلەتىن شەتەلدىك تۋريستەر سانى كوبەيەرى انىق. وتاندىق ءتۋريزمنىڭ جولىن اشۋعا تاماشا مۇمكىندىك. وبلىستىق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ حابارىنشا, ءبىزدىڭ وڭىردەگى «سايات پاۆلودار» جانە «پيات زۆەزد» تۋريستىك كومپانيالارى «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, كورمەدە شەتەلدىكتەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىمداردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. كەلىسىمشارت شەڭبەرىندە وبلىستا 5 تۋريستىك مارشرۋت اشىلماقشى. شەتەلدىكتەر «پاۆلودار – ەرتىس جاعاسىنداعى قالا», «باياناۋىل اڭىزدارى – 1», «باياناۋىل اڭىزدارى – 2», «شالداي ورمانىنا ساياحات» جانە «ەرتىس-بايان ءوڭىرى» مارشرۋتتارىمەن جۇرە الادى. باياناۋىلدىڭ جاسىباي, سابىندىكول كولدەرى, ءماشھۇر ءجۇسىپ كەسەنەسى, عابدۇلۋاحيت حازىرەت كەسەنەسى, «قاز قوناق» ەسكەرتكىشى بار. نەگىزگى مارشرۋتتار ءوڭىردىڭ باياناۋىل, لەبياجى, شارباقتى اۋداندارىنىڭ جانە پاۆلودار مەن ەكىباستۇز قالالارىنىڭ اۋماعىنا ارنالىپ وتىر.
قازىر تۋريستىك مارشرۋتتاردى, ساياحاتتاۋ باعىتىنا ەنگەن ءار نىساندى دايىنداۋ شارالارى جۇرگىزىلۋدە. بۇدان سوڭ «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى تەكسەرىپ, ءتيىستى رۇقساتىن بەرەدى. ياعني, ءبىزدىڭ وبلىس حالىقارالىق كورمەدە ترانزيتتىك ءوڭىر اتانادى. رەسەيدىڭ بىرقاتار وڭىرلەرى استاناعا ءبىزدىڭ وبلىس ارقىلى جولعا شىعادى. تۋريستىك بەلگىلەردى دە ءۇش تىلدە دايىنداۋ باستالادى. مارشرۋتتار اۋديوگيدپەن قامتاماسىز ەتىلمەك. ەرىكتىلەر جۇمىس جاسايدى. وڭىرگە جاڭا ينۆەستورلاردى تارتۋعا جانە تۋريستىك نىسانداردى دامىتۋعا جول اشىلماق. قازىر وبلىستان ەكسپو نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىنا «قازەنەرگوكابەل», «كاستينگ», «KSP Steەl» جانە «ستيرول» كاسىپورىندارى قاتىسۋدا. قۇرىلىسقا قاجەتتى بولات ونىمدەرىن, ەلەكتر وتكىزگىش سىمداردى جانە جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى پەنوپوليستيرول جەتكىزۋدە. ولار «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان.
ال, ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ تاقىرىبى – بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى. وبلىس ورتالىعىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارى دا جوبالارىن ۇسىنۋدا. وڭىردە كورمەنى ناسيحاتتايتىن 26 بيلبورد ورناتىلعان. بۇگىندە 150 ەرىكتى سەرتيفيكات العان. 2017 جىلعا دەيىن وبلىستا ەرىكتىلەر سانى 1 مىڭ ادامعا جەتپەكشى. ج.ايماۋىتوۆ اتىنداعى وبلىستىق مۋزىكالى-دراما تەاترى استانادا ونەر كورسەتەدى.
بوزشاكول الەم نازارىندا
2015 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر اياسىندا بوزشاكولدە ىسكە قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىستارى باستالعان بولاتىن. بيىل اقپاندا العاشقى مىس كونتسەنتراتى الىندى. بوزشاكول ءونىمىنىڭ العاشقى پارتياسى قىتايعا ەكسپورتتالماق.
«KAZ Minerals Bozshakol» كومپانياسىنىڭ مالىمەتتەرىنشە, بوزشاكول كەن بايىتۋ كومبيناتى ءوندىرىسى 2016 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تولىق قۋاتىندا جۇمىس جاسايتىن بولادى. ول كەزدە كەن بايىتۋ كومبيناتى جىلىنا 30 ميلليون توننا مىس وندىرەدى. الداعى جىلدارى وندىرىلەتىن مىستىڭ كولەمىن 49 ميلليون تونناعا جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. بۇل كۇندەرى فابريكادا تاۋلىگىنە 120 مىڭ توننا كەن ءوندىرىلسە, كەلەر جىلدان باستاپ بۇل كورسەتكىش 140 مىڭ تونناعا جەتەدى. كاسىپورىندا ۆاحتالىق ءتارتىپ بويىنشا ەلىمىزدىڭ ءار جەرىنەن 1500 جۇمىسشى, قۇرىلىسشى ەڭبەك ەتۋدە. كومپانيا كاسىپورىنعا جاستاردى جۇمىسقا قابىلداۋعا باسىمدىق بەرەدى.
ەكىباستۇز دالاسىنداعى بوزشاكول – الەمدىك دەڭگەيدەگى بىرەگەي كەنىش. كەنىشتىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى – 40 جىل. كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ەلىمىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا ءجۇزەگە استى. بوزشاكول, جالپى, يگەرىلمەگەن كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى. پاۆلودار-استانا باعىتىنداعى جولدىڭ بويى, شىدەرتى كەنتىنەن وتكەن سوڭ, وڭ جاقتان الىپ قۇرىلىس الاڭى كورىنەدى. نەگىزىندە, بوزشاكولدەگى جوبانى يگەرۋدىڭ ۇشجىلدىق كەزەڭى 2012 جىلى باستالدى. بوزشاكول سىندى اۋقىمدى كەنىشتى سالۋعا 6-7 جىل ۋاقىت كەتەدى ەكەن. كەن ورنىنىڭ جۇمىس جاساۋىنا ەكىباستۇزدىڭ گرەس-1 ستانساسى جانە شىدەرتى سۋ قويماسىنىڭ قورى پايدالانىلادى دەپ ەسەپتەلگەن. العاشقى 10 جىل ىشىندە جىلىنا ورتا ەسەپپەن 100 مىڭ توننا كەن الىنادى. بوزشاكولدىڭ مىسى جەر استىنا تۇسپەي-اق بەتىندە عانا تۇر, قازۋعا دايىن, سوندىقتان اشىق ادىسپەن وندىرىلەدى. بۇل دالادا مىس قانا ەمەس, سونداي-اق, موليبدەن, التىن, كۇمىس جانە باسقا دا قۇندى مەتالدار جەتەدى. بوزشاكول دالاسىنىڭ كەن قورلارىنىڭ ەرەكشەلىگى دە سول. تابيعي بايلىقتى ساتۋدان قازىنامىزعا كىرىس قۇيىلادى, ورنىقتى ەكونوميكالىق وسۋگە ءتيىمدىلىك تۋعىزادى. ياعني, بوزشاكول ەۆوليۋتسيالىق وركەندەۋدىڭ عاسىرلىق جوباسى دەۋگە بولادى. كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ءجۇرگىزىلۋدە, دەيدى ماماندار.
كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ەلدىڭ مەتاللۋرگيالىق شيكىزات قۋاتتىلىعىن ەلۋ جىلعا قامتاماسىز ەتەدى.
تۇركيالىق باۋىرلاردان ۇيرەنەرىمىز كوپ
بولاشاقتا وبلىستا كەڭسە تاۋارلارىن شىعاراتىن كاسىپورىن ىسكە قوسىلۋى مۇمكىن. تۇركيالىق كاسىپكەرلەر وڭىردە وسىنداي ينۆەستيتسيالىق جوبانى قولعا الماقشى. ءوڭىر ءۇشىن 25 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا سالىپ, ارنايى ەكونوميكالىق اۋماعىندا كەڭسە تاۋارلارى مەن بالالار ويىن الاڭدارىن شىعاراتىن كاسىپورىندار اشۋعا دايىن.
بۇل تۋرالى وبلىس اكىمدىگىندە بولعان كەزدەسۋ بارىسىندا ايتىلدى. ەكىجاقتى ءتيىمدى ارىپتەستىك مۇمكىندىكتەرى تالقىلاندى. بۇل وبلىسقا شەتەلدەن قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيالار ارتا باستادى دەگەن ءسوز. بۇدان باسقا, مىسالى, تۇركيا ەلىنىڭ تاۋار تاسىمالداۋشىلارى دا جۇمىس ىستەيدى, بىرقاتار بىرلەسكەن كاسىپورىندار دا بار. ءوڭىرىمىزدىڭ ءتيىمدى گەوگرافيالىق جاعدايى ينۆەستيتسيالار تارتۋدا ۇلكەن باسىمدىق بەرۋدە. ينۆەستورلار ءۇشىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان «پاۆلودار» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى ورنالاسقان. ايماقتىڭ نەگىزگى باعىتتارى – حيميا, مۇناي-حيميا سالالارىن جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا سالالارىن دامىتۋ. ينۆەستورلار وڭىردە وندىرىلەتىن اليۋمينيگە, «نەفتەحيم LTD كومپانياسى» جشس مەن باسقا دا ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ ونىمدەرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتتى. اليۋميني ونىمدەرى الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا قاراماستان, تۇركيا مەن بەلارۋس ەلدەرىنە ەكسپورتتالۋدا. وبلىستىق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى وڭىردەن الىس-جاقىن شەتەلدەرگە اليۋميني مەتالى تاسىمالدانعان. پاۆلودارلىق اليۋميني ءتۇركيا ەلىنە دە جەتكىزىلۋدە. ءوتكەن جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 102,6 ميلليون اقش دوللارىنا جەتتى. ماماننىڭ سوزىنشە, جەرگىلىكتى ءتورتىنشى دەڭگەيلى اليۋمينيگە دەگەن سۇرانىس جوعارىلاي تۇسكەن. مىسالى, 2013 جىلى مەتالدان جاسالعان سىمدار 6,2 ملن. دوللار كولەمىندە ەكسپورتتالسا, اراعا جىل سالىپ اتالمىش كورسەتكىش 9,7 ملن. دوللارعا جەتتى.
تۇركيالىقتاردى دا پاۆلودارلىق اليۋميني مەن پوليپروپيلەن قىزىقتىرادى ەكەن. ابدۋللاح ەكيندجي باسشىلىق ەتەتىن «Burak Aluminyim» زاۋىتى – ءوز ەلىندەگى ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءبىرى. اليۋمينيدى وڭدەۋدى وسى كاسىپورىن باسشىلىعى قولعا الماقشى.
ال, «Pensan A.S» كومپانياسى جىلىنا 1-1,5 ميلليون دانا قالام شىعارىپ, 58 مەملەكەتكە جەتكىزەدى. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى فاتيح چيفتچيوگلۋ ەندى سىرتتا ءوندىرىس اشاتىن ۋاقىت جەتتى. پاۆلودارلىق كاسىپ
كەرلەرمەن بىرلەسىپ, كەڭسە تاۋارلارىن شىعارۋ ءىسىن قولعا الماقپىز, دەيدى.
داپتەر, قارىنداش, وشىرگىش, سىزعىش جاساپ شىعارۋعا جەرگىلىكتى بيلىك پەن كاسىپكەرلەر دايىنبىز دەپ وتىر. ىستانبۇل كاسىپكەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى مۇستافا باشقۇرت پاۆلودارلىقتارعا العىس ايتىپ, الداعى ۋاقىتتا ورتاق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋىنان سەنىم ءبىلدىردى.
بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ پاۆلودار وبلىسىنداعى ءتىلشىسى فاريدا بىقاي
