قاۋىپسىزدىككە قارىمدى قادام

سەمەي يادرولىق سىناق الاڭى الەمدەگى ەڭ ءىرى ءارى جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا جويقىن زاردابى تيگەن پوليگونداردىڭ ساناتىندا بولعاندىقتان, اتالعان سىناق الاڭىن جابۋ ۇدەرىستەرىنەن يادرولىق قارۋسىزدانۋدىڭ بۇگىنگى ناتيجەلى بيىگىنە دەيىنگى قازاقستاندىق باستامالارعا سەمەيلىكتەر ءاردايىم سەرگەك قاراپ, كەڭ قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. وسى ورايدا, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى ورال شارىپباەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – ورال توقتار ۇلى, اقش-تا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە قازاقستان پرەزيدەنتى جاريالاعان مانيفەستىڭ ماڭىزى نەدە دەپ ويلايسىز؟ – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقش استاناسى – ۆاشينگتوندا وتكەن سامميتتە سويلەگەن ءسوزى بۇكىل ەلدىڭ جۇرەگىنە قۋانىش ۇيالاتتى. بۇل – قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ەل عانا ەمەس, الەمدىك ساياساتتا ويىپ تۇرىپ ورىن العان مەملەكەت ەكەنىنىڭ كورىنىسى. ويتكەنى, جەر-جاھاندى يادرولىق قارۋدان ازات ەتۋ جونىندەگى باستامانىڭ بىردەن-ءبىر اۆتورى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بولاتىن. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىن جاۋىپ قانا قويماي, بۇكىل الەمدى يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا ۇندەدى. بۇل ناتيجەسىز ەمەس. اقش-تا, قحر-دا بىرقاتار سىناق الاڭدارىنىڭ جابىلۋىنا نەگىز بولدى. وزدەرىڭىزگە بەلگى­لى, جىل سايىن 29 تامىزدا ءداستۇرلى تۇردە بەيبىتشىلىكتىڭ ورداسىنا اينالعان ەلىمىزدە, سونىڭ ىشىندە سەمەي قالا­سىندا يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋعا بايلانىستى اۋقىمدى شارالار وتكىزىلەدى. مەملەكەت باسشىسى يادرولىق قارۋسىز الەم كەڭىستىگىن كەڭەيتۋ يدەياسىن تاباندى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. قازىرگى كەزدە ۇلى دەرجاۆالاردىڭ جەتەكشىلەرى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىنا قولداۋ كورسەتىپ, بەيبىتشىلىك ساياساتىن دامىتۋ مەن ىلگەرىلەتۋ جونىندە ءوزارا كەلىسىمدەرگە كەلۋدىڭ وزەكتىلىگىن انىق ءتۇسىندى. بۇل – ەل ابىرويى. ەلباسىنىڭ بەيبىتشىلىك سايا­ساتىن وتانداستارىمىز, سونىڭ ىشىندە ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى دە تەرەڭ تۇسىنەدى ءارى حالىققا تاراتۋدا وزدەرىنىڭ ۇلەستەرىن قوسىپ ءجۇر. ماسەلەن, تاياۋدا وتكەن جاس­تار فورۋمىندا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قاتەرلى قارۋ­لاردان باس تارتۋ يدەيا­سى وسكەلەڭ ۇرپاق ساناسىنان بەرىك ورىن الۋى تۋرالى ايتىلدى. ويتكەنى, بۇگىنگى زاماناۋي فيلم­دەر مەن ينتەرنەت ماتەريالدارى, كومپيۋتەرلىك ويىن باعدارلامالارى جاستاردى اگرەسسياعا تاربيەلەپ جاتقا­نىن جاسىرا المايمىز. وسى ورايدا, قازاق­­س­تان جاستارىن ىزگىلىككە, يمان­دىلىققا, ەڭبەكقورلىق پەن بەيبىتسۇيگىشتىككە تارتۋدىڭ ماڭىزى ۇلكەن. البەتتە, ەشكىم يادرولىق قارۋدى باسقارۋدىڭ ەكسترەميستىك ۇيىمدارعا كوشۋىن قالامايدى. – ۆاشينگتون سامميتىندە يادرولىق قارۋدىڭ ادامزات بالاسى مەن ونىڭ يگىلىگىنە بەرىلگەن بىرەگەي پلانەتا ءۇشىن قاتەرلى جول بولۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلدى... – قازاقستاننىڭ «ماڭگىلىك ەل» ساياساتىنىڭ ماڭىزى دا وسىندا. ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جونىندەگى باستاماسىن بۇكىل الەمگە جەتكىزۋگە كۇش سالۋى ەلدىڭ عانا ەمەس, تۇتاس گەوگرافيالىق اۋماقتار مەن جەر-جاھاننىڭ تاعدىرشەشتى ماسەلەسىمەن ۇشتاسادى. اتوم قارۋىن بەيبىت ماقساتتا, وندىرىستىك قۋاتتى ەسەلەۋ قىزمەتىنە پايدالانۋ جونىندەگى سامميتتە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر قازاقستان مەن الەمدىك دەڭگەيدەگى كوشباسشى ساياساتكەرلەر ويىنىڭ ورتاق ارناسىنا اينالدى. سون­داي-اق, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇلعاسى تاعى دا الەمدىك دەڭگەيدەگى جوعارى ساياسي مۇراتتارىمەن تانىلدى. قوعامدىق كەلىسىم مەن تۇراق­تىلىق – بەيبىتشىلىك كەپىلى. قازىرگى اۋمالى-توكپەلى زاماندا ءتۇرلى ساياسي-ەكونوميكالىق مۇددەلەر قاقتىعىسىنىڭ الاڭىنا اينالعان مەملەكەتتەر ءۇشىن بەيبىتشىلىكتىڭ ماڭىزى قانداي ەكەنىن ايقىن كورۋگە بولادى. سوندىقتان, سامميت شەشىمدەرى الەمنىڭ كەز كەلگەن بۇرىشى ءۇشىن ماڭىزدى. بۇل ماسەلەدە زەرتتەۋ, تالداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بىراق, قازاقستان ءوز تاريحىندا اتوم قارۋىنىڭ زاردابىن تارتقان, بەينەتى مەن ازابىن كورگەن ەل رەتىندە بولاشاعىنىڭ اتومسىز بولۋىن قالايدى. ءبىز شيرەك عاسىردا تاۋەلسىز ەل, جاڭا قازاقستاندى قۇردىق. ەندى ونى ساقتاۋىمىز قاجەت. بۇل ءۇشىن يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋدىڭ قانشالىقتى وزەكتى ەكەنىن ءوزىڭىز دە باعامداي الاسىز. – سامميت اياسىندا ەكىجاقتى كەزدەسۋلەردىڭ دە ماڭىزى زور عوي؟ – البەتتە. ەلباسىمىز سامميت اياسىندا جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى س.ابەمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. حيروسيما مەن ناگا­ساكي يادرولىق قارۋ زاردابىن تارتقان سەمەيمەن تاعدىرلاس قالالار بولعاندىقتان, جاپون مەن قازاق حالقىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجى ءبىر. بۇل رەتتە, سوڭعى جىلدارى ەكى ەل اراسىنداعى يادرولىق قارۋسىزدانۋدى جاقتاۋ سالاسىنداعى بايلانىس جاڭا بيىككە كوتەرىلگەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. جاپونيا اتوم زاردابىن تارتقان ءبىزدىڭ حالىققا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا وراسان جۇمىستار اتقاردى.  اڭگىمەلەسكەن دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان».  سەمەي.